–EVALUATIE KANTELDECENNIUM

 

 

 

 

 

 

Laatste ingevoegd onderwerp: Een docent godsdienst, filosofie en maatschappijleer op een christelijke scholengemeenschap in Hoogeveen, kreeg een berisping/waarschuwing van de directie omdat hij tijdens een les een Bijbeltekst uit Openbaring 13 had belicht in het licht van de  coronapandemie. Ik vond dat te ver gaan en schreef een brief aan minister A. Slob om dit directiebesluit terug te draaien. Zie de brief: Slob OPEN BRIEF BERISPTE DOCENT

In negen hoofdstukken van Het Kanteldecennium 2020-2030 heb ik evenzoveel mondiale uitdagingen (core global risks) belicht. In afwijking van wat ik eerder vermeldde in de hoofdstukkenindeling heb ik, gelet op de actuele situatie, besloten ter afsluiting een beknopte aanvulling te geven over een aantal belangrijke ontwikkelingen in 2021. Een persoonlijke evaluatie van de onderwerpen die ik aan de orde heb gesteld. Dit afsluitende overzicht dient echter wel te worden beoordeeld in de context van de met talrijke  bronnen onderbouwde hoofdstukken.  Het verdient aanbeveling een publicatie van mij uit  2017 te lezen ‘Hoe crisisbestendig is Europa’  -Zijn Europa en de wereld crisisbestendig? | Jaap Spaans   Voor de context verwijs ik naar de hoofdstukken van het Kanteldecennium op de pagina Artikelen | Jaap Spaans 

Evaluatie Kanteldecennium 

Wat volgt schrijf ik in onrustige tijden. Ruim een jaar onderzocht ik bronnen en beluisterde meningen, volgde discussies en debatten en ik ben er niet optimistischer op geworden. De wapenwedloop is verder geïntensiveerd en de geopolitieke situatie is verslechterd.  De machtsbalans op de wereld verandert in hoog tempo. Supermachten beconcurreren elkaar met hypersonische raketsystemen. Afschuwelijke wapens die een zeer hoge snelheid kunnen bereiken en snel inzetbaar zijn, eventueel via de ruimte. Van gelanceerde raketten is het moeilijk om een begin- en eindtraject vast te stellen, waardoor onderschepping wordt bemoeilijkt. Bij de migratiecrisis aan de grens tussen Polen en Belarus worden vluchtelingen ingezet als een strategisch wapen, met als doel Europa te destabiliseren. Europa wordt getroffen op een zwakke plek en open zenuw, migratie. Het Vluchtelingenverdrag van 1951 is aan herziening toe, omdat 70 jaren na de invoering de wereld zo complex geworden dat het verdrag gedateerd is. Terwijl landen als Rusland en de rijke olielanden hun grenzen hermetisch gesloten houden, kiezen vluchtelingen massaal voor het vrije en welvarende Europa. Het leidt tot een onbeheersbare toestroom die tot grote problemen leidt in veel Europese landen, bijvoorbeeld op het gebied van inburgering en integratie. Het probleem is er nu eenmaal, maar de overheid zou veel meer moeten sturen op  een goed toelatingsbeleid, integratie en participatie en wel op Europees niveau. Omslagfoto Jaap Spaans: Hypersonische raketsystemen kunnen de machtsbalans op de wereld verstoren.

Corona en de economische gevolgen

De mondiale CoViD-19 pandemie heeft de wereld zwaar getroffen en nog weer eens benadrukt dat niet alles maakbaar is in het leven. Deskundigen zijn ervan overtuigd dat we moeten leren leven met nieuwe infectieziektes en pandemieën. De coronapandemie heeft grote schade berokkend aan burgers en bedrijven. Maatschappelijke tegenstellingen zijn toegenomen over onderwerpen als gezondheid en mondiaal over de onrechtvaardige verdeling van vaccins. Gedragsverandering afdwingen blijkt moeilijk in onze verwende samenleving. De toegenomen aandacht voor de gezondheidszorg heeft nieuwe termen opgeleverd, zoals ‘planbare zorg’ en ‘houdbare zorg’. Dat laatste zal grote gevolgen hebben voor de financiering van de zorg in de toekomst, maar het onderwerp sneeuwt onder in de turbulentie van ontwikkelingen. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) deed onderzoek en stelde een uitgebreid rapport op over ‘houdbare zorg’ en de lange termijn gevolgen voor ons land. Omdat het iedere Nederlander raakt, zal ik aan die houdbare zorg een afzonderlijke publicatie wijden. Zorgelijk is dat ons land inmiddels een miljoen burgers telt met burn-out verschijnselen,  een kwart van de jongeren heeft psychische problemen en ook veel ondernemers lijden onder burn-out verschijnselen. Ik vind het wel positief dat dit onderwerp bespreekbaar is. Zelfs onze kroonprinses Amalia had de moed het onderwerp te benoemen in het onlangs uitgegeven boek ‘Amalia’.

Criminaliteit en rechtshandhaving

Nieuwe vormen van ondermijnende criminaliteit overspoelen de samenleving. Cybercriminaliteit zoals hacking en ransomware is een plaag voor veel burgers en bedrijven en vereist goede expertise. De opsporing wordt vaak bemoeilijkt vanwege grensoverschrijdende belemmeringen, een breed gebrek aan kennis en expertise en onderbezetting bij de politie. Drugscriminaliteit heeft een grote impact op de samenleving en degenen die verslaafd zijn. Er werd vaak lacherig gedaan over misbruik van lachgas, maar het lachen is ons inmiddels vergaan. Door Corona is het aantal mensen met ‘korte lontjes’ toegenomen en dat is merkbaar in gezinnen, op straat, in winkels en in het verkeer. Een televisieprogramma als 112 Vandaag stelt ons dagelijks op de hoogte van excessen als autobranden, explosies in woningen en steekincidenten. Een concentratie van verdriet en  menselijk leed.

