–Informatie-overlast dwingt tot keuzes en selectie

Zoals veel burgers lijd ik onder de permanente informatiegolf die over ons wordt uitgestort. Uit zelfbescherming dwingt de nieuwshonger waaraan ik lijd tot keuzes en selecties in het informatieaanbod. In de context van andere grensoverschrijdende problemen waarmee de mensheid worstelt, raakt het permanent repeterende nieuws over de CoViD-19 pandemie mij diep. Gevolg is dat mijn informatiebehoefte verandert zodat nieuws evenwichtiger wordt afgewisseld met ontspanning zoals muziek, humor en rustgevende en bezinnende levensbeschouwelijke informatie. Zo genoot ik deze week van een enigszins belegen televisieprogramma, de oudejaarsconference ‘Zuinig over de drempel’ van Wim Kan tijdens een ander dieptepunt, de oliecrisis van 1973. Dat een uurtje televisie kijken belangrijke vragen kan oproepen die doorwerken in de bevolking illustreer ik met het volgende voorbeeld.

Wetenschap en levensbeschouwing

Op 19 april 2020 koos ik voor het tv-programma Buitenhof, dat in het teken stond van de CoViD-19 pandemie en de gevolgen ervan. Het fascinerende uurtje televisie kijken, bevestigde zorgen en vragen die ik al decennia meetors en die mij regelmatig uit de slaap houden. De eerste gast was Jan Terlouw (88) een aimabele en fatsoenlijke man waarvoor ik respect heb en die kan terugzien op een imposante wetenschappelijke en politieke carrière, auteur is van talrijke publicaties en leiding gaf aan een werkgroep voor genetische manipulatie. Zijn gloedvolle betoog in Buitenhof ging onder andere over mondialisering en had als strekking, dat de mensheid voor een goede toekomst is aangewezen op de wetenschap. Hij plaatste daarbij gelukkig wel de kanttekening dat ook de wetenschap grote marges van onzekerheid kent. Juist die kanttekening riep bij mij zo’n fundamentele vraag op. Ik ben geen wetenschapper, maar stel als betrokken en redelijk belezen burger op historische gronden vast, dat al het deprimerende op onze planeet kon ontstaan ondanks een hoogwaardige en evoluerende wetenschap. Zij kan veel problemen oplossen, maar kennelijk niet de mentaliteit van mensen veranderen die ten grondslag liggen aan excessen als criminaliteit, oorlogen, uitbuiting, menselijk egoïsme en de onrechtvaardige verdeling van de mondiale welvaart om maar enige voorbeelden te noemen. Juist die onderliggende mentaliteit is een belangrijke oorzaak voor de huidige klimaatcrisis en problemen bij de aanpak van de coronacrisis. Kennelijk heeft de mensheid ook een mentaal probleem en de grote vraag is welke oplossing de wetenschap daar kan bieden. De vader van Jan Terlouw was op de Veluwe dominee in een behoudende Gereformeerde Bondsgemeente. Ik zou hem graag de vraag eens willen voorleggen, welke rol hij in deze complexe en snel veranderende tijd naast de wetenschap nog weggelegd ziet voor levensbeschouwing.

Europa

Vervolgens schoven bij de gesprekstafel twee hoogleraren economie aan, Coen Teurlings oud-directeur van het Centraal Plan Bureau (CPB) en Lex Hoogduin, oud-directeur van De Nederlandse Bank (DNB). De twee wetenschappers gingen in debat over Europa. Als leek denk ik bij fundamentele en toegepaste wetenschap onder andere aan het verrichten van onderzoek en uitwisseling van kennis op academisch en technologisch niveau. Het vakgebied economie valt onder de sociale wetenschappen. Centraal in de discussie stond de positie van ons land in Europa, in het licht van de belangrijke beslissingen die deze week in Brussel worden genomen over het Europese economische steunprogramma i.v.m. de CoViD-19 pandemie. Het IMF schetste afgelopen week een gitzwart economisch toekomstscenario als gevolg van de pandemie. Op cruciale punten hadden de twee gerespecteerde economen tegengestelde visies, bijvoorbeeld over het uitgeven van gezamenlijk schuldpapier, de eurobonds en de risico’s die zo’n uitgifte op termijn zou kunnen hebben zoals het ontstaan van hyperinflatie door hoge schuldenlasten. Een cruciaal onderwerp, zeker in het licht van de ongewone en verwijtende publiciteit die de Franse president Macron hierover had gezocht in recente publicaties in financiële bladen. Daarin stelde hij zelfs dat de toekomst van Europa in het geding was door het gebrek aan eensgezindheid. Op donderdag 23 april gingen de Europese regeringsleiders in Brussel akkoord met een hulppakket ter waarde van 540 miljard euro. Tevens is de Europese Commissie gevraagd voorstellen te doen voor een fonds voor de langere termijn. Gelet op de mondiale ontwikkelingen van de laatste maanden blijkt weer, dat op het politieke wereldtoneel Europa alleen als blok tegenwicht kan bieden aan machtsblokken als China, Rusland, India en de VS.

