–KANTELDECENNIUM 7: Klimaat, Milieu en Leefomgeving

 Het gebeurt steeds vaker dat ik dingen niet begrijp. De Covid pandemie heeft volgens deskundigen de ergste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog veroorzaakt. Wat mij dan verbaast is dat harde feiten door een deel van de bevolking niet worden geloofd. De overbevolkte Intensive Care (IC) afdelingen worden genegeerd en door een klein deel van de bevolking, die Covid 19 als een  griepje beschouwt, zelfs ontkend. In het begin van de pandemie vroeg ook ik mij af of ik wellicht te goedgelovig was, maar die twijfel is over. Ik zie de angstwekkende gevolgen van de pandemie in landen als Brazilië, naar zuurstof smachtende patiënten in India die in de kofferbak van een auto naar het ziekenhuis worden vervoerd. Anderen overlijden onderweg. Ik krijg op talrijke media, nationaal en internationaal, uitleg over het tekort aan zuurstof en de op topcapaciteit werkende crematoria die het aanbod aan overledenen niet kunnen verwerken. In eigen land zie ik dat covid patiënten gemiddeld 17 dagen op de IC verblijven, wat er onder andere toe heeft geleid dat de coronazorg werd opgeschaald en andere zorg zoals operaties, tot verdriet van velen worden uitgesteld. Naar de gevolgen op langere termijn van uitgestelde diagnoses, behandelingen en operaties kunnen ook de medische deskundigen alleen maar gissen. De toekomst zal het ons leren.

Met de ontkenners van klimaatverandering is het niet veel anders. Laat ik voorop stellen dat ik mij er terdege van bewust ben dat klimaat en milieu ook cyclisch kunnen veranderen, dus niet alles is te wijten aan menselijk gedrag. Echter dat het klimaat de afgelopen decennia voor een belangrijk deel ook is veranderd door menselijk gedrag, kan niet worden ontkend. Zelf werd ik daarin bevestigd door een televisiereportage, waarin ruimtefoto’s van de aarde over de afgelopen vier decennia werden vergeleken. Het was een schokkende aanblik van de voortschrijding van aangetaste natuurgebieden, slinkende gletsjers en ijskappen, opdrogende meren, ontdooiing van permafrost in Siberië, massale ontbossing en vervuiling. De op veel feiten gebaseerde media informatie, gevoegd bij eigen waarnemingen in de directe omgeving en praktijkverhalen in reportages van deskundigen zoals de zeer bereisde bioloog David Attenborough, bevestigen de zorg dat de mensheid roofbouw pleegt op de aarde. Om een Bijbelse term te gebruiken ‘de aarde wordt ontwijd door haar bewoners’ (1). Extra zuur is dat veel problemen worden veroorzaakt door welvarende industrielanden, terwijl de armere wereldburgers het eerst de destructieve gevolgen merken van bijvoorbeeld een stijgende zeespiegel, overbevissing, vervuiling, droogte en overstromingen. 

Leefomgeving

Angst en wanhoop over het klimaat, ons milieu en dus onze leefomgeving groeien in snel tempo. ‘Eco Anxiety’ (Engels voor angst/ongerustheid ook wel klimaatstress genoemd)! In 2017 is het door de American Psychological Association in de Verenigde Staten tot officiële diagnose verklaard De diagnose kan worden omschreven als chronische vrees of ongerustheid over milieu en klimaat. Ik kwam ook de term klimaat rouw tegen in een maandblad over psychologie. Het kan tot allerlei klachten leiden zoals slaapproblemen en uitgroeien tot een obsessie . Angst voor klimaat en milieu wordt niet weggenomen door een verantwoorde en duurzame persoonlijke levenswijze, hoewel dat wel natuurlijk wel kan helpen. Mijn ervaring is dat juist onder degenen die zich bij het onderwerp en de gevolgen voor toekomstige generaties sterk betrokken voelen, ergernis kan ontstaan over gedrag in de omgeving dat onverantwoord is. Ik denk aan verspilling, een gebrek aan inlevingsvermogen, crimineel gedrag zoals het dumpen van chemisch afval in natuurgebieden. Het is mijn vaste overtuiging dat het halen van de klimaatdoelen tot grote maatschappelijke veranderingen en tegenstellingen zal leiden. Het groei denken staat per definitie op gespannen voet met het halen van klimaatdoelen. Ik geloof niet zo in de visie van degenen die uitdragen dat meer welvaart zal zorgen voor een duurzamer wereld. Volgens deskundigen is dit misleidende informatie. We zullen uiteindelijk moeten versoberen om de klimaatdoelen te halen, of we willen of niet. Daarbij is de kans groot dat de verschillen tussen rijk en arm zullen toenemen. Waar ik mij zorgen over maak is de haast die spreekt uit sommige beleidsmaatregelen van de overheid en de paradox die er uit voortvloeit. In hoog tempo moet in ons land de energie transitie plaats vinden en soms zijn de maatregelen ondoordacht en onvoldoende gerijpt en onderbouwd. Nederland moet aardgasvrij worden, terwijl in Duitsland de overgang van olie naar aardgas wordt gesubsidieerd. In Nederland wordt biomassa gesubsidieerd, terwijl deskundigen de laatste jaren nadrukkelijk wijzen op de twijfel die bestaat over de duurzaamheid daarvan en de gezondheidsrisico’s bijvoorbeeld van massale houtstook in dichtbevolkte gebieden biomassreport — Elfond . Een kind kan bedenken dat het kappen van bossen in de VS en de Baltische Staten om ons land, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk van houtpellets voor energieopwekking te voorzien, verre van duurzaam is. Onder degenen die thans door gesubsidieerde biomassacentrales en houtkachels overlast en gezondheidsrisico’s ervaren in hun leefomgeving, nemen de verontwaardiging  en zorg toe. Vaak is er onvoldoende voorlichting en overleg over de energietransitie, waardoor het vertrouwen onder de burgers afneemt.  Daarnaast is er grote onzekerheid over de kosten van het halen van de klimaatdoelen zoals de energietransitie en de gevolgen daarvan voor andere verplichtingen die de overheid heeft zoals het sociale stelsel, de sterk stijgend zorgkosten door de vergrijzing, een toegezegde bijdrage aan de NAVO etc.. Nu al blijkt dat huiseigenaren en woningcorporaties die hoge kosten niet kunnen dragen of daartoe niet bereid zijn.

