–Schokkend rapport privacy toezichthouder

Aleid Wolfsen de baas van privacy toezichthouder de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), hield op 29 oktober 2021 een opmerkelijke maar ook schokkende speech. Aanleiding was een onderzoek dat door de AP was uitgevoerd naar aanleiding van de Toeslagenaffaire, waarvan veel burgers het slachtoffer zijn geworden. De AP heeft niets tegen controle, die moet er zijn. Het moet echter wel plaats vinden binnen de wettelijke normen die daarvoor gelden in onze rechtsstaat. Dat mag volgens Wolfsen  niet plaats vinden met een Fraude Signalering Voorziening (FSV) zoals die centraal staat in het onderzoeksrapport. Het FSV was een applicatie voor toezicht en fraudeopsporing, waarin de Belastingdienst allerlei signalen registreerde die zouden kunnen duiden op fraude met de belastingaangifte of de aanvraag voor toeslagen. Zo’n signaal uit de samenleving kon echt van alles zijn en Wolfsen somt er enige op:

–Een kale melding van een andere overheidsorganisatie

–Meldingen bij  Meld Misdaad Anoniem

–Uitkomsten van de algoritmes voor fraudedetectie van de Belastingdienst

–Het simpele feit dat een gemeente iemands inkomensgegevens had opgevraagd. Dit heeft niks met mogelijke fraude te maken. Maar dan kon die persoon wél in het systeem terechtkomen. En ook: tips van burgers en bedrijven.

–Via kliklijnen. Had je ruzie met je buurman? Een wraakzuchtige ex? Iemand die kwaad wilde, kon zomaar een tip over jou geven. En boem, dan stond je in het systeem. En eenmaal geregistreerd, werd je beschouwd als mogelijke fraudeur.

In de speech wordt de conclusie getrokken dat het FSV feitelijk een zwarte lijst was. Een vergaarbak waarin ruim een kwart miljoen mensen stonden vermeld, waaronder minderjarigen. Door de enorme commotie rond de Toeslagenaffaire heeft de Belastingdienst het FSV op 27 februari 2020 uitgezet, nadat Trouw en RTL Nieuws het bestaan ervan  aan het licht hadden gebracht. Vervolgens oordeelde de Belastingdienst zelf dat de applicatie niet voldeed aan de privacywetgeving. Toen had FSV al wel vele jaren gedraaid. Officieel vanaf 2014, maar de voorloper van FSV was er al sinds 2001. Bijna twintig jaar dus. Ongelooflijk dat dit mogelijk is geweest.  

Doelbinding

De afgelopen 2 decennia heb ik vele lezingen en spreekbeurten vervuld over privacy en ethiek en er vele publicaties aan gewijd (* en zie ook het overzicht op deze website). De doelbinding is altijd een cruciaal rechtsbeginsel geweest om die activiteiten uit te voeren. De wet schrijft voor dat er een duidelijk afgebakend doel moet zijn om informatie over personen te verwerken in digitale systemen. Een zeer belangrijke regel, omdat het niet is toegestaan zomaar informatie te verzamelen, verwerken en op te slaan. Het doel was echter niet specifiek omschreven. Deze ingrijpende actie van de AP zal nog lang natrillen in de samenleving en hopelijk bij veel mensen de naïviteit over excessen bij persoonsregistratie, datamining, gebruik van algoritmes etc. wegnemen.

 Ik ga er in deze publicatie niet al te diep op in. In de toekomst hoop ik er DV nog een uitgebreide publicatie aan te wijden. De afgelopen maanden heb ik vele vragen gekregen van burgers die moeite hadden met de corona vaccinaties. Ik had zelf geen bezwaar tegen vaccinatie, maar onderken wel dat in een snel digitaliserende samenleving de groeiende macht van de overheid en bedrijven op het gebied van Big Tech, Big Media, Big Pharma, Big Data etc. beter moet worden gereguleerd door toezicht en wetgeving. Naast algoritmes en kunstmatige intelligentie zien we een sterke toename van cybercriminaliteit en toepassing van biometrische identificatiesystemen op basis van gezichtsherkenning. Het sociale surveillance systeem op basis van o.a. face recognition i n China is daarvan een voorbeeld. Het onderzoek van de AP heeft aangetoond dat het spanningsveld tussen rechtshandhaving en privacybescherming uit balans kan raken, met alle nadelige gevolgen van dien.  Dat de burger daartegen in bescherming moet worden genomen is evident.  

Ik adviseer lezers de oorspronkelijke stukken zoals het nieuwsbericht, de aangehaalde speech en het originele rapport te downloaden van de website van de AP: Autoriteit Persoonsgegevens |

Degenen die in het FSV zijn geregistreerd hebben daarvan een brief ontvangen. Daarin een telefoonnummer om inzage te verzoeken van de geregistreerde gegevens. 

Bronnen:

*Website AP 29/10/2021: ‘Zwarte lijst FSV van Belastingdienst in strijd met de wet’, ‘Speech Aleid Wolfsen onderzoek Fraude Signalering Voorziening’ en ‘Onderzoek Belastingdienst Fraude Signalering Voorziening’.

*Publicaties van Jaap Spaans over de afgelopen decennia  Zie pagina op deze website voor een overzicht. (Boeken zijn niet meer leverbaar).  Het digitale boekje ‘De Cybersamenleving kan gratis worden gedownload. Zie ook de pagina Boeken en Publicaties op deze website en –Kanteldecennium 4: Digitalisering en de informatieoverlast | Jaap Spaans