BLOGS

Op 15 december 2016 is mijn eerste blog verschenen op deze pagina. Blogs blijven ongeveer een kwartaal staan, uitzonderingen daar gelaten..

Onderwerpen in oplopende volgorde van datum:

–Greenweek 19-22 oktober (21/10/20)

–Waar komt de wilde zalm die ik koop vandaan?

–Oorlogsburgemeester raakt ereburgerschap kwijt 20/9/2020

–Hoe druppelirrigatie de woestijn tot bloei bracht 8/9/2020

Ranglijst Christenvervolging 2020 (23/8/2020)

–Het cybersecuritybeeld 2020 2/7/2020

–Pauperbegrafenissen en budgetuitvaarten 29/2/2020

–Sluiting bankkantoren raakt kwetsbare groepen in de samenleving

–Hoe Joodse patiënten van ‘s-Heerenloo werden overgebracht naar Westerbork en Sobibor (27/4/2019). I.v.m. Holocaustherdenking en 75 jaar Bevrijding is dit blog herplaatst op 27/1/2020

–Ontslag wegens weigeren gezichtsherkenning 13-1-2020

–Digitale ontwrichting

–Geestelijke Gezondheidszorg en Genetica (17/7/2019)

–Ontladingsgeweld, ontremming en groepsdynamiek

–Onderzoek DNB: Contant geld blijft noodzakelijk (15/5/2019)

Greenweek 19-22 oktober (21/10/20)

Van 19-22 oktober was het de Groene Week (Greenweek). Deze week stond gepland voor juni 2020, maar is wegens de corona pandemie verschoven naar oktober. Bedoeling is de burgers van Europa te bepalen bij natuur en biodiversiteit. Biologische diversiteit gaat over de verscheidenheid aan levensvormen binnen een ecosysteem. Belangrijk is dat iedereen daar zelf een positieve bijdrage aan kan leveren door een verantwoorde leefstijl. Dat het slecht gaat met milieu en klimaat en de aarde overbelast wordt, kan iedereen zelf vaststellen in de omgeving.

Het is best moeilijk om gedragsveranderingen onder mensen te realiseren. Uit communicatie met medemensen merk ik dat er verschil van mening bestaat over de staat van het milieu en klimaatverandering, bijvoorbeeld over de vraag of dat laatste een gevolg is van menselijk gedrag of natuurlijke cycli. Zelf geloof ik dat beide factoren een rol spelen, maar dat gedrag wel degelijk belangrijk is. Goed rentmeesterschap is ook een geloofsopdracht. Wat ik moeilijk vind is om de juistheid van nieuws in de media goed in te schatten. De afgelopen periode vielen mij 2 nieuwsitems in dat verband op. De NOS meldde onlangs dat een van de gletsjers op de Mont Blanc op instorten staat. RTL Nieuws bracht een waarschuwing van onderzoekers voor gebruik van plastic flesjes bij babyvoeding. Baby’s die met een plastic fles worden gevoed, zouden dagelijks meer dan 1 miljoen deeltjes microplastic kunnen binnenkrijgen. Hoe moet je als doorsnee burger dergelijk nieuws inschatten? Dat er gletsjers smelten is aantoonbaar, door satellietfoto’s van bijvoorbeeld de afgelopen tien jaar te vergelijken. Dat kan dan aan de hand van objectieve beelden worden geverifieerd. Het nieuws over het microplastic is voor de leek niet te verifiëren en je moet simpelweg aannemen dat het juist is. Ik heb dan de gewoonte meerdere bronnen gedegen te onderzoeken en vergelijken. In dit geval werd in het nieuwsbericht de bron vermeld, de Universiteit van Dublin. Voor iedereen belangrijk, maar vooral voor degenen die hun (klein)kinderen op deze wijze voeden. Foto hert op de Veluwe: Jaap Spaans

Waar komt de wilde zalm die ik koop vandaan? 8/10/2020

Mijn echtgenote en ik proberen zo duurzaam mogelijk te leven. We kopen bij voorkeur lokaal of regionaal met de nadruk op biologisch, duurzaamheid en vis uit de Noordzee. Dagelijks vlees eten is er niet meer bij en wekelijks staat er naast rundvlees ook biologische kip, duurzaam geproduceerde vis en vegetarische sojaproducten op het menu bereid met goede oliën en vetten. Het is een kwestie van leefstijl en dat heeft natuurlijk alles te maken met de ontwikkelingen waarmee de media ons overspoelen over duurzaamheid, milieu, klimaat en gezondheid. Bij voorkeur eten we verse vis uit de Noordzee zoals tong, en schol, maar gezonde vette vis als zalm is een probleem. Afgelopen week kocht ik diepgevroren zalm volgens de kleine letters op de verpakking uit MSC gecertificeerde visserij en dat zou dan staan voor ‘een goed beheerde en duurzame visserij’. Ik besloot de Nederlandse producent te bellen om nadere informatie. Nadat een vriendelijke receptioniste mij had doorverbonden met ‘iemand van kwaliteit’, legde ik hem de vraag voor of het correct was dat de wilde zalm was gevangen in de Noordwestelijke of Noordoostelijke Stille Oceaan en waarom er dan ‘Product of China’ op de verpakking staat. Hij legde uit dat de zalm voor de kust van Alaska was gevangen door vissers uit de VS, waarna een proces van verwerking en invriezen volgde waarbij de zalm via China wordt door vervoerd naar Europa. Foto Jaap Spaans: Vis uit de Noordzee.

