–Consuminderen en minimaliseren

Voor de context is het aanbevolen om eerst een webpublicatie van mij te lezen uit 2021 over Economie  -Kanteldecennium 6: Economie & Financiën | Jaap Spaans Belangrijk is in dit verband ook een persbericht over de Economische Ontwikkelingen en Vooruitzichten (EOV) dat De Nederlandsche Bank (DNB) publiceerde op 13 juni 2022. Daaruit blijkt dat de economische groei in Nederland dit jaar nagenoeg tot stilstand komt. Er worden diverse varianten geschetst voor de toekomst, onder andere in relatie tot de oorlog in Oekraïne en de energiecrisis. Duidelijk is dat dit voor veel burgers grote gevolgen zal hebben.

Mijn echtgenote en ik bevinden ons in een levensfase waarin de behoefte om te consuminderen en minimaliseren groot is. Dat vereist een uitleg. Consuminderen houdt in dat je minder consumeert en minimaliseren (of ontspullen) dat je bijvoorbeeld spullen en voorwerpen die je als een last begint te ervaren afstoot. Net begonnen met het proces is het al duidelijk dat het een zware opgave is. Afstand doen van spullen waaraan je bent gehecht, zoals boeken, fotoalbums en kleding, vergt doorzettingsvermogen. Ik ben 74 jaar oud, mantelzorger en bewindvoerder van een gezinslid. In de situatie van mij en mijn echtgenote (70) speelden vragen en keuzes over toekomstbestendig wonen een cruciale rol.  Toen we 15 jaren geleden ons huidige appartement in een sociaal huurcomplex voor senioren betrokken, zagen we dat als een belangrijke stap voor de toekomst. In deze woning met faciliteiten dichtbij wilden we oud worden en zolang mogelijk zelfstandig blijven wonen. Vanwege gezondheidsredenen en maatschappelijke veranderingen zijn we echter genoodzaakt andere afwegingen te maken en prioriteiten te stelen.  De flexibiliteit neemt af en de last van mantelzorg neemt toe, ondanks de goede ondersteuning die we hebben vanuit de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO), de Zorgverzekeringswet, medici en zorgverleners. De vraag hoe lang zelfstandig wonen op de huidige wijze nog mogelijk is, wordt steeds relevanter. Niet geheel onverwachts doemt een moeilijk maar onontkoombaar vraagstuk op. We staan op de drempel van een traject waarbij indicaties voor langdurige zorg moeten worden aangevraagd en keuzes moeten worden gemaakt. Wordt het een verzorgingshuis, ambulante zorg dan wel een in- of aanleunwoning? Moeilijke vragen dus, omdat twee mensen/partners verschillende of zelfs tegengestelde belangen kunnen hebben. Foto: ‘ontspullen’  kan ook het hoofd leegmaken.

Een snel veranderende samenleving

Ook maatschappelijke ontwikkelingen spelen daarbij een rol. Het seniorencomplex waarin we wonen, voldoet volgens de deskundigen niet meer aan de hedendaagse eisen. Het halen van klimaatdoelen en het streven naar duurzaamheid, had tot gevolg dat de verwarming in ons seniorencomplex gasloos werd. Mede mogelijk gemaakt door overheidssubsidies, kwam er een pellet installatie (houtstook) met blokverwarming. Bij windstille dagen of mist als de emissiestoffen tussen de drie hoge flatgebouwen blijft hangen, heeft dat voor een aantal kwetsbare oudere bewoners gevolgen voor de gezondheid. Bij een stookalert van de rijksoverheid moet de installatie doordraaien. Blokverwarming in een ouder gebouw kan volgens bronnen die ik raadpleegde leiden tot geluidsoverlast van de hydraulische installatie, die het warme water door de leidingen van de 3 gebouwen stuwt. Het zijn factoren waarmee we bij de keuze voor het senioren appartement geen rekening konden houden, maar die wel de realiteit bepalen. Overigens begrijp ik dat woningcorporaties ten aanzien van de energietransitie voor grote uitdagingen staan. De beslissing om uit te kijken naar een andere woning is erdoor versneld. Onverwachte gebeurtenissen zoals een valpartij of andere gezondheidskwestie daargelaten, want we hebben een leeftijd waarop dergelijke situaties vaker voor komen. In de periode die voor ons ligt heeft het krijgen van overzicht voor ons prioriteit. Daarom is het proces van consuminderen en minimaliseren in werking gezet en daar nemen we in alle rust de tijd voor. Er zijn echter meer maatschappelijke factoren die ons hebben gemotiveerd.

Dreigende recessie en inflatie

De oorlog in Oekraïne heeft de mensheid bepaald bij de grote invloed die onverwachte gebeurtenissen kunnen hebben. De tragische beelden van vluchtelingen die op hoge leeftijd hun huizen en leefomgeving verwoest zagen, hebben ons diep geraakt. Wie had dit drama een jaar geleden voor mogelijk gehouden in Europa. Sancties hebben een energiecrisis getriggerd, waarvan de gevolgen nog niet kunnen worden overzien. Inflatie en stijgende rente kunnen overgaan in hyperinflatie (sterke inflatie met dagelijks stijgende prijzen) of stagflatie (hoge inflatie in combinatie met economische stagnatie en stijgende werkloosheid). De dynamiek die door de oorlog is ontstaan kan vervolgens leiden tot oplopende staatsschulden en begrotingstekorten, druk op aandelenkoersen, schaden van het consumentenvertrouwen en groeiende onzekerheid. Financiële deskundigen sluiten een recessie niet uit. Een van de indirecte gevolgen van de oorlog in Oekraïne kan een mondiale voedselcrisis zijn, die leidt tot een toename van vluchtelingen die niet zullen kiezen voor autocratische en dictatoriale landen, maar voor de welvaart en vrijheid in Europa. Dat zal vervolgens weer leiden tot een tekort aan betaalbare woningen. Dit alles wordt gestapeld op verhoging van de budgetten voor defensie, halen van de klimaatdoelen en groeiende druk op de hoofdpijndossiers van de overheidsbegrotingen. Andere financiële prioriteiten zullen ten koste gaan van andere onderwerpen zoals de kwaliteit van de zorg, volkshuisvesting en digitalisering. Conclusie is dat mondiale en internationale ontwikkelingen zichtbaar worden in de woonplaats, wijken en straten, bij de benzinepomp en in de huiskamer. Kortom bij alle facetten van het leven. Daarom is het in deze complexe tijd  belangrijk om inzicht te hebben in maatschappelijke ontwikkelingen en overzicht te houden op het uitgavenpatroon. Consuminderen en minimaliseren kunnen daarbij belangrijke instrumenten zijn. Ik realiseer mij daarbij dat iedereen beslissingen neemt vanuit een persoonlijke situatie. Bij mij speelt levensbeschouwing een belangrijke rol omdat soberheid, eenvoud en een verantwoorde levenswijze, zowel in de Bijbel als het leven van Jezus Christus belangrijk zijn. Ik realiseer mij daarbij dat velen daar in deze tijd van secularisatie en ontkerkelijking wellicht anders over denken.

Foto’s: G. Roelfsema: Koolzaadveld op een bewolkte dag. Staat Europa voor een recessie? Jaap Spaans:  ‘Ontspullen’  kan ook het hoofd leeg maken. Dijkverbreding in Delfzijl. De gevolgen van de energietransitie, het halen van klimaatdoelen en andere financiële hoofdpijndossiers zijn groot en worden onderschat.