-WAARSCHUWING CPB: KOOPKRACHT ZAL AFNEMEN

Als ik deze publicatie afrond is het Black Friday, een koopjesfestival dat is overgewaaid uit de VS. Daar is het de dag na Thanksgiving Day en omdat de meeste werknemers dan vrij zijn, is het een startschot van het seizoen voor kerstaankopen. In ons land roept Black Friday gemengde gevoelens op. Veel winkeliers kunnen de drukte niet aan, anderen zien omzet wegvloeien naar winkelketens en webshops. Daarnaast is er een groeiend aantal burgers dat moeite heeft met zo’n overgewaaid consumptiefeest, in een tijd dat onderwerpen als klimaat, duurzaamheid en de noodzaak van versobering de media domineren. Er waren dan ook diverse protesten van milieu organisaties.

Zorgkosten zullen explosief stijgen
Negen maanden geleden publiceerde ik de webpublicatie ‘Adieu Zorgeloze Verzorgingsstaat’ (zie pagina Artikelen). Ik kreeg er veel reacties op, waarvan een aantal met de opmerking dat mijn visie nogal pessimistisch van teneur was.

Zelf meende ik juist dat die goed onderbouwd was met bronnen waaronder de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) 2018, een uitgave van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), onderdeel van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (1). In de VTV verkent de overheid in een trendscenario de toekomst. Belangrijke conclusie begin 2019 was, dat van alle zorgsectoren de uitgaven aan de ouderenzorg het snelst zouden stijgen. Uiteraard kunnen er onvoorziene situaties optreden, die van invloed zijn op de trends en prognoses. Nieuwe studies en erkenningen van het Centraal Planbureau (CPB) bevestigden onlangs de visie op de toekomst, bijvoorbeeld waar het de koopkracht van burgers betreft.

Het Centraal Planbureau (CPB)
Het CPB is een overheidsinstantie van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, die als kerntaak heeft het maken van economische prognoses en analyses. Ik heb veel respect voor de dienst, omdat het in deze turbulente en hectische tijd een lastige opgave is om toekomstige trends en prognoses verantwoord in te schatten. In november 2019 bracht het CPB de eerste verkenning uit voor de economische en budgettaire ontwikkeling in de jaren 2022-2025 (2). Belangrijk, want deze jaren beslaan de volgende regeerperiode bij Kamerverkiezingen in maart 2021. CPB-Infographic-MLT-2022-2025 (Bron en copyright CPB Deze middellange termijnraming beoogt een van de bouwstenen te zijn voor het nadenken over het beleid voor de komende jaren en ligt ten grondslag aan de CPB-houdbaarheidsanalyse, die in december zal worden gepubliceerd. De verkenning zal in 2020 regelmatig worden geactualiseerd.

Enige conclusies
Belangrijke conclusies zijn dat Nederland verder vergrijst. Het aantal mensen in de leeftijd 15-74 jaar daalt, terwijl de totale bevolking groeit. Minder werkenden zullen dus de kosten moeten opbrengen voor het groeiende aantal niet-werkenden. De vergrijzing en het lagere arbeidsaanbod zullen leiden tot een lagere groei van het bruto binnenlands product (bbp), dat is de totale geldwaarde van alle in een land geproduceerde goederen en diensten in een jaar. Daardoor daalt de economische groei, slaat een overschot van het bbp om in een tekort en zal de koopkracht in de periode 2022-2025 niet stijgen. De particuliere consumptie zwakt af en zoals was te verwachten, neemt de zorgconsumptie toe en stijgen de zorguitgaven van de overheid explosief. De conclusies sluiten aan bij het trendscenario uit de VTV 2018.

Onzekerheden
Maak maar eens verantwoorde ramingen in deze onrustige tijd die wordt gekenmerkt door handelsconflicten en een onrustige internationale economie, negatieve rente en druk op de pensioenen. Daarnaast zijn er mondiale en grensoverschrijdende problemen, die van grote invloed kunnen zijn op de economie van Europa en de open Nederlandse economie in het bijzonder. Maatschappelijke onvrede die zich uit in protesten van boeren en bouwondernemers tegen het klimaatbeleid van de overheid, stakingen in de zorg en het onderwijs, de ingrijpende energietransitie waarvan de gevolgen amper zijn te overzien. Onlangs was er een informeel onderzoek rond de vraag wat burgers vinden van de koopkracht in de toekomst. Zet die door of komt er stagnatie of terugval? Duidelijk is dat er vrees is voor de gevolgen van de klimaatcrisis en de komst van een recessie vanwege de vele wereldwijde onzekerheden (3).

Kerst
Ik ben christen en vind de decembermaand belangrijk omdat er wordt stil gestaan de geboorte van Jezus Christus. Hoewel er vraagtekens te plaatsen zijn rond de vraag of die geboorte in december plaats vond, gaat het mij vooral om de soberheid en eenvoud die dat heilsfeit symboliseert. Geen glitter en glamour, geen uitsluiting van mensen maar verzoening, goed rentmeesterschap en een verantwoorde leefstijl. In de eeuwen na de geboorte werd die uitgangspunten helaas niet altijd uitgedragen door kerkelijke instituten en overheden. Ik verwacht dat in deze woelige tijd waarin de overbelasting van de planeet zich steeds duidelijker manifesteert meer mensen, met name jongeren, op zoek zijn/gaan naar zingeving en hunkeren naar antwoorden op de vele vragen die onze moderne samenleving oproept.

 

 

Foto’s: Jaap Spaans

Bronnen:
1. Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, onderwerpen ‘Ouderdomsziekten’ en ‘Zorguitgaven’. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, onderdeel van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. ’Ouderenzorg. De taboes op tafel’. Avro/Tros, 21/1/2019.
2. CPB Middellange Termijn verkenning 2022-2025 ‘Economische groei zwakt af en groei zorguitgaven houdt aan’ tevens persbericht en Middellangetermijn verkenning zorg 2022-2025. Tevens Infographic, 8 november 2019.
3. ’Christenen en de welvaartsmaatschappij’ 1996 en ‘Een Golf van Geweld’ 1999. Jaap Spaans. Eerste exemplaar respectievelijk uitgereikt aan Kamerlid Andre Rouvoet en (oud)burgemeester Deetman van Den Haag. De Telegraaf 18/11/2019 Uitslag De Kwestie?