 De vraag kwam in mij op of dergelijke lange logistieke lijnen verantwoord zijn. De uitleg dat moderne containerschepen vele duizenden containers kunnen vervoeren en dat dit minder belastend is voor het milieu, kon mij niet overtuigen. Ik herinner mij dat ik tijdens mijn werk als controleur bij de Rijksverkeersinspectie soms verbaasd was over de intensieve transporten van vee van ons land richting Zuid-Europese landen, terwijl de verwerkte vleesproducten vanuit die landen in omgekeerde richting werden vervoerd. Mijn zalmfilet heeft grotere afstanden afgelegd dan velen in hun leven zullen reizen. Een simpele verpakking van ingevroren vis maakt duidelijk dat globalisering een gegeven is. Dat zal in de toekomst onvermijdelijk gaan schuren met andere mondiale belangen van de mensheid, zoals klimaatdoelen en reductie van CO2 en stikstof. Een dilemma! De kwaliteit van de zalm was overigens prima.  

–Oorlogsburgemeester raakt ereburgerschap kwijt 20/9/2020

 Na een gedegen onderzoek onder auspiciën van het Instituut voor Oorlogs- Holocaust- en Genocide studies (NIOD), nam de gemeente Hoogeveen een week geleden een besluit over het ereburgerschap van oud-burgemeester Tjalma. Conclusie is dat burgemeester Tjalma een passieve rol aannam bij de bescherming van de Joodse inwoners. Op een aantal punten deed Tjalma zelfs meer dan van hem werd gevraagd door de bezetter. Op 16 mei 1940, direct na de bezetting, liet burgemeester Tjalma een lijst van alle Joodse inwoners in de gemeente Hoogeveen opstellen. De registratie op eigen initiatief in Hoogeveen is voor zover bekend de eerste in ons land. Ook in de periode daarna, zou burgemeester Tjalma steeds gehoor geven aan Duitse verzoeken om gegevens te verstrekken over de Joodse inwoners in zijn gemeente.

De gemeenteraad wordt gevraagd in te stemmen met het ontnemen van het ereburgerschap van de heer J. Tjalma, oud-burgemeester van Hoogeveen, de naam van het burgemeester Tjalma park te schrappen en de straatnaamcommissie te vragen om te komen met een voorstel voor een nieuwe naam voor het park en de naam van de brandweerkazerne Tjalma te schrappen. De huidige burgemeester Loohuis verklaart in Het Torentje van 16/9/2020 en op de website van Hoogeveen: “Bij het ereburgerschap en een vernoeming naar een park en brandweerkazerne hoort ‘onbesproken gedrag’ en ‘van iedere twijfel ontheven’. Op basis van dit onderzoek trekt het college van B&W de conclusie dat daar geen sprake van is. Tjalma bleek een ‘een ernstige schriftelijke berisping, zonder openbaarmaking’ te hebben ontvangen.

 Ik begrijp het besluit van de gemeente Hoogeveen en hoop tegelijk dat er lessen uit worden getrokken voor deze tijd van dominante digitalisering, doorgeslagen persoonsregistratie en Big Data. In hoofdstuk 10 van mijn boekje De Cybersamenleving, dat gratis kan worden gedownload op de pagina Boeken en Oude Publicaties van deze website, wijs ik op mogelijke risico’s die we lopen in de cybersamenleving en excessen uit de geschiedenis zoals de identificatieplicht en persoonsregistratie.  Foto’s: Voormalige synagoge Hoogeveen thans Baptistenkerk en Tjalmapark.

Aanvulling 21/9/20. In het NOS journaal werd vandaag bekend gemaakt, dat een Nederlands bedrijf emotieherkenningssystemen heeft verkocht aan instanties die volgens Amnesty zijn gelieerd aan Chinese organisaties voor de openbare veiligheid en wetshandhaving. Het kan evenals gezichtsherkenning worden gebruikt voor het sociale surveillancesysteem op basis van persoonsregistratie, dat massaal wordt toegepast in China. In een toekomstige publicatie zal ik uitgebreid aandacht besteden aan dit onderwerp.

