–Apocalyptisch taalgebruik: een groeiend fenomeen

Op dinsdag 22 maart 2022 beschreef de Oekraïense president Volodymyr Zelensky op de nieuwszender CNN de situatie in de tot ruïnes gebombardeerde stad Mariupol als ‘ARMAGEDDON’. De woorden van Zelensky zijn illustratief voor de ernstige situatie op de wereld. Er is de laatste jaren een duidelijke toename van apocalyptisch woordgebruik. Wat is de diepere aanleiding voor die taalomslag?

Radicale onzekerheid

De voortrazende oorlog in Oekraïne kan grote gevolgen hebben voor de mondiale economie. De Verenigde Naties (VN) waarschuwt voor de ernstigste voedselcrisis sinds de Tweede Wereldoorlog. Vooral de armen zullen daarvan de dupe worden. Op de website van De Nederlandsche Bank (DNB) worden belangrijke oorzaken van de sombere economische verwachting opgesomd, zoals de sterk stijgende energieprijzen, de ingestorte handel met Rusland en mogelijke risico’s die de financiële sector loopt. In een interview met een landelijk dagblad, verschaft Klaas Knot de president van de DNB enige duidelijkheid. Hij sluit een doemscenario met een inflatie van 9,5% niet uit en dat zal een negatief effect hebben op de economische groei (Aanvulling: diverse media melden op 1/4/22 dat de inflatie in maart met 12% is gestegen) . Knot geeft toe dat er op dit moment sprake is van radicale onzekerheid, maar dat het nog te vroeg is voor armageddon- of apocalyptische scenario’s. Niet bepaald gangbaar taalgebruik voor een president van de DNB. Wil hij de groeiende bezorgdheid van burgers preventief dempen of bevestigt het taalgebruik juist zijn zorg over zo’n doemscenario? Hij staat niet alleen in zijn zorg over de huidige economische situatie en de ingrijpende gevolgen van de Oekraïne-oorlog. Zelfs een recessie wordt niet uitgesloten. Het vertrouwen staat ook onder druk door de vloedgolf aan verschrikkelijke en wanhopige beelden die ons dagelijks bereiken. De onzekerheid wordt treffend verwoord in de korte slotconclusie van een publicatie in Het Financieele Dagblad: ‘We zijn op onbekend terrein beland’ (1).

Apocalyps of Armageddon 

We kenden al een Doomsday Clock en  talloze websites en filmpjes over het onderwerp. De laatste jaren winnen woorden en begrippen als Apocalyps, doemdenken, Armageddon, ‘vijf voor twaalf’, ‘Bijbelse destructie’, eindtijdscenario’s etc. snel terrein. En laat het duidelijk zijn, niet alleen behoudende gelovigen, sekteleden of complotdenkers gebruiken die woorden. Integendeel, steeds vaker worden de woorden geuit door vooraanstaande politici  en anderen. Armageddon is een Bijbels begrip, dat verwijst naar de toekomstige strijd tussen goed en kwaad in het Bijbelboek Openbaring (16:16 Onthulling of Apocalyps). Er zal sprake zijn van een Goddelijk ingrijpen, omdat de mensheid niet in staat is gebleken om op eigen kracht duurzame vrede te bewerkstelligen. In het Oude Testament treffen we indirect aanwijzingen daarover aan, zoals in de profetische Bijbelboeken Jesaja, Ezechiël, Daniël, Zacharia, de Tijdredenen van Jezus Christus en Openbaring. In toenemende mate kunnen we vaststellen dat seculier-alarmistische en apocalyptische terminologie elkaar overlappen. Een treffend voorbeeld is de lezing die de hoogste baas van de VN, secretaris-generaal António Guterres, sprak in 2020 tijdens een lezing voor de Algemene Vergadering ter gelegenheid van het 75-jarige bestaan van de VN. Hij benoemde vier grote risico’s voor de mensheid (2):

–geopolitieke spanningen

–toenemend onderling wantrouwen

–klimaatverandering en de gevolgen ervan

–gevaren van moderne technologie

Om zijn betoog te onderstrepen verwees hij naar de Vier Ruiters van de Apocalyps uit Openbaring 6 en voegde er zelfs nog twee ruiters aan toe:

–de coronapandemie

–economische tegenwind.

