BLOGS

Op 15 december 2016 is mijn eerste blog verschenen op deze pagina. Blogs blijven ongeveer een kwartaal staan.

Onderwerpen in oplopende volgorde van datum:

–STAATSBANK

–EINDELIJK VRIJ 22/4/2020

–Covid-19, leefstijl en immunologie 6/4/2020

–Staan onze eensgezindheid en ethiek onder druk? 28/3/2020

–Pauperbegrafenissen en budgetuitvaarten 29/2/2020

–Sluiting bankkantoren raakt kwetsbare groepen in de samenleving

–Hoe Joodse patiënten van ‘s-Heerenloo werden overgebracht naar Westerbork en Sobibor (27/4/2019). I.v.m. Holocaustherdenking en 75 jaar Bevrijding is dit blog herplaatst op 27/1/2020

–Ontslag wegens weigeren gezichtsherkenning 13-1-2020

–Leegstand winkels

–Spanningsveld tussen privacy en rechtshandhaving (29/7/2019)

–Geestelijke Gezondheidszorg en Genetica (17/7/2019)

–DigiDwang (30/6/2019)

–Kwart Nederlandse stellen ruziet over geld

–Onderzoek DNB: Contant geld blijft noodzakelijk (15/5/2019)

–STAATSBANK

In 1968 keerde ik na een emigratie avontuur in Canada terug naar Nederland. Voor een vakantie met de bedoeling om na twee weken terug te gaan naar Montreal. Een vriend overrede mij om een reis door Europa te maken, waardoor mijn 2 weken geldige retour bij de KLM verliep. Na terugkeer lag een oproep voor een keuring militaire dienst bij mijn ouders in de bus. Ik had na 2 turbulente jaren toch wat discipline nodig en besloot om voor vier jaren te tekenen als Kort Verband Vrijwilliger (KVV’er). In afwachting van de medische en psychologische keuring kwam de Amrobank in beeld. Ik werd daar aangenomen en maakte deel uit van een projectgroep die het klantenbestand in kaartenbakken moest doorlopen voor het automatiseringsproces. In het prachtige en monumentale pand aan de Kneuterdijk in Den Haag had een aantal mensen met een vooruitziende toekomstblik het project opgestart. Achteraf redenerend denk ik dat het een van de eerste stappen was op weg naar de totale digitalisering van de samenleving die zich nu aftekent. Uiteraard opende ik een bankrekening bij ‘mijn bank’ en die heb ik tot op de dag van vandaag aangehouden. Nu, 52 jaar na dato moet ik bekennen dat de bank mij die vijf decennia altijd correct en klantvriendelijk heeft behandeld. Teleurstelling was er toen de bank, inmiddels na vele fusies en naamsveranderingen ABN AMRO bank genaamd,  begin 2020 besloot het kantoor in mijn woonplaats definitief te sluiten. Versneld door de COVID-19 lockdown, is het kantoor inmiddels definitief verdwenen en slechts een kille geldautomaat herinnert aan de fysieke aanwezigheid van het bankfiliaal en de vriendelijke medewerkers. In een brief aan de directie van de bank met afschrift aan de minister van Financiën, heb ik laten weten dat ik de sluiting van het kantoor betreurde, met name voor kwetsbare groepen in de samenleving die moeite hebben met de digitalisering. Zie de meest recente ingezonden brief Hoogeveensche Courant Brief ABN AMRO bank Op beide brieven heb ik reacties ontvangen. (Foto Jaap Spaans: het voormalige monumentale bankkantoor aan de Haagse Kneuterdijk, thans een hotel) 

Banken klagen nauwelijks over de lockdown

Het digitaliseringsproces valt niet meer te stoppen en is zelfs versneld door de huidige pandemie. Banken hoor je nauwelijks klagen over de lockdown. De samenleving is momenteel één digitale proeftuin en de gevolgen staan wel vast. Banken zullen geleidelijk aan uit het straatbeeld verdwijnen. Ik worstel zelf met een dilemma. Ik ben niet tegen innovatie en zal de laatste zijn om de talrijke voordelen van digitalisering te ontkennen. Via mijn computer kan ik een wandeling maken door winkelstraten in Montreal, Toronto en Vancouver waar ik van 1966-1968 woonde en werkte. Ik bekijk en beluister dagelijks filmpjes op You Tube en speel mee met de gitaar of bekijk een treinreis door de Rocky Mountains en geniet van de indrukwekkende natuur en de moderne treinen waarop ik ooit als steward werkte. Ik kan mij uiten via een website. Het kan allemaal vanuit mijn werkkamertje en dat is een zegening. Tegelijkertijd stel ik vast dat, tegenover de voordelen van allerlei volgsystemen die zo nuttig zijn bij de rechtshandhaving, forensische opsporing en efficiency, ook nadelen zichtbaar worden. Permanent monitoren van burgers heeft voor- en nadelen. Zie mijn publicaties daarover. Vluchten kan niet meer. Ik zal met de huidige situatie moeten leren leven en tegelijk streven naar een evenwicht. Te vinden in de natuur, muziek, familie, mijn levensbeschouwing en leefstijl. Dat evenwicht is bittere noodzaak in deze spannende tijd. Voor iedereen en dat wens ik degenen die dit lezen dan ook toe.

