–De Cubacrisis, de Berlijnse Muur, Poetin en Bob Dylan

De situatie rond Oekraïne is zeer gespannen en dat roept herinneringen op aan oktober 1962. Het was nog maar 17 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog, die Europa verdeelde in Oost en West. Ook toen zinderde de wereld van spanning, die ik als 14-jarige puber maar moeilijk kon inschatten. Televisiebezit was nog schaars en de belangrijkste nieuwsbronnen waren dagbladen, radio en mondelinge overdracht van nieuws. Er dreigt dat jaar een Koude Oorlog. Na de mislukte aanval van de Verenigde Staten (VS) in de Cubaanse Bay of Pigs (Varkensbaai), zoekt Cuba onder leiding van Fidel Castro toenadering tot Rusland. Gevolg is dat Russische schepen opstomen naar Cuba, met aan boord raketten die kunnen worden uitgerust met kernkoppen. De VS willen plaatsing van deze wapens ‘in de achtertuin’ koste wat kost voorkomen en er dreigt een confrontatie tussen de VS en de Sovjet Unie, die zou kunnen escaleren tot een wereldoorlog. De oorlogsdreiging is het gesprek van de dag. Mensen reageren panisch en gaan op grote schaal hamsteren. Uiteindelijk halen de Sovjets onder leiding van president Nikita Chroesjtsjov bakzeil en maken de schepen rechtsomkeert. De Koude Oorlog is een feit. Het leidt tot uitbreiding van de (betonnen) Berlijnse Muur die in 1961 al was begonnen. De Cubacrisis was ook een wake-up call. Het besef dringt door dat er wapens zijn ontwikkeld die de mensheid kunnen vernietigen. Een direct gevolg is dat beide grootmachten besluiten contact te blijven houden via een ‘hotline’, om toekomstige escalaties te voorkomen.

De val van de muur

Als in november 1989 de Berlijnse Muur valt, het Sovjet rijk uiteenvalt en de Koude Oorlog wordt beëindigd, ziet de toekomst voor Europa er florissant uit. Door een ongekende economische prestatie wordt het verdeelde Duitsland weer tot een eenheid gesmeed en de economische motor van Europa. De Europese Unie (EU) breidt in een volgens velen te hoog tempo uit, met name naar het Oosten. Veel Oost-Europese landen worden lid van de EU en de NAVO. Europa groeit uit tot een economische reus met de grootste interne markt ter wereld. Door de eenzijdige nadruk op de economie, worden echter andere belangrijke aspecten verwaarloosd. Door politieke verdeeldheid, het ontbreken van krachtig en verbindend centraal leiderschap en miscommunicatie door de taalverschillen worden kansen gemist. Politiek en strategisch beschouwd is Europa uitermate kwetsbaar op een snel veranderend wereldtoneel, waar een aantal supermachten de dienst uitmaakt. Nadat ik in 1973 afscheid nam van de militaire dienst kreeg ik als infanterist een mobilisatiebestemming in de Duitse laagvlakte. Na de val van de Muur werden honderden tanks en pantservoertuigen verkocht, waarmee Europa strategisch tot ‘veilig gebied’ werd verklaard. Het leger maakte een omslag en richtte zich op (vredes)missies, al dan niet in VN-verband. De huidige situatie toont aan hoe verkeerd dat beleid was.  Samen met Duitsland participeert ons land nu  in tankbataljons. Duizend tanks werden afgestoten ‘want die waren immer niet meer nodig’ ?. Nu moeten 18 tanks van Duitsland worden geleased en verloren kennis weer worden opgedaan. Hoe groot de kloof inmiddels is, werd afgelopen weken duidelijk rond de berichtgeving over de Oekraïne-crisis. De VS en Rusland bespraken samen de crisis, die over de toekomst van Europa gaat. Europese leiders keken in eerste instantie toe en straalden verdeeldheid en onmacht uit. In een dagblad wordt het Nederlandse leger beschouwt als ‘een tandeloze tijger’.  In de VS is sprake van oorlogsmoeheid, groeit de twijfel over de inzet van het leger van de VS in Europa en neemt  begrip voor de positie van Rusland toe (1).

 

Foto’s Familiearchief: Op een Centurion tank tijdens een herhalingsoefening bij Ossendrecht en flesje met steentjes van de Berlijnse Muur. 