Hoe druppelirrigatie de woestijn tot bloei bracht

Onlangs vertelde een boer in een televisieprogramma, dat hij was overgestapt op druppelirrigatie voor de gewassen op zijn land. Als reden gaf hij op dat het de voorkeur heeft, omdat de sponsstructuur van de grond verbetert en dus ook voor het gewas. Waterbesparing is een ander belangrijk argument. Zijn betoog en de beelden die zijn verhaal illustreerden spraken mij aan. Nederland is een waterrijk land, maar desondanks is de grond op veel plaatsen te droog en de grondwaterstand te laag. Een tekort aan zoet water is in de toekomst zelfs niet uitgesloten. Verstandig waterbeheer wordt daarom steeds belangrijker en krijgt steeds meer aandacht. Het is een initiatief waarvoor ik bewondering heb. Onze koning Willem Alexander heeft zich verdiept in watermanagement en zag er, op advies van zijn vader, al op jonge leeftijd  het belang van in. Hij werd ook ‘de waterprins’ genoemd. Een vooruitziende blik zeg maar.

Israël

Door de omstandigheden gedwongen is Israël altijd koploper geweest in waterbeheer. Het was de Israëlische ingenieur Simcha Blass, die in de zestiger jaren druppelirrigatiesystemen introduceerde in de Kibboets Hatzeriem. Daarmee kon men onder hoge druk water laten druppelen. Het vormde de oorsprong van het bedrijf Netafim dat inmiddels overal ter wereld vestigingen heeft, ook in ons land. Het verhaal is te lezen op de Nederlandstalige website van het bedrijf. Ook loopt Israël voorop bij ontzilting van zeewater. De droge woestijn komt door het water weer tot leven en tot bloei zoals in de Bijbel staat beschreven (Jesaja 35). De kennis wordt nu al vanuit Israël verspreid over het Midden-Oosten en de rest van de wereld. Er is de laatste decennia nogal eens kritiek op Israël. Jammer dat de grote verdiensten van het land zo vaak worden onderbelicht. Niemand kan echter ontkennen dat de afgelopen eeuw droog en onvruchtbaar land is getransformeerd tot bloeiende akkers en tuinen.  Foto familiearchief: dadelpalm in Israël. 

Ranglijst christenvervolging 2020

Diverse media berichtten onlangs over christenvervolgingen. De vervolgingen uiten zich op diverse wijzen variërend van uitsluiting tot marteling en moord. Open Doors is een van de organisaties die de wereld daarop wijst en jaarlijks een Ranglijst Christenvervolging publiceert http://www.opendoors.nl. In de vijftig landen op de ranglijst worden in totaal meer dan 260 miljoen christenen vervolgd om hun geloof. De ranglijst telt vooral landen in het Midden Oosten. Een rapport uit 2019 gemaakt in opdracht van het Britse ministerie van Buitenlandse zaken, concludeert dat antichristelijke vervolging genocidale niveaus nadert. In een column van kerkleider Rob Mutsaerts op 8 juni 2020 op de website http://www.kn.nl stelt hij terecht de vraag ‘Waarom is het zo oorverdovend stil over christenvervolging?’. Gelukkig zijn er nog organisaties die de stilte rond christenvervolgingen wel durven doorbreken.

 Dat een aantal christelijke kerken als grote instituten door de eeuwen heen fouten hebben gemaakt, bijvoorbeeld bij de kerstening van onderworpen volkeren of de opstelling tijdens de Holocaust, kan niemand ontkennen. Maar het leven en de bediening van Jezus Christus zijn ook voor deze tijd voorbeelden van wijsheid, verdraagzaamheid en soberheid. In de tijdredenen gaf Hij Zijn profetische visie op deze tijd. Voor iedereen toetsbaar. We leven in een land dat verdraagzaam is voor andersdenkenden. Terwijl er in veel landen kerken worden gesloten of getransformeerd tot moskee, is er in ons land vrijheid van godsdienst en worden gebouwen voor andere godsdiensten geopend. Door secularisatie en demografische veranderingen wijzigt de bevolkingssamenstelling. In ons land is geen vervolging, maar is de leegloop van kerken een  gevolg van secularisatie en ontzuiling. Dat betekent dat we voor ons geluk meer afhankelijk worden van materiele dingen zoals consumptie. Een wankele basis voor vrede en geluk want onrecht en onvrede worden er niet door opgelost. In een snel globaliserende wereld met talrijke grensoverschrijdende problemen zoals groeiende vluchtelingenstromen, is die ontwikkeling niet tegen te houden. We zullen met de snelle veranderingen in de samenleving moeten leren omgaan. De coronapandemie die de mensheid overviel heeft velen aan het denken gezet. Zie ook de publicatie die ik eerder schreef voor deze website http://www.jaapspaans.nl/trends-5-over-leegloop-van-kerken-en-behoefte-aan-zingeving/ Foto en illustratie: Sloop Zuiderkerk in Hoogeveen. Omslag rapport SCP.

 Het cybersecuritybeeld 2020

 Eind juni 2020 verscheen het jaarlijkse Cybersecuritybeeld Nederland van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), opgesteld in samenwerking met het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC). Een belangrijke publicatie over de digitale veiligheid in ons land. Ik schrok nogal van het beeld dat werd geschetst. Het nieuwsbericht begint al met de constatering dat cyberincidenten onze maatschappij in het hart kunnen raken en gedurende korte of langere tijd verlammen. Als voorbeelden worden enige incidenten geschetst van het afgelopen jaar waarbij duidelijk werd wat de impact van een digitale storing of aanval kan zijn, zoals onbereikbaarheid van 112 door een storing bij KPN en ransomware-aanvallen zoals op de Universiteit Maastricht. Je kunt er cruciale infrastructurele projecten aan toevoegden zoals energiecentrales (foto Jaap Spaans. Energiecentrale Eemshaven).

