-Oorlog en emoties, ethiek en geloof (2)

Dit najaar wordt herdacht dat 100 jaar geleden de Eerste Wereldoorlog (WO1) of Grote Oorlog eindigde. In een aantal publicaties zal ik hier aandacht aan besteden. Ter inleiding enige publicaties over het onderwerp ‘Oorlog en emoties, ethiek en geloof’ waarvan dit de eerste is.  Zie ook eerdere publicaties over dit onderwerp onder Overige Publicaties zoals ‘De symboliek van de klaproos’.

Het Bijbelboek Prediker is fascinerend vanwege het relativeringsvermogen dat erin tot uitdrukking komt. Als een rode draad loopt door het boek heen, dat eenzijdige aandacht voor aardse zaken tekort schiet om echt en blijvend geluk te verwerven. Veelzeggend in dat verband is het woord ‘ijdelheid’ dat 31 maal voorkomt. Prediker houdt je een spiegel voor. Over de identiteit van de auteur wordt verschillend gedacht, maar het moet iemand zijn geweest met veel levenservaring. Hoofstuk 3 heeft als onderwerp ‘Voor alles is een tijd’. In deze publicatie leg ik uit wat dit Bijbelgedeelte te maken heeft met de tijd dat ik mij in Canada begaf in de hippiecultuur en protestsongs mateloos populair waren? In de eerste publicatie schetste ik enige achtergronden en ervaringen, die mijn visie op de onderwerpen ‘oorlog’ en ‘vrede’ hebben beïnvloed. Ik beschreef de situatie in het gezin waarin ik opgroeide en waarop de Tweede Wereldoorlog een groot stempel heeft gedrukt. Daarna volgde de periode als jonge emigrant in Canada. Dat was van 1966 tot 1968, een periode waarin de Vietnamoorlog in alle hevigheid woedde. Vanuit een onbedwingbare zucht naar avontuur, verhuisde ik in de tweede helft van 1967 van Montreal naar Vancouver aan de Canadese Westkust. Daar werd ik nadrukkelijk bepaald bij enige gevolgen van de Vietnamoorlog. De Westkust van de VS en Canada, vormen op dat moment het ‘episch centrum’ van de hippiecultuur met de flower-power-idealen. Op de stranden van Vancouver en andere plaatsen langs de Pacific, geniet ik met volle teugen van de vrijheid. Voor een onrustige emigrant met weinig middelen is het de perfecte tijd en plaats om een gratis slaapplaats, eten en sociale contacten te regelen. Overal worden door hippies zogenaamde love-ins gehouden onder het motto ‘make love not war’, waar gratis maaltijden verkrijgbaar zijn. Ik kon mijn onafscheidelijke gitaar inzetten om aansluiting te vinden bij degenen die moeite hadden met de oorlog in Vietnam. Dat ging mij redelijk goed af, omdat ik al in Nederland bekend was met de protestsongs van zangers en groepen als Bob Dylan, Pete Seeger, The Byrds, Joan Baez en Donovan. Ik leerde er ook de kracht van muziek kennen. Ging het mij voor die tijd vooral om de leuke melodieën en goede gitaarsolo’s, in Vancouver krijg ik meer oog voor de songteksten en de diepere onderliggende motivatie en intenties (1). Ik leer er belangrijke levenslessen, die van invloed zouden zijn op mijn verdere ontwikkeling. In dat proces zou ik ook weer nadrukkelijk worden bepaald bij geloof en zingeving.

Desertie en verraad

Aan de Canadese Westkust wonen op dat moment veel Amerikaanse jongeren, die om principiële redenen de VS en de dienstplicht zijn ontvlucht. Sommigen zijn pacifistisch, maar dat is een minderheid. Veel dienstweigeraars zijn tegen die oorlog, omdat die volgens hen niet wordt gevoerd om het vaderland te verdedigen maar om de wapenindustrie te dienen. De vaak emotionele gesprekken met deze jongeren duren soms tot diep in de nacht. Veel dienstweigeraars, die in de VS worden bestempeld als deserteurs en landverraders, worstelen met hun ethiek, moraliteit of levensovertuiging. Anderen wijken uit naar Canada omdat ze angst hebben voor een oorlog, waarvan de wreedheid dagelijks breed wordt uitgemeten in de massamedia. Er is veel drugsgebruik zoals de hallucinerende drug LSD. De Vietnamoorlog is de eerste oorlog, waarbij de massamedia dagelijks via aangrijpende beelden de huiskamers en dus de geest van mensen penetreren. Vooral het gebruik van het ontbladeringsmiddel Agent Orange leidt tot verontwaardiging. Later zou worden aangetoond,  dat het zowel bij de inwoners van Vietnam als de soldaten mogelijk heeft geleid tot genetische mutaties en ernstige afwijkingen in het nageslacht. Het leidt tot verhitte discussies en versterkt de emotionele weerstand en protesten. In Europa en andere delen van de wereld worden de protesten overgenomen. Amsterdam met het monument op de Dam vormen in Europa het centrum. In Nederland is er ook de opkomst van de anarchistisch geïnspireerde beweging Provo (afgeleid van het werkwoord provoceren) en de politieke vernieuwingsbeweging Nieuw Links (2). Het jaar 1968 is een kanteljaar. De generatie die werd geboren na de Tweede Wereldoorlog (babyboomers), betekende voor velen hoop op een nieuw begin voor de mensheid. De groeiende welvaart maakt het mogelijk dat veel generatiegenoten gaan studeren om op hoge maatschappelijke posities hun idealen te kunnen verwezenlijken. Althans dat werd gedacht. De Vietnamoorlog schept ook een dilemma voor de wetenschap. Wetenschap en technologie lagen immers aan de basis van de ultramoderne wapensystemen, die in Vietnam werden ingezet. Het Amerikaanse leger heeft in die tijd een grote technologische en wetenschappelijke voorsprong op andere legers. Ik denk dat in die tijd al de basis werd gelegd voor de huidige moderne oorlogsvoering via beeldschermen en met behulp van computertechnologie. Toch slagen de Amerikanen er met hun suprematie op basis van kennis en geavanceerde technologie niet in, de slechter bewapende soldaten van de Vietcong te verslaan. De uiteindelijke nederlaag had alles te maken met een gebrek aan motivatie. Maar wetenschap en technologie leverden ook een bijdrage aan het versnelde einde van de oorlog. Door de inzet en invloed van moderne media, kon een mentale omslag onder de bevolking worden afgedwongen. Dieptepunt was het jaar 1968, dit jaar exact 50 jaar geleden, toen nog maar 26 procent van de Amerikanen de oorlog in Vietnam steunde. De regering kon de opinie van zijn burgers onmogelijk negeren (3). In 1973 kwam er een formeel einde aan de Vietnamoorlog en volgde er een dramatische en overhaaste aftocht van de Amerikaanse troepen.

