-Contant geld en de kwetsbare medemens

Afgelopen week besteedden de media aandacht aan twee maatschappelijke ontwikkelingen die slecht zullen uitpakken voor veel kwetsbare burgers, met name ouderen en mensen met een beperking. Een grote bank maakte bekend dat het kantorennetwerk zal worden uitgedund. Het beleid van verdere digitalisering, met als onvermijdelijk gevolg minder persoonlijk contact, zal de komende jaren verder gestalte krijgen. Daarnaast werd bekend dat de burger bij steeds meer gemeentes alleen nog producten kan betrekken door te pinnen. Beide ontwikkelingen vind ik slecht vooral voor kwetsbare groepen in de samenleving, zoals veel ouderen en mensen met een beperking. Sluiting van kantoren zal er onvermijdelijk aan bijdragen dat mensen die slecht ter been zijn, een verstandelijke beperking hebben of eenzaam zijn een intensiever beroep moeten doen op anderen om het hoge tempo van de samenleving bij te houden. Een ontwikkeling waarbij onvoldoende rekening wordt gehouden met de belangen van deze groepen medemensen. Dat is opmerkelijk en tegenstrijdig, omdat zowel overheden als het bedrijfsleven regelmatig uiten, dat mensen zo lang mogelijk zelfstandig moeten kunnen blijven wonen. Als burgerschap en burgerparticipatie zo belangrijk zijn als we uitdragen, behoort ook te worden voldaan aan de basisvoorwaarden om dit beleid in de praktijk te kunnen brengen. Kwetsbare groepen zullen door dit beleid nog meer afhankelijk worden van familie, bewindvoerders, kennissen etc. Dat hoeft niet erg te zijn, maar kan ook risico’s van financieel misbruik opleveren. Als commerciële instellingen voor een bepaalde betaalwijze kiezen, heeft de burger nog de keuze naar een concurrent te stappen die wel contant geld accepteert. Gemeentes hebben echter het monopolie als het gaat om de verstrekking van paspoorten, identiteitsbewijzen, rijbewijzen etc. Juist de overheid zou zich ervan bewust moeten zijn, dat bepaalde groepen burgers ernstig worden benadeeld. Daarom behoort er ook bij de gemeentes altijd een loket zijn waar contant kan worden betaald. Ik heb per mail aan De Nederlandse Bank (DNB) de vraag gesteld of de handelwijze van de gemeentes die pinnen verplichten, strijdig is met de wetgeving in ons land (zie bronnen). De ontvangstbevestiging van de vraag is binnen. Ik wacht nog op het antwoord.

Voor- en nadelen

Het is een tendens in de samenleving om uit kostenoverwegingen en veiligheid de burger te verplichten om te pinnen. Tegelijk zijn er signalen dat contant geld alleen maar populairder wordt. Wie moet de burger geloven.? Goed om enige belangrijke voor- en nadelen kort te belichten.

Voordelen pinnen/digitalisering betaalverkeer: Minder kosten. Transport van contant geld is kostbaar. Ook veiligheid speelt een rol zoals het risico van bankovervallen, valsemunterij. Pinbetalingen kunnen voor het bedrijfsleven een schat aan informatie opleveren over het tijdstip van betalen, welke producten zijn aangekocht, op welke plaats en door wie.
Nadelen pinnen/digitalisering betaalverkeer: Het interpersoonlijke contact, bijvoorbeeld met bankmedewerkers, zal steeds verder naar de achtergrond verschuiven. Het wordt steeds duidelijker dat veel burgers zich zorgen maken over cybercrime en internetveiligheid. Daarnaast is er het risico van financieel misbruik door degenen van wie een kwetsbare persoon afhankelijk is. Veel informatie die het pinnen oplevert, is herleidbaar naar gezinnen of personen en kan iets ‘zeggen’ over gezondheid, verslaving etc. Gevoelige informatie, die bij verkoop  (Big Data) kan worden gebruikt om risicoprofielen van mensen op te stellen. Het is tevens aangetoond dat pinnen leidt tot minder bewust koopgedrag, waardoor consumenten gemakkelijker in financiële problemen kunnen raken. Kinderen en jongeren zijn er juist bij gebaat dat ze contant betalen en daardoor overzicht houden op hun budget of zakgeld.

Lijdenstijd

Ik schreef 25 jaar voor het maandblad De Oogst van de Stichting Tot Heil des Volks. Een belangrijk uitgangspunt voor het hulpverleningswerk van deze organisatie in Amsterdam is een Bijbeltekst uit Mattheus 25:40: ‘Wat hebt gij gedaan voor de minste mijner broeders?’. Als ik dit schrijf is het de lijdenstijd. Onlangs hoorde ik dat een seculiere televisiepresentator had gezegd: er is 1 dag in het jaar dat ik ontvankelijk ben voor een bekering, namelijk de dag dat ik ontroerd ben na een bezoek aan de Mattheus Passion. Ik hoop dat veel gelovigen, ongelovigen en andersdenkenden ook dit jaar weer aan het denken worden gezet door het lijdensverhaal van Jezus Christus. Het is mijn bede dat de ontroering die de Mattheus Passion oproept, mag doorwerken in de dagelijkse praktijk. Dat betekent zeker ook: rekening houden met de kwetsbare medemensen om ons heen. Zie mijn publicatie in De Oogst uit 2010 over dit onderwerp: OogstRampKwetsbaren2010

 

 

Bronnen:
Het Financieele Dagblad, 23/2/2018 ‘Rabo perkt rol lokale banken nog verder in’. NRC-online, 30/11/2017 ‘Waarom contant geld alleen maar populairder wordt’. NOS, 7/3/2018: ‘Groeiend aantal gemeenten weigert contant geld aan balie’. Inmiddels zijn hierover ook Kamervragen gesteld en dat tekent het belang. Zakelijke nieuwszender RTL Z, 12/3/2018: ‘Contant geld goed voor kinderen’. Voor meer bronnen en onderbouwing verwijs ik ook naar de 12 publicaties over ‘Leven in een digitaliserende samenleving’ op de website Bijbel en Overheid.

Tekst van mail aan De Nederlandse Bank (DNB). Als het antwoord binnen is, zal deze publicatie worden aangevuld.
Geachte heer/dame,

Nam vanmorgen kennis van het beleid van een aantal gemeenten (NOS) om alleen nog pinbetalingen te accepteren. Ik heb vervolgens met de DNB gebeld en de vraag voorgelegd of dat wettelijk is toegestaan. Ik begreep uit het antwoord dat commerciële instellingen de keuze hebben van welk betaalmiddel zij gebruik maken. De vraag of dat ook voor overheidsinstanties als gemeenten geldt, kon uw medewerker niet beantwoorden. Vandaar in overleg met hem deze vraag per mail.

Vraag: is het wettelijk toegestaan dat gemeentes een betaalmiddel uitsluiten, terwijl de burger geen keuze heeft? Je moet immers een rijbewijs/id.bewijs aanvragen in de woonplaats. Vooral ouderen en kwetsbare burgers zijn de dupe van een dergelijk beleid.

Ik wacht uw reactie af.

Met vriendelijke groet,

J. Spaans

Foto geld: Jaap Spaans