De dominante digitalisering heeft onze samenleving complex maar ook kwetsbaar gemaakt. Hoe afhankelijk we zijn geworden van digitalisering is gebleken tijdens de corona periode. We konden thuiswerken, beeldbellen met geïsoleerde familieleden, tele vergaderen etc. We bevinden ons in een situatie die niet meer terug te draaien valt. Ik ben voorstander van innovatie en zal de laatste zijn om de talrijke zegeningen van digitalisering te ontkennen. Ik heb in het verleden diverse publicaties gewijd aan de risico’s en enige belangrijke ondermijnende risico’s  worden geschetst in het cybersecuritybeeld. Daarnaast zijn er andere belangrijke aspecten, zoals de gevolgen van cybercriminaliteit bij kwetsbare groepen die moeite hebben met de digitalisering. Het maakt veel ouderen en gehandicapten in toenemende mate afhankelijk van familie, zorgverleners en mantelzorgers. Voor digitale veiligheid zijn zij aangewezen op derden. Nu de dienstverlening door banken minder wordt en bankfilialen sluiten worden zij voor hun cyberveiligheid steeds afhankelijker. Als professionele organisaties met IT specialisten al kunnen worden gehackt, hoe kwetsbaar is dan de doorsnee burger. Gelukkig zijn er banken die de sluiting van filialen compenseren door de invoering van hulp aan senioren en andere kwetsbare groepen door coaches en consulenten. Zie tevens de petitie die ik hierover richtte aan het parlement en de ingezonden brief over sluiting van een bankfiliaal en mijn boekje De Cybersamenleving gratis te downloaden van deze website zie pagina Boeken  PETITIE CYBERVEILIGHEID 2E kAMER. Dat nog los van de gevolgen die digitalisering heeft voor de persoonlijke levenssfeer. De meeste burger zijn het zicht daarop al lang kwijt en dat is jammer.

Pauperbegrafenissen en budgetuitvaarten 29/2/2020

Uitvaarten worden steeds duurder en het aantal nabestaanden dat niet in staat is een uitgebreide uitvaart te bekostigen groeit. In het verleden hield ik regelmatig spreekbeurten in christelijke kringen, waar na een overlijden begraven de norm was. De laatste jaren is er een kentering. Ik vroeg een van de leidinggevenden ooit of er binnen zijn geloofsgemeenschap ruimte was voor crematie. Tegen mijn verwachting in antwoordde hij dat die ruimte er volgens hem is, omdat er ‘de laatste jaren een groeiend aantal mensen is dat niet verzekerd is en een uitgebreide begrafenis niet kan bekostigen’. Vooral de snel groeiende grafkosten op gemeentelijke begraafplaatsen zijn bij de overwegingen een belangrijke factor. Dat dit voor een deel van de bevolking een groeiend probleem is wijzen de feiten uit. Wie regelmatig de familieberichten leest kan vaststellen dat er steeds vaker wordt gekozen voor een uitvaart ‘in besloten of strikt besloten kring dan wel familiekring’. Uiteraard kan dit los van financiële overwegingen de uitdrukkelijke wens zijn van een overledene of nabestaande, maar ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat ook de gestegen uitvaartkosten een rol spelen. Foto Jaap Spaans. Begraafplaats Hollandscheveld waar ooit Van Gogh heeft gewerkt

begrafenissen voor armlastigen

Deze week haalde het onderwerp ‘uitvaart’ uitgebreid het nieuws. Volgens een rapport van de Generale Synode van de Church of England is het aantal pauperbegrafenissen de laatste vijf jaren met 70 procent toegenomen. Bij veel van die begrafenissen voor paupers of armlastigen, wordt niet aan de zorgvuldigheidsnormen voldaan die je bij zo’n gebeurtenis mag verwachten, zoals aandacht voor de nabestaanden. Er mag vaak geen naamsteen bij het graf worden geplaatst, pastorale begeleiding ontbreekt en bij een crematie kan de familie de as doorgaans niet meekrijgen (*). Ik heb zelf de indruk dat dit in ons land onder verantwoordelijkheid van de burgerlijke gemeente zorgvuldiger gebeurt, maar er zijn zorgelijke signalen.