Eindelijk VREDE?

Zou het na een eeuw van bloedige oorlogen in Europa, Azië en het Midden-Oosten toch nog goed komen op de wereld? Zou de protestgeneratie eindelijk kunnen verwezenlijken waar de mensheid al zo lang naar verlangt: UNIVERSELE EN DUURZAME VREDE? Pete Seeger componeerde in de jaren vijftig het protestlied ‘Turn Turn Turn’, gebaseerd op Prediker 3:1-8 en vrij vertaald: ‘Voor alles is een tijd’. In 1965 werd het een hit door de versie van de Amerikaanse band The Byrds. Het laatste couplet verwijst naar het verlangen naar de vrede die er ooit zal komen: ‘Een tijd voor Vrede, ik zweer dat het nog niet te laat is’ luiden de slotwoorden. De wijze Prediker negeert dus niet dat oorlog een realiteit is. In het najaar keer ik terug naar Nederland. Naast de vele indrukken die ik in Canada opdeed, nam ik de opgedane ervaringen als een geestelijk zaadje in mijn ‘hart’ mee terug naar Holland. Maar vanwege de vele vragen die zich hadden opgestapeld en die ik meedroeg, zou het proces van ontkieming nog jaren op zich laten wachten. De dienstplicht wachtte in Nederland en ondanks mijn veranderende visie, besloot ik een vierjarig contract aan te gaan als vrijwilliger bij de Infanterie van de Koninklijk Landmacht en werd onderofficier-instructeur aan een kaderopleiding van de Infanterie in Ermelo. In het eerste artikel heb ik de motivatie en redenen voor deze keuze beschreven. De vier jaren in het leger, zouden van grote invloed zijn op mijn verdere leven en een mentale omslag veroorzaken. Ik wil niets afdoen aan de oprechte zorgen en maatschappelijke betrokkenheid van degenen die, op welke wijze dan ook, hun stem hebben laten horen tegen de oorlog in Vietnam en het vele onrecht op deze wereld. Ik worstel wel met de vraag of de mensheid in staat is op eigen kracht een betere wereld te creëren of dat daarvoor een ingrijpen van Hogerhand noodzakelijk is. Iets dat veel seculier denkende medemensen fel afwijzen. Steeds vaker valt  in deze tijd te beluisteren dat juist godsdiensten de oorzaak zijn van oorlog en geweld. In de volgende publicatie aandacht voor de oorsprong van het kwaad en de gebrokenheid van de Schepping. Ik ga dan ook in op de vraag die bij veel mensen leeft: Hoe is het de babyboomgeneratie vergaan bij het verwezenlijken van haar hoge idealen?

 

 

Bronnen: 1. Wikipedia. ‘Protestliederen over de Vietnamoorlog’. Dagblad van het Noorden ‘Chaos en revolutie na de flower power’ ‘1968 kanteljaar’. 2. Trouw, 28/10/2010 ‘Sluipmoordenaar in Vietnam nog steeds actief’, over de gevolgen van gebruik van ontbladeringsmiddelen tijdens de Vietnamoorlog.‘Tien over Rood’, van Nieuw Links (diverse auteurs) bevatte 10 belangrijke punten zoals erkenning van de Vietcong en meer geld naar ontwikkelingshulp. 3. Website Militair.net ‘Vietnamoorlog neemt af’

Foto’s/Illustraties: Schilderij ‘Klaproos in oorlogsgebied’ Klaas Buikema. Foto’s  WO1 monument Dieper, Trees Kim. Aan de kust ergens in Canada of de VS, Jaap Spaans. Aan boord van de Rijndam van de Holland America Line op weg naar Canada (HAL).

Voor meer foto’s over Canada en mijn periode in militaire dienst zie foto’s