Kanteldecennium

In tegenstelling tot de ‘geruststellende’ woorden van Klaas Knot, plaatste Guterres de Apocalyptische woorden terecht  in een brede context. De Britse Premier Johnson zei tijdens de klimaattop COP26 in Glasgow in november 2021, dat het 1 voor 12 is voor de aanpak van klimaatverandering (3). Een alarmerende constatering. Bij de discussie over secularisatie in ons land wordt regelmatig verwezen naar de afname van gelovigen onder de bevolking en de leegloop van kerken. Een beeld dat overigens eenzijdig is en niet mondiaal. Het Christendom is nog steeds de grootste godsdienst met meer dan 2 miljard aanhangers, gevolgd door de Islam (4). Rampen en calamiteiten als oorlogen, de toename van infectieziektes en de gevolgen van klimaatverandering fungeren vaak als een wake-up call. Onlangs hoorde ik een jongeman de vraag stellen of het hypocriet is, dat hij pas naar God ging zoeken toen de oorlog in Oekraïne losbarstte. De toename van apocalyptisch woordgebruik is een afspiegeling van ontwikkelingen in de samenleving. In 2019 startte ik een serie webpublicaties onder de titel ‘Het Kanteldecennium 2020-2030’. Bedoeling was om een aantal belangrijke mondiale ontwikkelingen, die vaak fragmentarische oftewel geïsoleerd worden beoordeeld, in een bredere context te plaatsen. Hieronder links naar vier van de twaalf kantelpublicaties op deze website over relevante publicaties. Ook de andere kantelpublicaties staan nog op de website onder ‘Artikelen’. 

–Kanteldecennium 2: De Wapenwedloop | Jaap Spaans

–Kanteldecennium 3: De geopolitieke situatie, Macht, Big Power Politics | Jaap Spaans

–Kanteldecennium 4: Digitalisering en de informatieoverlast | Jaap Spaans

-Kanteldecennium 6: Economie & Financiën | Jaap Spaans

Wat doet oorlog met mij?