Ter beschikking stellen van de wetenschap

Iemand kan ook de wens hebben dat zijn of haar lichaam na overlijden ter beschikking van de wetenschap wordt gesteld. Hoewel ik dat zelf niet zou willen, is de uitvoering zorgvuldig en berust bij de academische ziekenhuizen. Het UMCG in Groningen informeert via de website dat steeds meer mensen hun lichaam ter beschikking stellen van de wetenschap. Het is de reden dat is besloten een inschrijfstop voor onbepaalde tijd in te voeren. De reden dat steeds meer mensen deze keuze maken wordt niet vermeld, maar ik ken een situatie in mijn omgeving waarbij de kosten een rol spelen. Deze week kwam een bedrijf in het nieuws, dat in ons land een markt ziet voor budgetuitvaarten op basis van commerciële lichaamsdonatie. Nadat een lichaam ter beschikking is gesteld, worden de lichaamsdelen doorverkocht. Op de website is een staatje opgenomen, waarin het bedrijf nadrukkelijk wijst op het feit dat een dergelijke uitvaart voor wat betreft de basiskosten kosteloos is. Ook worden de totale kosten vergeleken met crematie en begrafenis. De nieuwsuitzending over het onderwerp leverde nogal wat commotie. Een deskundige op het gebied van ethiek gaf aan dat het tijd wordt te onderzoeken of de handelwijze wellicht in strijd is met regelgeving (**).

Een uitvaart is een emotioneel en belangrijk moment. Dat zich ‘over de dood heen’ een soort klassenstrijd ontwikkelt met geld als bepalende factor baart mij zorgen. We zien een duidelijke toename van het aantal schuldhulpverleningen, dak- en thuislozen en andere kwetsbare groepen in de samenleving. Dat het onderwerp zich helaas moeilijk leent voor discussie en gesprek is een bijkomend probleem. 

(*) https://www.churchofengland.org ‘General Synod calls on Government to act over ‘pauper’ funerals, End to Paupers Funerals’ 12/2/20. Nederlands Dagblad, 26/2/2020 ‘Pauperbegrafenissen’.
(**) Info website UMCG Groningen: ‘Lichaam ter beschikking stellen’. Website NOS Nieuwsuur, 27/2/2020 ‘Bedrijf dat handelt in lichaamsdelen lokt klanten met ‘budgetuitvaart’ en ‘Verbijstering over reclame voor lichaamsdonatie: ‘Amerikaanse toestanden’.

Sluiting bankkantoren raakt kwetsbare groepen in de samenleving

Op 30 januari 2020 plofte er een brief van de ABN-AMRO bank in de brievenbus, met de mededeling dat het bankkantoor in mijn woonplaats met ingang van 17 april 2020 wordt gesloten. Een medewerkster die ik erover sprak, vertelde als reden dat de bank wordt getransformeerd naar een internetbank. Ik ben al 50 jaar klant bij de bank en altijd goed behandeld. Deze beslissing sloeg echter in als een bom en roept talloze vragen op. Gaat in navolging van de leegloop van winkels in de centra van steden als gevolg van de groei van on-line winkels, nu ook de dienstverlening verschralen? Krijgt de ‘ontpersoonlijking van mensen in deze door wetenschap en techniek beheerste wereld’ nu definitief gestalte, zoals columnist/journalist Hans Dijkhuis al op 29 juli 1994 signaleerde in een recensie in dagblad Trouw. Ik hoop het niet. Laat ik voorop stellen dat ik geen tegenstander ben van innovatie en wetenschap en terdege besef dat in een snel veranderende wereld ook de samenleving permanent in beweging is en dat dit van burgers flexibiliteit en aanpassingsvermogen vereist.

Kwetsbare groepen

Wat mij zorgen baart is het volgende. De bewuste bank telt volgens recente informatie 5 miljoen particuliere klanten, dus een substantieel deel van de Nederlandse bevolking. Ongetwijfeld zijn er onder dat klantenbestand kwetsbare groepen zoals bepaalde groepen ouderen, mensen met een beperking of laaggeletterden. Hoe zit het met de belangen van deze burgers? Zijn hun belangen wel voldoende afgewogen bij dit ingrijpende veranderingsproces, of dreigt er voor hen verdere afhankelijkheid van familieleden, mantelzorgers of zorgverleners. De rijksoverheid is eigenaar van de bank. Dezelfde overheid die wil dat ouderen en mensen met een beperking langer zelfstandig blijven wonen. Ik bespeur een tegenstelling. Ondanks de beursgang is de bank nog steeds een overheidsbank. In de nota Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen van ABN AMRO, lees ik dat men streeft naar duurzame groei voor toekomstige generaties, op het gebied van een rechtvaardig sociaal beleid, een gezonde financiële situatie en de zorg voor het milieu. Een rechtvaardig sociaal beleid impliceert volgens mij ook zorg voor de kwetsbaren in onze samenleving. Ik overweeg om binnenkort middels een brief mijn standpunt mede te delen aan de directie van ABN-AMRO en daarbij naast de directe sociale problemen ook aandacht vragen voor onderwerpen waarmee vooral kwetsbare groepen problemen ondervinden, zoals cyberveiligheid en andere aspecten van digitalisering.

