-VERBAND tussen plofkraken, digitalisering en kletskassa’s

Dat onze samenleving in hoog tempo verandert zullen weinigen ontkennen. De ontwikkelingen gaan snel bijvoorbeeld op het gebied van digitalisering en rechtshandhaving. In de tijd dat ik in de zeventiger jaren werkzaam was bij een gemeentelijk politiekorps in de Randstad was er ook criminaliteit, maar ik herinner mij ook de gemoedelijkheid onder het politiepersoneel en de burgers waar je mee te maken kreeg. Ik wil die periode niet romantiseren, maar niemand sprak in die tijd over ons land als narcostaat en het begrip ondermijnende criminaliteit kwam niet voor in de vocabulaire. De toename van de welvaart in de decennia die volgden en ontwikkelingen als mondialisering, internationalisering en digitalisering, kregen meer greep op onze samenleving. Landelijk, maar ook lokaal en tot in woonwijken en wooncomplexen. De georganiseerde misdaad stoort zich niet aan grenzen. Cybercriminaliteit overstijgt landsgrenzen, wat de opsporing sterk bemoeilijkt door problemen met communicatie en informatie-uitwisseling en het gegeven dat ook overheden zelf hacken. Mondiale vluchtelingenstromen lijken onbeheersbaar te zijn geworden. De overheid heeft bij de rechtshandhaving steeds vaker te maken met excessen en verdachten die ongedocumenteerd en ongeregistreerd misbruik maken van de vrijheid die het Schengen-akkoord biedt, door van lidstaat naar lidstaat te hoppen.

Plofkraken
Een van de excessen met een enorme maatschappelijke impact zijn plofkraken. Veel banken en geldautomaten bevinden zich in of bij wooncomplexen en de schade die wordt veroorzaakt door deze criminaliteit en de veiligheidsrisico’s voor omwonenden, zijn enorm. Op actie volgt reactie en de overheid moet wel reageren. Onder druk van de situatie heeft zij in december 2019 tijdens bestuurlijk overleg met banken, de organisatie Geldmaat, De Nederlandsche Bank (DNB), de politie en het Openbaar Ministerie besloten als noodmaatregel de geldautomaten te sluiten tussen 23.00 en 07.00 uur. Dilemma is dat het de volgende fase is in een proces, waarin digitale betalingsvormen worden gestimuleerd en gebruik van contant geld wordt ontmoedigd. In de Kamerbrief van de ministers daarover, staat nog wel vermeld dat de toegang tot contant geld van groot belang is en men het daarom schokkend vindt dat de banken deze noodmaatregel moeten treffen en dat de samenleving hierdoor hinder ondervindt (1). De toekomst moet uitwijzen of dit effect heeft. Voor de bewoners die boven of naast een geldautomaat wonen is het in  ieder geval een goede beslissing. Maar de praktijk leert dat de mentaliteit van criminelen er niet door verandert en problemen zich verplaatsen. Zo zien we een sterke stijging van cybercriminaliteit. Een nare ontwikkeling, want de opsporing en bestrijding ervan vergen veel tijd en energie van Justitie en dat gaat weer ten koste van andere handhavingsprioriteiten. Bijvoorbeeld minder blauw op straat, waardoor de kloof tussen overheid en burgers groter wordt. Digitalisering heeft veel voordelen, maar naar mate de techniek voortschrijdt worden ook de nadelen zichtbaar. Vaak zijn het kwetsbare groepen in de samenleving als ouderen en mensen met een beperking, die hiervoor de tol betalen en nog afhankelijker worden van zorgpersoneel, familie of mantelzorgers. Gevolg is meer kwetsbaarheid en eenzaamheid.

Kletskassa
In een televisieprogramma van omroep WNL op 22 december 2019 kwam het onderwerp ‘Kletskassa’ aan de orde. Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS), maakte in de uitzending de opmerking dat hij het een goed initiatief vond in de strijd tegen snel groeiende eenzaamheid in de samenleving. Zijn betrokkenheid bij dit onderwerp stamt uit de tijd dat hij wethouder was in Rotterdam en geconfronteerd werd met de situatie van een vrouw die tien jaar lang dood lag in haar appartement. Dat was een wake-up call, want hoe kon zoiets gebeuren in onze welvaartsstaat? Eenzaamheid is een groot maatschappelijk probleem en met name onder ouderen en mensen met een psychische beperking neemt het aantal schrijnende gevallen toe. Binnen de context die in de televisie-uitzending werd geschetst zou de kletskassa een bijdrage kunnen leveren aan het saamhorigheidsgevoel in de samenleving. Soms kunnen kleine acties bijdragen aan een goed leefklimaat en de inspanningen die hulp- en zorgverleners en de overheid leveren in de strijd tegen eenzaamheid aanvullen. 

Tijdens een evenement van UP! Nederland kondigde een landelijke supermarktketen aan het aantal kletskassa’s uit te breiden naar nog eens 30 tot 40 winkels (2). In een vakblad kondigde een woordvoerder aan, dat het een middel is in de strijd tegen eenzaamheid en een groot succes. Een kassa voor mensen die zich niet willen haasten en behoefte hebben aan dat extra contactmoment. Het familiebedrijf wil dat het in de supermarkt ook gezellig is en je er een praatje kan maken. Ee goed idee maar ik heb ook enige scepsis. Het zijn de supermarkten en banken die door het ingezette digitaliseringsproces mede de oorzaak zijn van het afnemende persoonlijke contact tussen onderneming en klant. Bankfilialen  gaan dicht en ik beschreef al dat geldautomaten worden gesloten. Supermarkten zetten in op scankassa’s en kassa’s waar alleen gepind kan worden. Dan is het niet verbazingwekkend dat het persoonlijke contact met de klant naar de achtergrond verschuift. Dat dit wordt onderkend is wel een pluspunt. Binnenkort wijd ik een publicatie aan een werknemer, die ontslagen werd omdat hij weigerde gezichtsherkenning te accepteren als identificatiemiddel. Een snel groeiend ethisch probleem dat meer aandacht verdient. 

 

 

Foto s Jaap Spaans: Aankondiging tijdelijke sluiting geldautomaat wegens veiligheidsrisico’s en geldautomaten bevinden zich vaak onder of in de nabijheid van wooncomplexen. 

Bronnen:
1. Kamerbrief van 16 december 2019 van de ministers van Veiligheid en Justitie en Financiën aan de Tweede Kamer, Openbaar Ministerie ‘Aanpak plofkraken’. Overheidswebsite Rijksoverheid.nl ‘Aanpak plofkraken’.
2. Vakblad Distrifood online, 30 oktober 2019. ‘Jumbo opent nog 30 tot 40 kletskassa’s’ .