De (sociale) media

Massamedia als dagbladen fuseren en gaan in toenemende mate op in grote ondernemingen. Ik volg het nauwgezet en zie dat dagbladen als het ware worden ‘gekloond’ door een grote deel van de publicaties over te nemen van zustermedia. De media die vaak kritisch schrijven over Big Tech, Big Power en Big Data, schieten tekort in zelfkritiek over zichzelf als Big Media. Ik begrijp dat overigens wel, want overal in ons land wordt gefuseerd en gereorganiseerd, maar het gaat allemaal te snel en kan de journalistieke en redactionele vrijheden bij de media beïnvloeden. De sociale media zijn sterk gegroeid de afgelopen jaren. De EU publiceerde onlangs een studie over de toename van online antisemitische uitingen tijdens de Covid-19 pandemie, met als titel ‘The rise of antisemitism online during the pandemic’. Meer daarover in mijn laatste essay ‘Onbevattelijk’ op deze website. Uit een vergelijking tussen de eerste twee maanden van 2020 en de eerste twee maanden van 2021, waren er zeven keer meer antisemitische uitingen/incidenten op sociale media in Frankrijk en dertien keer meer in Duitsland. Een zeer verontrustende ontwikkeling.

Klimaat en alarmisme. Volgens Boris Johnson is het: ‘1 minuut voor twaalf’

Er ligt een enerverende periode achter ons. Wereldleiders kwamen voor de G20 top bijeen in Rome om de wereldeconomie te bespreken. Aansluitend begon in het Schotse Glasgow (VK) de Klimaatconferentie 2021 van de VN. De Britse premier Johnson opende de bijeenkomst met een ernstige waarschuwing, de mededeling dat het 1 minuut voor twaalf was op de wereldklok. Vijf voor twaalf is kennelijk al passé. Inmiddels lijkt de mensheid er wel van doordrongen dat het klimaat verandert. Wat mij verbaast is het gebrek aan overzicht over bijvoorbeeld de gevolgen voor economie en volksgezondheid bij politici en het bedrijfsleven. In wijken met veel sociale huurwoningen worden huurders geconfronteerd met de gevolgen van de energietransitie. Het euforische imago van het hoog geprezen wondermiddel ‘biomassa’ is gekelderd. Helaas zijn veel burgers al voor decennia opgezadeld met deels gesubsidieerde houtstook centrales, waarin bomen uit de VS en de Baltische Staten worden verbrand. Daarvoor was al gewaarschuwd en stoppen van bomenkap (ontbossing of deforestation) is inmiddels een mondiaal klimaatdoel. In de EU wordt gewerkt aan regelgeving. Gezondheidsrisico’s van andere alternatieve energiebronnen zoals windmolenparken zij nog onduidelijk. De praktijk leert dat veel managers die de beslissingen nemen, zelf niet naast windmolens of pellet centrales willen wonen.  Inmiddels is de subsidie deels teruggedraaid omdat houtstook en bomenkap uit de gratie raken en die tendens zal toenemen. Bij het halen van de klimaatdoelen komt onvermijdelijk de vraag aan de orde hoe groot de kans is dat de mensheid erin slaagt eigenbelang en hebzucht te overwinnen om het tij te keren. Een verzoek van de arme landen aan de rijken om grote sommen geld beschikbaar te stellen kon rekenen op een moeizame reactie. Dat is niet eerlijk. Door onze welvaart en consumptiedrift raken vooral de arme landen in de knel. De eilanden in de oceanen die met een stijgende zeespiegel te maken krijgen. De landen waardoor grote rivieren stromen, maar die geen geld hebben voor verantwoord waterbeheer. De landen die nu al kampen met extreme hitte en droogte. Ik geloof niet zo in massale gedragsverandering bij mensen. De geschiedenis leert dat als het er echt op aankomt, hebzucht, nationalisme, eigenbelang en consumptiedrift het winnen van rechtvaardigheid, naastenliefde en consuminderen. We leven in een seculerende samenleving en vaak hoor ik vanuit de wetenschap en seculiere denkers geluiden dat geloof en religie afnemen. Dat is een eenzijdig beeld dat vooral in de rijke wereld wordt geschetst. Wereldwijd neemt het aantal gelovigen (alle geloven) nog steeds toe. Uit reacties die ik krijg, maak ik op dat ook in ons welvarende Nederland de behoefte aan geloof en zingeving toeneemt.  Wellicht in andere vormen dan we gewend waren. Als christen denk ik dat eenvoud en versobering een oplossing kunnen bieden. Crises zijn vaak een wake-up call.

Foto: Nationale Beeldbank NBB. 

Corona heeft veel mensen aan het denken gezet. In de coronadiscussie werd ik onlangs getroffen door een oproep van een hoogleraar kinderlongziekten, die de kerken opriep zich maximaal in te spannen om besmettingen en nieuwe eerste golven te voorkomen. Hij voegde er wel aan toe om ook de: ‘tekenen der tijden die onder dit alles liggen te onderscheiden’ (*citaat).

  • Hoogleraar Kinderlongziekten K. van der Ent in het Reformatorisch Dagblad van 15/11/2021