Hoe Joodse patiënten van ‘s-Heerenloo werden overgebracht naar Westerbork en Sobibor 27/4/2019
We leven in een periode van vieringen en herdenkingen. Voor mij is de dodenherdenking van de komende week een periode van bezinning. Soms zijn er gebeurtenissen waarvan je niet begrijpt dat ze mogelijk zouden zijn. Zoals het volgende drama dat zich op 10 april 1943 voltrok bij de Stichting ’s-Heerenloo te Ermelo, waar mijn echtgenote een aantal jaren werkte in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Twaalf patiënten met een verstandelijke beperking werden die dag afgevoerd naar Kamp Westerbork. In het herinneringsboek Herlevend Verleden wordt indringend beschreven hoe deze tragedie zich voltrok. Reeds begin april 1943 was er het gerucht, dat de Joodse ‘kinderen’ gedeporteerd zouden worden. Het veroorzaakte veel onrust onder het personeel. Op 9 april kwam het bericht, dat de Joodse bewoners de volgende dag bij het hoofdgebouw klaar moesten staan. Daar stond een bus gereed om hen naar Westerbork te vervoeren. ‘Er waren ‘moeilijke kinderen’ bij, waar de Duitsers bang voor waren. Daarom moest er een zuster mee’ (citaat). Diezelfde dag nog werden ze afgeleverd bij de poort van het kamp Westerbork. Een van de Joodse bewoners, Jaap Cohen, bleef gespaard omdat hij zich in een klerenkast kon verstoppen. Hij ligt begraven op de begraafplaats van ’s Heeren Loo (zie foto’s). Op 13 april werden de twaalf vanuit Westerbork, via het spoortraject Assen-Groningen-Nieuweschans, overgebracht naar het vernietigingskamp Sobibor. Op 16 april 1943 kwamen zij daar aan en werden direct omgebracht. De moord op deze kwetsbare medemensen was een van de excessen uit een oorlog die we achter ons hebben gelaten, maar NOOIT MEER mogen vergeten. Dat de omstandigheden tijdens de transporten in overvolle, slecht geventileerde goederenwagons erbarmelijk waren, was duidelijk. Ik moet bekennen dat mijn inlevingsvermogen tekort schiet, om ook maar enigszins te begrijpen, hoe zwaar het lijden van deze kwetsbare medemensen tijdens die dagenlange treinreis moet zijn geweest.

Geselecteerd vanwege hun Jood-zijn
Dergelijke tragedies leren waartoe de mens in staat is. Naar macht hongerende en door haat gedreven individuen en regimes, deinsden er zelfs niet voor terug om kwetsbare en zieke mensen, die geen enkele bedreiging konden vormen, te vernietigen. Voor het personeel was het een afschuwelijke ervaring. De Joodse patiënten werden administratief geselecteerd uit de andere patiënten van de zorginstelling, op basis van hun Jood-zijn. Het was geen incident. Op 22 en 23 januari 1943 waren al 1069 Joodse patiënten, hun verplegers en artsen van de psychiatrische instelling Het Apeldoornsche Bosch in Apeldoorn, afgevoerd naar de vernietigingskampen. Voor de Joodse bewoners van ’s Heeren Loo is in Ermelo een monument met namen opgericht bij het hoofdgebouw (zie foto’s) . In Apeldoorn werd in een park een monument onthuld voor de tragedie die daar plaats vond (zie foto’s). Verootmoediging en bezinning zou ons christenen, de politieke leiders in Europa en anderen sieren. ‘NOOIT MEER’ mag nooit uit onze herinnering verdwijnen en zeker niet in een tijd dat het antisemitisme wereldwijd toeneemt. Wij kregen zelf een kind met een verstandelijke en lichamelijke beperking. Een kwetsbaar kind, dat echter veel liefde en genegenheid geeft aan zijn omgeving. Wellicht daardoor voelen wij ons extra betrokken bij de hiervoor beschreven gebeurtenis. Wij bezochten regelmatig het graf van Jaap Cohen op het stichtingsterrein. Door omstandigheden is dat nu moeilijk. Maar ze blijven herinnerd in onze gedachten.

 

 

Ontslag wegens weigeren gezichtsherkenning 
Een medewerker van een bedrijf in Nieuw Zeeland werd onlangs ontslagen, omdat hij weigerde mee te werken aan een identificatiesysteem op basis van biometrische gezichtsherkenning. Gezichtsherkenning verving een systeem op basis van inklokken. Een organisatie die namens de overheid toezicht houdt op arbeidsomstandigheden, meende dat de werknemer niet ontslagen had mogen worden en kende een schadevergoeding van 14.000 dollar toe.

Ook in Nederland neemt identificatie door middel van gezichtsherkenning in snel tempo toe. Veel mensen hebben op levensbeschouwelijke of ethische gronden bezwaar tegen teveel invloed van dergelijke systemen. Tijdens het Publiek Debat Biometrie in 2000 werd al voor deze ontwikkeling gewaarschuwd en ik heb dat beschreven in mijn boek over biometrie (zie omslag, boek is niet meer leverbaar). Probleem is dat voor gezichtsherkenning niet perse een fysieke meting van het gezicht nodig is omdat het ook via een foto en face kan. Dat gebeurt al jaren met identiteitskaarten. Volgens deskundigen is voor de betrouwbaarheid van het systeem een fysieke meting (enrollmentrocedure) beter. Door de snelle digitalisering van de samenleving en de ethische risico’s die aan dergelijke systemen kleven, is het wel de hoogste tijd voor betere regulering en effectiever toezicht. Nog dit jaar volgt een uitgebreide publicatie over biometrie (zie ook de pagina Artikelen).