De mens heeft de pandemie over zichzelf afgeroepen

Het slot interview door de deskundige presentator Twan Huys, vond plaats via een vooraf opgenomen skypeverbinding met de 86-jarige Jane Goodall in haar huis in Engeland. Deze vooraanstaande primatoloog (deskundige op het gebied van dieren) ziet de CoViD-19 pandemie als iets dat de mens over zichzelf heeft afgeroepen, door de leefomgeving van dieren te vernietigen. Zij plaatst het onderwerp nadrukkelijk in de context van milieu en klimaatverandering, zoals urbanisatie en de massale kap van regenwouden en andere bossen. Overbevolking zou daaraan kunnen worden toegevoegd. Zij waarschuwt al jaren voor deze ontwikkeling en volgens haar staat de wereldklok op vijf voor twaalf. Zij ziet nog wel toekomstperspectief voor de mensheid, mits de huidige pandemie als wake-up call serieus wordt genomen.

Alarmisme of Apocalyptiek?

Buitenhof beschouw ik als een van de beste informatieve programma’s. In de regel is er sprake van objectiviteit en toepassing van hoor en wederhoor. Het programma had die dag van mij wel langer mogen duren om de standpunten nog helderder te krijgen. Toch maak ik mij als doorsnee burger zorgen over de huidige informatiegolf die over ons wordt uitgestort. Veel wetenschappelijke conclusies kan ik onvoldoende toetsen en dus moet ik afgaan op de informatie die mij bereikt. Uit de enorme informatie-overlast ben je gedwongen selecties te maken. Een bijna onmogelijke taak, want veel meningen en wetenschappelijke inzichten vertonen tegenstrijdigheden en tunnelvisies zijn daarbij niet vreemd. Dan kies en selecteer ik dus op objectiviteit en betrouwbaarheid, hoewel daar altijd kanttekeningen bij te plaatsen zijn. Vragen zullen er altijd blijven, bijvoorbeeld over wat Jane Goodall bedoelt met de constatering dat het ‘vijf voor twaalf is’. Een term die de laatste jaren steeds vaker opduikt. BBC World News en andere internationale media brachten op 22 april schokkend nieuws onder de kop gebaseerd op een bron binnen de Verenigde Naties: ‘World risks biblical famines, due to pandemic’ oftewel ‘De wereld riskeert Bijbelse hongersnoden als gevolg van de pandemie’. Kunnen dergelijke serieuze signalen worden uitgelegd als seculier alarmisme of als apocalyptiek of overlappen beide begrippen elkaar? In ieder geval voldoende stof tot nadenken, maar waar je wel op een gedoseerde wijze mee om moet gaan. In een volgende publicatie ga ik dieper in op deze onderwerpen. Na het afronden van deze publicatie neem ik een dag de tijd om de informatie te laten zakken en ontspannende bezigheden op te pakken zoals muziek, gitaar spelen, meditatie, beweging en bezinning.

 

 

Bronnen: zijn verwerkt in de tekst

Foto’s Jaap Spaans: Etalage in een winkelstraat die zwaar wordt getroffen door de corona pandemie. Buitenlandse reportagewagen in het centrum van Den Haag. Nieuws uit de hele wereld leidt tot een permanente golf aan informatie.