–De Olieboycot van 1973

Woensdag 9 maart 2022 is een zonovergoten dag. Het Centraal Plan Bureau (CPB) publiceert het Centraal Economisch Plan 2022. De cijfers zijn pessimistisch en donker. De wereldwijde economische schokken als gevolg van de coronapandemie, laten hun sporen na in de sterk oplopende infl­atie van 5,3%. Belangrijke oorzaken zijn de hogere prijzen voor energie en grondstoffen. Door dat hoge percentage wordt de koopkracht van veel burgers, vooral de minder draagkrachtigen, uitgehold (citaat 1). Het is illustratief voor de immense veranderingen en uitdagingen waarvoor Europa zich ziet gesteld en het einde is nog niet in zicht. De actuele situatie rond Oekraïne, voerde mij in gedachten terug naar 1973 toen ons land zuchtte onder een olieboycot.

Autoloze zondag en benzinedistributie

In 1978 verruilde ik mijn functie als politieagent bij een gemeentelijk politiekorps voor een baan als opsporingsambtenaar bij de Rijksverkeersinspectie (RVI). Deze inspectiedienst was in 1973 verantwoordelijk voor de marktordening in de vervoerssector en de handhaving van de vervoerswetgeving. Door de oliecrisis kreeg de dienst er, volkomen onverwacht, een nieuwe taak bij. Het pro-Israël standpunt van de Nederlandse regering tijdens de Jom Kippoeroorlog, leidde tot een olieboycot van ons land. De schaarste aan ruwe olie en brandstof werd direct merkbaar en de regering besloot een autoloze zondag en benzinedistributie in te voeren. De RVI wordt door de minister van Verkeer en Waterstaat belast met de uitgifte van ontheffingen voor het zondagsrijverbod en uitvoering van de benzinedistributie. Ontheffingen werden massaal aangevraagd, onder andere vanuit de transportsector en door kwetsbare burgers die fysiek niet in staat waren om gebruik te maken van openbaar vervoer. Om een beeld te schetsen: van 31 oktober tot en met 3 november 1973, dus in vier dagen tijd, ging het alleen in Rotterdam al om 10.000 aanvragen. Driekwart van de aanvragen (74%) werd afgewezen (2). Gelukkig was de olieboycot tijdelijk. De huidige situatie rond de oorlog in Oekraïne is totaal anders. Door de complexe opstapeling van factoren, voorzie ik een langdurige periode van onzekerheid. De gevolgen van de coronapandemie ijlen nog na, de energietransitie verloopt moeizaam en herstel van de verhoudingen in Oost-Europa en wederopbouw van Oekraïne, zullen een economische inspanning en veel tijd vergen. Hoe gaan we als samenleving om met de onzekerheden die op ons afkomen? Hoe ga ik er persoonlijk mee om vanuit mijn christelijke levensbeschouwing?

Wake-up call

Via een stortvloed aan nieuws wordt de burger geïnformeerd. Daarbij veel adviezen van deskundigen, goede en slechte. Wat mij aansprak was het advies om te besparen op energie. De doorsnee burger kan door gedrag een belangrijke bijdrage leveren aan energiebesparing. Minder de auto gebruiken, vaker lopen of de fiets te nemen, de thermostaat een graadje lager en minder verre vakanties boeken. Het zijn zomaar enige voorbeelden. Het is goed een deel van de verantwoordelijkheid bij de burgers zelf te leggen en ik schreef er in 1996 al een boek over (3). De snelle ontwikkelingen op de wereld vormen een wake-up call. Een goed moment om leefstijl en consumptiegedrag eens kritisch te beoordelen. Nieuwe inzichten kunnen leiden tot een nieuw en verfrissend maatschappelijk elan, met creativiteit en nieuwe initiatieven. Die kunnen een positieve weerslag hebben op gedragsverandering. Laten we de mogelijkheden die er zijn daarom benutten. De langdurige coronapandemie heeft bij veel mensen geleid tot piekstress en overbelasting. Nu er eindelijk stabilisering van de pandemie is en de beperkende maatregelen zijn opgeheven, gooit een onverwachte oorlog roet in het eten. Niet alles in het leven blijkt maakbaar te zijn, maar je kunt wel inspelen op veranderingen. Daarmee omgaan vergt aanpassingsvermogen en flexibiliteit. We leven gelukkig nog in een vrij land en ondanks de tegenslagen hebben we het materieel bezien nog steeds beter dan in veel andere landen op de wereld. Maar de toekomst is onzeker.

Geloof

De luitenant-generaal buiten dienst van de Koninklijke Landmacht Mart de Kruif, uitte in een televisie-uitzending kritiek op de wijze waarop de politiek de afgelopen decennia had bezuinigd op defensie. Hij was kritisch over degenen die meenden dat zij ‘het kwaad in de wereld met rede zouden kunnen stoppen’. Een andere deskundige, strategisch expert Robert van de Roer, zei in dezelfde uitzending ‘het kwaad is terug in Europa’. Ik zie er ook een falen in van de wetenschap. Tijdens de pandemie tafelden de wetenschappers massaal bij de vele talkshows en actualiteitenrubrieken. Begrijpelijk. Als het echter om de huidige wrede oorlog gaat en wat daaraan ten diepste ten grondslag ligt, schitteren zij door afwezigheid. Ik ben zeer benieuwd hoe wetenschappers de huidige situatie inschatten en in welke richting zij de oplossing zien voor dit enorme vraagstuk en het humanitaire leed. Als straks het fysieke en psychische leed in de volle omvang zichtbaar wordt, zal een beroep worden gedaan op de wetenschap, maar ook op deskundigen met een levensbeschouwelijke/religieuze achtergrond. De hoogleraar psychiatrie Herman M. van Praag gaat in het boek ‘God en Psyche. De redelijkheid van het geloven. Visies van een Jood’ in op de achtergronden van het kwaad vanuit de Bijbel en wijdt een hoofdstuk aan het lijden van Job (4). In een vervolgpublicatie zal ik daar aandacht aan besteden.

Foto’s: Autoloze snelweg A1. Jody Ferron Nationale Beeldbank (NBB). Jaap Spaans: Tankstation (zelftank) buiten de snelweg.

Bronnen:  

  1. Citaten overgenomen uit het Centraal Economisch Plan 2022 van het CPB. De Telegraaf on-line, 10/3/2022 ‘CPB: lage inkomens lijden onder koopkrachtdreun’. Door parlementaire redactie. RTLZ Nieuws, 10/3/2022 ‘ANWB bezorgd om snel stijgende brandstofprijzen’ en schrijft brief aan de minister van Financiën. Het Financieele Dagblad, 10/3/2022 ‘Werkgeversclub VNO-NCW voorziet langdurige recessie’. 
  2. ‘150 jaar toezicht Verkeer en Waterstaat. Rampen, wetten en inspectiediensten’. Uitgave SDU Uitgevers Den Haag, 2014. Pagina’s 216 en 217. De Rijksverkeersinspectie Een Bijzondere Opsporingsdienst. Uitgave Jaap Spaans, 1995. Pagina’s 28 en 29. Boeken zijn niet meer leverbaar.
  3. ‘Christenen en de welvaartsmaatschappij’. Uitgave Jaap Spaans, 1996. Boek is niet meer leverbaar. Manuscript staat op mijn website onder de pagina Boeken en overige publicaties.
  4. Een publicatie van Uitgeverij Boom te Amsterdam, 2008. Hoofdstuk 5 Job’s torment (kwelling). Bijbelboek Job.