Digitale ontwrichting

Op de laatste zaterdag van 2019 was ik met enige familieleden in Voorburg, de plaats waar ik geboren ben en opgroeide. Na het behalen van mijn mulodiploma in 1965 kreeg ik een baan als administratief ambtenaar bij het Dr. Neher Laboratorium van de PTT in Leidschendam, een paar straten van het huis waar ik woonde. De werkplek was een voor die tijd zeer vooruitstrevend centraal onderzoeksinstituut, waar telefoniesystemen werden beproefd en onderzocht. Op de imposante toren bevonden zich tientallen antennesystemen. Schuin tegenover ons huis woonde een technisch hoofdambtenaar die in die toren werkte. Toen we eens na werktijd samen naar huis liepen, vertelde hij over zijn werk en poneerde de stelling dat er een tijd zou komen dat telefoneren met visueel contact mogelijk zou zijn. In mijn onkunde beschouwde ik het als een toekomstfantasie, die zich echter wel nestelde in mijn geheugen. Een klein jaar later nam ik ontslag en emigreerde naar Canada (Foto: Dr. Neher Laboratorium Leidschendam anno 2019. Jaap Spaans)

Voor de familiebijeenkomst liep ik via de straat waar ik opgroeide naar de voormalige werkplek, die als wooncomplex voor senioren een nieuwe toekomst heeft gekregen. Op de terugweg naar Drenthe werd ik door een familielid met de auto afgezet bij Schiphol, om daar op de trein richting Noorden te stappen. Onderweg telefoneerde een medepassagier met haar smartphone vanuit de rijdende auto met een familielid in Montreal, om verslag te doen van de bijeenkomst. Vanuit de rijdende auto konden we verbaal en visueel met het Canadese familielid informatie uitwisselen. In de trein naar Hoogeveen kwam het in mijn geheugen opgeslagen gesprek met de hoofdambtenaar naar boven. De techniek staat voor niets, digitalisering domineert de samenleving en talrijk zijn de voordelen.

In de krant lees ik op de terugweg dat de Universiteit van Maastricht is gehackt en computersystemen zijn geblokkeerd. De hackers eisen geld (ransomware) om de systemen weer vrij te geven. In De Telegraaf van 27 december 2019 komen trendwatchers met een waarschuwing: ‘Digitale ontwrichting is de grootste bedreiging en in de komende jaren zullen we regelmatig digital destruction meemaken’. Digitalisering heeft ongekende mogelijkheden, maar dat kwaadwillenden ook grote schade kunnen berokkenen, wijst de sterkte toename van cybercriminaliteit uit. Die keerzijde van de medaille mogen we als samenleving niet negeren.

–Geestelijke Gezondheidszorg en Genetica
Uit internationaal onderzoek blijkt dat de eetstoornis anorexia nervosa haar oorsprong niet alleen vindt in de geest, maar ook in het lichaam. Dat zou weleens grote gevolgen kunnen hebben voor het beeld dat in de samenleving bestaat over deze aandoening. Niet alleen bij de diagnostiek maar ook bij de behandeling en vaststelling van oorzaken. De onderzoeksresultaten werden gepubliceerd in het vakblad Nature Genetics. Voor het onderzoek werd het DNA van 16.992 mensen met anorexia en 55.525 mensen die de ziekte niet hebben geanalyseerd. Als in de psychiatrie deze aandoening wordt gediagnosticeerd, gebeurt het regelmatig dat de oorsprong wordt gezocht in traumatische ervaringen in iemands verleden.

Vaak zal dat ook wel terecht zijn, maar er zijn ook missers bekend op basis van vooroordelen, waarbij trauma’s werden ‘geïmplanteerd’ op basis van verklaringen die onder  te sterke sturing en therapeutische beïnvloeding plaats vonden. Volgens de nieuwe inzichten is de aandoening een metabolisch-psychiatrische aandoening (metabolisme= leer van de stofwisseling) en spelen erfelijke factoren een belangrijkere rol dan bekend was. Bij herhaling publiceer ik over genetica omdat de ontwikkelingen daar zich in hoog tempo voltrekken en iedereen er mee te maken kan krijgen. Revolutionair zijn bijvoorbeeld de ontwikkelingen rond de epigenetica, het vakgebied dat de omkeerbare invloed bestudeert van erfelijke veranderingen in de genfunctie. Zie tevens mijn publicatie op de pagina Artikelen, ‘Epigenetica: een fascinerende ontwikkeling’ (older posts artikel van 26 juni 2017).