Poetin

De Russische leider Poetin worstelt nog altijd met de gevolgen van het uiteenvallen van de Sovjet Unie en stelt alles in het werk om de landen van de voormalige SU bijeen te houden. De euforie over de val van de Berlijnse Muur ruim dertig jaar geleden, is inmiddels getemperd. De machtsverhoudingen op de wereld verschuiven in snel tempo. Afgelopen week hield een trojka van China, Rusland en Iran een gezamenlijke marine-oefening in de Indische Oceaan. Maar ook de NAVO-landen houden regelmatig vergelijkbare oefeningen (2). Ook strategisch is er veel veranderd. Cyberwarfare kan worden ingezet om cruciale infrastructuur te ontregelen of zelfs te verlammen.  Afgelopen najaar werden migrantenstromen ingezet als ‘wapen’. De spanningen op de wereld nemen toe. Er is onrust rond Taiwan. De leegte in het Midden-Oosten die is ontstaan door het vertrek van de VS, wordt opgevuld door landen als Rusland, China en Iran. Ook daar laat de Europese verdeeldheid zich gelden. Het wordt in vragende vorm beschreven in Psalm2 ‘Waarom woelen de volken’ ? oftewel ‘wat is toch de bron voor al die onrust’? Door de klimaatdoelen en de energietransitie neemt de afhankelijkheid van het verwende en over-consumerende Westen van de enorme voorraden grondstoffen in Rusland en omringende landen toe. Poetin heeft daarmee een sterke troef in handen en zal die ten volle uitbuiten. Voor de doorsnee burger is het moeilijk om tot een objectief oordeel te kunnen komen rond de huidige crisis. Er circuleert veel tegenstrijdige informatie. Oud-politici geven aan dat er na de val van de Muur op 9 februari 1990 een toezegging zou zijn gedaan over een uitbreiding van de NAVO door de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Baker aan Sovjetleider Michail Gorbatsjov. Anderen ontkennen dat. De huidige situatie kan ook niet los worden gezien van onderwerpen als mensenrechten, democratische verkiezingen, persvrijheid, annexatie van De Krim  en de groeiende wapenwedloop. Dat maakt de situatie uitermate complex. Zie ook mijn publicatie ‘Vladimir Poetin’ die ik in oktober 2000 schreef voor maandblad De Oogst (3). Dat de mensheid momenteel spannende tijden doormaakt is evident. 

Bob Dylan

Eerder schreef ik over mijn  affiniteit met protestsongs. Dit jaar zal ik er DV nog een afzonderlijke publicatie aan wijden. Tijdens de Vietnam Oorlog ontstond er een hausse aan protestsongs, maar de song ‘A Hard Rain ’s A-Gonna Fall’ die Bob Dylan in de zomer van 1962 schreef, is volgens bronnen een reactie op de Cubacrisis van 1962. Hij trad er dat jaar mee op in de Carnegie Hall in New York, waar ook het hoofdkantoor van de VN is gevestigd (4). Het is triest dat de mensheid er kennelijk niet in slaagt vrede te bewerkstelligen en de vraag is of dat überhaupt mogelijk is. Rationeel beschouwd zou een goede samenwerking tussen Rusland en Europa veel voordelen kunnen opleveren. De Russische grondstoffenvoorraden in combinatie met het enorme wetenschappelijke, economische en industriële potentieel van Europa zou toch een garantie moeten kunnen bieden voor welvaart, innovatie, verantwoord beheer van de Schepping en vrede. Helaas leert de praktijk de afgelopen eeuwen en millenniums, dat ondanks alle optimistische geluiden over verbinding en vrede, het menselijke egoïsme en het machtsdenken niet blijkt te overbruggen. Daarom is het belangrijk dat landen met elkaar in gesprek blijven. Daarbij mag niet worden voorbij gegaan aan de geschiedenis. Rusland had een belangrijk aandeel in de bevrijding van Europa in de Tweede Wereldoorlog en telde met ruim 23 miljoen het grootste aantal doden. 

Bronnen:

1.De Telegraaf, 5 februari 2022 ‘Tandeloze Tijger’ door Olof van Joolen en ‘Twijfel over inzet leger VS in Europa’., door Jan Postma. 

2.Russian News Agency Tass. 25/1/2022 ‘Russian-Chinese naval exercise takes place in Arabian Sea’. Tevens CBS News, 24/1/2022 ‘NATO kicks off large naval exercise in Mediterranean amid tensions with Russia’. By Eleanor Watson.

3.’Vladimir Poetin’, door Jaap Spaans Maandblad De Oogst, oktober 2000 en de publicaties over Het Kanteldecennium op de pagina Artikelen.  OogstPoetinOkt2000 .  

4.’Protestlied-‘kladje’ Bob Dylan onder hamer’. Website Powned.tv, door D. Frankenhuis, 25/8/2015. Het nummer A Hard Rain’s A-Gonna Fall, in 1963 uitgebracht op het album The Freewheelin, wordt alom beschouwd als protestnummer. Het wordt gezien als reactie op de Cubacrisis, de dreigende atoomoorlog tussen de Verenigde Staten en de toenmalige Sovjet-Unie. Zelf deed Dylan daar schimmig over. Hij trad evenwel op met het nummer in september 1962 in de Carnegie Hall in New York slechts enkele weken voordat de crisis uitbrak.