 Ik bespeur de laatste weken een innerlijke verandering bij mijzelf. De Russische blitzkrieg die ‘een eitje’ zou zijn, is uitgemond in een vernietigende uitputtingsslag. Het menselijke leed is niet om aan te zien. De verkapte maar onheilspellende dreigingen over mogelijke inzet van tactische kernwapens dan wel chemische en biologische wapens, zijn niet te bevatten. Sinds de situatie in Belarus afgelopen winter worden vluchtelingenstromen ingezet als wapen om Europa te destabiliseren. In ons land is het staatsnoodrecht uit de mottenballen gehaald zodat de overheid vastgoed kan vorderen voor de opvang van vluchtelingen. In Duitsland is op 30 maart de eerste fase van een gasnoodplan in werking gesteld. Veel burgers kampen met opgestapelde fysieke en psychische moeheid als gevolg van de oorlogssituatie, die vooraf werd gegaan door een intensieve klimaatdiscussie en twee slopende coronajaren. Ik heb waardering voor de (medische) wetenschap waar we als gezin veel aan te danken hebben. Maar door de ernstige situatie dringt ook het besef door, dat de wetenschap, de ratio dus, geen duurzame oplossing heeft voor de machtshonger en vernietigingsdrang van individuen. Ik vond ook geen oplossing in de woorden van Thomas Quartier, sinds 2021 onze Theoloog des Vaderlands, die in een televisieprogramma zei dat hij in de agressie die de oorlog oproept de stem van geweldloosheid mist, zoals die in het Evangelie van Jezus Christus tot uitdrukking komt. Hij is op dit moment een roepende in de woestijn en dat is illustratief voor de onmacht. Het zijn in ons opnieuw naar vrede smachtende Europa juist degenen die door bezuinigingen op Defensie het machtsevenwicht en de strategische afschrikking hebben ondergraven. Dat alles neemt niet weg, dat ik de laatste jaren sterker word bepaald bij mijn christelijke geloofsovertuiging. Ik heb een groeiende behoefte aan rust en stilte en zoek dat in muziek en gebed. Ik lees meer en vaker in mijn versleten bijschrijfbijbel, waarin ik vooral de persoonlijke verhalen zoek. Over het leven van Mozes die te vondeling werd gelegd, gevonden werd en opgevoed aan het hof van de Farao, een bewaker doodsloeg maar uiteindelijk Israël door de woestijn leidde naar het Beloofde Land. Over koning David die grote dingen deed, maar ook verkeerde keuzes maakte die niet worden verzwegen of weggestopt. Over het lijden van Job en het Joodse volk. Over de moeder van Samuel die werd getreiterd vanwege haar kinderloosheid, maar uiteindelijk in moeite en pijn de latere profeet Samuel ter wereld bracht. Het zijn de dagelijkse uitingen van gebrokenheid en menselijke veerkracht die we om ons heen en soms ook in onszelf aantreffen. In de Bijbel wordt ‘de vuile was’ gewoon buiten gehangen en niet verdoezeld. Tegenover het leed en de verwarring, staan de liefde, ontferming en opoffering die Jezus Christus uitstraalde en uitdroeg. Ik ervaar dat steeds meer mensen door de actualiteit nadrukkelijker worden bepaald bij existentiële vragen, geloof en zingeving. In dat licht beschouw ik persoonlijk de toename van apocalyptisch taalgebruik. Iedereen heeft de mogelijkheid om de actuele situatie te toetsen aan profetieën die duizenden jaren geleden zijn beschreven en vastgelegd. En wat het cliché betreft dat een Apocalyps al eeuwenlang wordt voorspeld: Dat is zo, maar dat de drempel naar inzet van tactische kernwapens die de mensheid kunnen vernietigen wordt verlaagd, is een novum. Dat zijn in mijn beleving achterliggende oorzaken van het groeiende apocalyptische taalgebruik. In het besef dat velen daar anders over zullen denken, 

Foto’s Familiearchief: Shrine of the book waar de Dode Zee Rollen (Bijbelboek Jesaja) worden getoond. Aardbol ‘de Aarde lijdt’ gefotografeerd in het inmiddels gesloten Noorderdierenpark te Emmen.

Bronnen:

  1. Website DNB geraadpleegd op 18/3/2022 en interview in dagblad De Telegraaf van 18/3/2022 ‘DNB-baas Klaas knot: ‘Inflatie in doemscenario 9,5 procent’, door Dorinde Meuzelaar en Martin Visser. Elsevier Weekblad hoofdredacteur Arendo Joustra in het actualiteitenprogramma WNL op zondag. Het Financieele Dagblad’, 22/3/2022 ‘Biden test nieuwe veiligheidsdoctrine de totale economische oorlog’ door Casper Thomas. Citaat slotconclusie.
  2. ‘UN Secretary General calls coronavirus “the fifth horseman of the Apocalypse”. Website Corona 24 News September 23, 2020. 15/9/2020 Redevoering secretaris-generaal op de website UN.org. ter gelegenheid van het 75-jarige bestaan van de VN.
  3. Algemeen Dagblad, 01/11/2021, Buitenlandredactie. Premier Johnson zei tijdens de klimaattop COP26 in Glasgow dat het 1 voor 12 is voor aanpak klimaatverandering.
  4. ‘Buiten kerk en moskee’. Uitgave SCP en te downloaden van die website, 24/3/2022. Top 10 Grootste Religies in de Wereld (2021). Website: AlleTopTienlijstjes.nl