Er was meer GGZ-nieuws deze week, soms schokkend. De NOS berichtte in het journaal dat duizenden psychiatrische patiënten in Indonesië vastgeketend worden. Een man van 60 jaar lag al 24 jaar alleen aan een ketting. Een vrijwilliger trekt zich nu het lot van deze patiënten aan en vangt hen op. De praktijk leert vervolgens dat het vaak niet meevalt om familie bereid te vinden deze kwetsbare mensen te verzorgen, wegens de soms moeilijke gedragsproblematiek of levensbeschouwelijke vooroordelen. Wat is de zorg in ons land dan goed geregeld en mogen we daar dankbaar voor zijn. Toch doen zich ook in ons land problemen voor. Het gebeurt regelmatig dat een patiënt met een ernstige psychiatrische diagnose als demonisch belast wordt beschouwd, terwijl er sprake is van een aantoonbare hersenaandoening, al dan niet genetisch bepaald. Mensen kunnen daardoor beschadigd raken en daarom is deskundigheid en een goede professionele expertise een must (*).

Foto: Jaap Spaans

*Bronnen:
–Genome-wide association study identifies eight risk loci and implicates metabo-psychiatric origins for anorexia nervosa. Abstract (samenvatting) Nature Genetics (2019).
— Onderzoek: ‘Anorexia is niet alleen mentale, maar ook lichamelijke ziekte’. www.nu.nl, 16 juli 2019.
–‘Vastgeketend en alleen: zo gaat het met veel psychiatrische patiënten in Indonesië’. NOS Nieuws, 16 juli 2019.

Ontladingsgeweld, ontremming en groepsdynamiek
Uit het oogpunt van rechtshandhaving en criminaliteitsbestrijding is het televisieprogramma Opsporing Verzocht bittere noodzaak in onze complexe samenleving. Toch heb ik steeds vaker moeite om naar het programma te kijken. Niet vanwege de presentatie of de inzet van allen die via dit medium een bijdrage leveren aan de opsporing van misdadigers. Door alles wat er op het scherm passeert aan geweld en excessen komt mijn vertrouwen in de mensheid onder druk te staan. In de laatste uitzending werd de televisiekijker geïnformeerd over een groep van ongeveer tien jongeren, die een weerloze jongen in elkaar sloegen. Zij bleven het op de grond liggende slachtoffer schoppen op kwetsbare lichaamsdelen. Steeds vaker zijn we vanuit onze huiskamers getuige van dergelijke laffe daden. Onacceptabel omdat ook steeds vaker gebruik wordt gemaakt van messen en andere wapens. Nederland is geen uitzondering. In Engeland wordt zelfs overwogen bezit van messen in het openbaar te verbieden. Een verbod dat natuurlijk moeilijk te handhaven is.

Twintig jaar geleden in 1999 publiceerde ik vanuit mijn politiepraktijk het boek Een Golf van Geweld, dat ik toen mocht uitreiken aan de Haagse burgemeester Deetman (zie foto). Drie aspecten die ik daarin beschrijf komen anno 2019 versterkt tot uiting. Er is een toename van zogenaamd ontladingsgeweld. Vanuit het niets ‘exploderen’ mensen en worden gewelddadig. Daarnaast is er vaak sprake van ontremming door gebruik van drugs of alcohol. Als geweld wordt gepleegd door meerdere personen kan de groepsdynamiek een rol spelen, waarbij de combinatie van gedrag en psychologische processen binnen een sociale groep leidt tot geweld. De drie aspecten kunnen elkaar zodanig versterken dat dit leidt tot excessief geweld.  De golf van geweld die de mensheid teistert is symptomatisch voor de gebrokenheid van de schepping.

Onderzoek DNB: Contant geld blijft noodzakelijk 15/5/2019
In een persbulletin van 13 mei 2019 informeerde De Nederlandsche Bank (DNB) de burgers over de kwaliteit van ons geld. Onderzoek van de DNB leert dat de meeste Nederlanders nog altijd bankbiljetten en munten bij zich hebben en dat het vertrouwen in de echtheid van eurobiljetten blijft groeien. Alleen de kwaliteit van het EUR 5-biljet laat te wensen over. Er is weliswaar een terugloop in het gebruik van contant geld, maar veruit de meeste Nederlanders hebben nog bankbiljetten (83%) en munten (90%) op zak. DNB peilt dit, en andere zaken rond de beleving van contant geld, elke twee jaar onder het Nederlandse publiek. Minister van Financiën Hoekstra ging in een vraaggesprek op RTLZ van 14 mei 2019 in op de conclusies van het onderzoek. Hij gaf aan dat ondanks de digitalisering van het betaalsysteem contant geld nodig blijft, bijvoorbeeld bij calamiteiten en stroomstoringen. De minister gaf tevens aan dat contant betalen nodig blijft voor de burgers die de digitalisering van de samenleving niet bij kunnen houden, bijvoorbeeld kwetsbare groepen onder senioren en mensen met een beperking. Het is te prijzen dat de minister dit zo expliciet aangeeft. Rechten foto gebouw DNB: DNB