Extra problematisch is dat waarschijnlijk volgend jaar al het systeem van de Omgevingswet in de praktijk zal functioneren. Bij aanvragen voor omgevingsvergunningen om te bouwen, moet beter worden gekeken naar de mate van duurzaamheid en mogelijke gezondheidsrisico’s. Ik verwacht dat het een stroom bezwaren zal opleveren en dat kan weer vertragend werken op het halen van de klimaatdoelen. Onlangs meldde een dagblad op basis van honderden stukken, dat de stikstofproblematiek het systeem lam legt. Het probleem doet zich voor op veel plaatsen Volgens lokale organisaties en omwonenden die te maken krijgen met biomassacentrales, windmolen en zonneparken is er onvoldoende lokaal overleg en inspraak en wordt de discussie gekaapt door de zogenaamde eco-elite. De lobby van elitaire burger coöperaties, adviseurs en activisten ‘die bezig zijn hun geweten schoon te wassen’ maar tegelijk willen vermijden dat de gevolgen van de energietransitie hun eigen leefomgeving beïnvloeden (Not in my backyard). Zo’n opstelling is strijdig met het uitgangspunt van het behalen van de klimaatdoelen, namelijk dat ‘een eerlijke verdeling van lusten en lasten breed geïnterpreteerd moet worden, niet alleen financieel maar ook ruimtelijk en sociaal. Actualiteitenprogramma Nieuwsuur openbaar op dinsdag 11 mei 2021 schokkende feiten rond vermoedens van belangenverstrengeling, mogelijke corruptie en zelfverrijking bij projecten in de Eemshaven (2). 

Geloof in de mensheid

In het televisieprogramma van Ivo Niehe vertelde echtgenote Joos Ockels over de laatste uren van echtgenoot Wubbo. Een uur voor zijn overlijden vond hij nog de kracht voor een hartstochtelijke boodschap: ‘Ik heb kanker, maar de aarde heeft ook kanker’. Als mensheid moeten we de goede ‘mindset’ hebben om vernietiging te voorkomen. Aan het einde van zijn leven gaf hij een ‘statement for the earth’ uit over geloof in de mensheid. Daarin geeft deze betrokken geest een visie op wat er gebeurt en wat de toekomst van ons eist. Volgens Ockels is het genoeg en zijn we te ver gegaan. ‘De industriële revolutie heeft ons in een ongewenste situatie gebracht. We zijn door de natuur geraasd, we vernietigen onze levensbronnen. We moeten stoppen, we moeten veranderen, we moeten een ander pad kiezen, we moeten onze levens veranderen, en de manier waarop we zaken doen’. Ik deel zijn mening over de huidige situatie op de wereld. Het Wereld Natuur Fonds (WNF) toont via een reclamecampagne in de media aangrijpende beelden met de indringende tekst: ‘Wij zijn de eerste generatie die weet dat we de wereld aan het vernietigen zijn. We zijn ook de laatste generatie die hier nog iets aan kan doen. Elke seconde telt, help je mee?’. Zo’n aansprekende slogan met beelden landt bij velen. De bezorgdheid over de planeet die we achterlaten voor volgende generaties, die ik al vele jaren meedraag, is terecht en dat we het kunnen weten heb ik aan het begin van deze publicatie beschreven. Ockels formuleerde ook zijn tien geboden over het geloof in de mensheid die te vinden zijn via internet. Na hem volgden er nog velen die waarschuwden voor de klimaatrisico’s en mogelijke oplossingen aandroegen (3). Over de goede afloop ben ik helaas minder positief. Als ik dagelijks kennis neem van het egoïsme, de hebzucht en de ongelijkheid op de wereld alsmede de excessen in de vorm van oorlogen, criminaliteit, geweld en het gebrek aan empathisch vermogen, geloof ik niet dat de mensheid op eigen kracht in staat is de betere wereld te creëren waar zo naar wordt verlangd. In de slothoofdstukken ga ik daar dieper op in. Massale ontbossing schaadt de schepping/ons ecosysteem.

Kantelconclusie: Als er één onderwerp is dat dit decennium een groot stempel zal drukken op de nabije toekomst en tot kanteling van ons gedrag zal moeten leiden, is het klimaat en milieu. Er is in feite sprake van een permanente crisissituatie, die naast goed leiderschap vooral openheid en transparantie naar de brede lagen van de bevolking vereist.

Foto’s familie-archief. Windmolenpark Eemshaven. Dijkverzwaring/verbreding wegens klimaatverandering bij het Eemshotel in Delfzijl. Links de dijk voorheen. Rechts de dijk  in 2021.  Aanvoer pellets voor energiecentrale blokverwarming in woonwijk. Spaarbankbos in Hoogeveen. Bossen zijn onmisbaar voor het leven op de planeet. Volgens het WNF is ons land een grote Europese aanjager van ontbossing. ‘Shame on us’. 

Bronnen:

Bronnen onder 1

–Jesaja 24:5. –Time Magazine July 20-27 2020 ‘One last chance. The defining year for the planet by Justin Worland’. –Het Financieele Dagblad, 1/11/2006. ‘Stern verhit de gemoederen’. Hij waarschuwde openlijk voor de opwarming van de aarde en de gevolgen ervan. –Hoogeveensche Courant, 12/11/01 ‘VN: ramp door groei van wereldbevolking’.

Bronnen onder 2

–Psychologie Magazine, 6/2019. Anne Havelaar: ‘Help de wereld. Huilen om gekapte bomen’. –Algemeen Dagblad, 7/4/21 Leo van Raaij ‘Overijssel: geen geld meer naar houtgestookte biomassacentrales’. –NOS Nieuws, 14/4/2021 ‘WNF: Nederland is grote Europese aanjager van ontbossing’. –Website uit Estland van het Estonian Fund for Nature. Ook verwerkt in de tekst van de brief en verwijzing naar het rapport over export van en subsidies op pellets, pagina’s 5, 30 en 31  biomassreport — Elfond –Trouw, 28/12/2019 Estland is grootleverancier van biomassa, maar wil af van de productie van pellets’.  –Dagblad van het Noorden, 4/12/2019 ‘Is houtstook het nieuwe roken?’. –Dagblad van het Noorden, 6/5/2019 ‘Vernietiging natuur bedreigt mensheid’. –Dagblad van het Noorden, 26/10/2019. ‘Nederland sloopt natuur en maakt inwoners VS ziek. Biomassa? Ik snap niet wat daar duurzaam aan is’. –Nederlands Dagblad, 8/7/2020 ‘SER: geen biomassa voor energieopwekking’. De Telegraaf 8/5/2021 en on-line 10/5/2021 respectievelijk ‘Gevangen in windmolenweb. Groen rookgordijn Omwonenden turbines voelen zich machteloos tegen listige lobby van burger coöperaties, adviseurs en activisten’(Mike Muller en Edwin Timmer) en ‘Overvallen door stikstofmalaise: amper ideeën en geen plan B’. De Telegraaf online, Alexander Bakker, 10/5/2021. Interview met onderzoeksjournalist Bas Haan in het actualiteitenprogramma Nieuwsuur op 11 mei 2021.

Bronnen onder 3

–Tros TV Show – 17-1-2021 – Tvblik Ivo Niehe ’. –‘Statement Wubbo Ockels: ‘We moeten ons voortbestaan redden’ en ‘Ik heb een superleven gehad’, Algemeen Dagblad, Redactie, 19/05/2014 en Arno Gelder 19/5/2014. –Tevens Statement van Wubbo Ockels: ‘We moeten ons voortbestaan redden’. –Nieuwsbericht van de Nederlandsche Bank (DNB) van 22 maart 2021 ‘DNB publiceert eerste rapportage over financiële  klimaatrisico’s- en kansen volgens de Task Force on Climate-related Financial Disclosures (TCFD). –‘Topman ASR: we hebben een noodfonds voor een klimaatramp nodig’. | RTL Nieuw, 15/3/2021.