Onlangs verscheen het boek ‘Staatsbank ABN AMRO klem tussen ambtenaren en bankiers’, dat momenteel volop aandacht krijgt. Auteurs Pieter Couwenbergh & Ivo Bökkerink waren op 17 mei 2020 te gast in het programma Buitenhof. Ik was nog niet in de gelegenheid het boek te lezen.

–‘EINDELIJK VRIJ’

Het moeten gedachten van die strekking zijn geweest die mijn vader had toen hij na de bevrijding in mei 1945, na een slopende en lange tocht op een oude fiets zonder luchtbanden, uit Duitsland terugkeerde in Nederland. Hij arriveerde op Goeree Overflakkee waar mijn opa en oma van moederskant en andere familieleden woonden. Kort daarop werd hij verenigd met mijn moeder, die de hele oorlog in Voorburg was blijven wonen. Mijn vader was onvrijwillig naar Duitsland gezonden in het kader van de Arbeitseinsatz. Tijdens een razzia door de bezetter werd hij opgepakt en naar Duitsland gezonden. Herstellende van een liesbreuk was er bij hem de naïeve gedachte, dat hij in die toestand toch niet op transport naar Duitsland zou worden gezet. Mijn vader praatte zelden over zijn ervaringen in Duitsland. Af en toe vertelde hij over de verschrikkingen die hij had meegemaakt, zoals een bombardement door geallieerden op de fabriek waar hij werkte en de vele slachtoffers die er vielen. In een eerdere publicatie hierover in februari 2020 heb ik dit beschreven en een door de Duitse censuur geweigerde briefkaart opgenomen.  http://www.jaapspaans.nl/excuus-premier-en-ambtelijke-ethiek/

 

Tekst op het herdenkingsmonument van ARBEITSERZIEHUNGSLAGER LANGER MORGEN bij Hamburg waar mijn vader verbleef:
Von 1943 bis Kriegsende stand hier ein ‘Arbeitserziehungslager’ der Geheimen Staatspolizei (Gestapo). Eingewiesen wurden Arbeiter, denen die Betriebe Verstösze gegen die Arbeitsdisciplin vorwarfen. Unter ihnen waren viele ausländische Zwangsarbeiter.
Die ‘Arbeitserziehung’ im Lager dauerte in der Regel mehrere Wochen. űber 100 kamen infolge der unmenschlichen Behandlung, der schweren Arbeit un unzureichenden Ernährung ums leben. Wer sich nicht beugte, verschwand als ‘Asozialer’ im Konzentrationslager’

Begin mei vieren we ‘Vijfenzeventig jaar bevrijding’ en dat is voor mij reden tot dankbaarheid. De welvaart en de vrijheid die we de afgelopen 75 jaar kenden in ons land behoren we te koesteren, vanuit het besef dat er veel plaatsen op de wereld zijn waar die vrijheden en materiele verworvenheden niet voor een brede bevolking beschikbaar zijn. Het is wrang dat de viering van ’75 jaar bevrijding’ nu samenvalt met een van de grootste naoorlogse crises, de CoViD-19 pandemie. Velen moeten de vrijheid vieren in een sociaal isolement en een toekomstperspectief vol onzekerheden en angst. Ik hoop en bid dan ook dat het, naast de ingetogen festiviteiten die zullen worden gehouden, ook een moment van diepgaande bezinning en saamhorigheid zal zijn.

Foto Jaap Spaans. Op 21 januari 1945 stuurde mijn vader vanuit het werkkamp deze brief naar mijn moeder.

Covid-19, leefstijl en immunologie

Het uit het niets opgekomen Covid-19 virus (Corona Virus Disease 2019) geselt momenteel de mensheid, ontwricht de samenleving in veel landen en deskundigen kunnen alleen maar gissen naar de middellange termijn gevolgen voor volksgezondheid en economie. De intensieve berichtgeving over Brexit, stikstof, klimaat en migratie om maar een paar grensoverschrijdende problemen te benoemen, is volledig naar de achtergrond verdrongen. Lege straten, stranden en terrasjes confronteren ons met de harde realiteit, dat niet alles in het leven maakbaar is. Steeds meer mensen geven aan dat ze de informatiedruk doseren en zelfs rantsoeneren. Psychiaters geven hen gelijk, want zo kun je angst en onzekerheid beteugelen en post traumatische stress voorkomen. Voor mij een zware opgave. Ik ben gewend dagelijks het nieuws vanuit de hele wereld ‘in te drinken’, maar inmiddels is mijn opname taks bereikt. Ik kijk nog maar enige malen per dag het nieuws, schakel niet permanent over van OP1 naar Jinek en besteed meer tijd aan mijn gitaar, lezen, meditatie en stilte. Tevens zorg ik voor voldoende beweging en tracht piekstress te vermijden, voor zover dat binnen de mantelzorgsituatie waarin ik mij bevind mogelijk is. Deze wijsheid, die ik voor een deel overigens voor Corona al in de praktijk toepaste, ontleen ik aan recente adviezen van een viroloog, neuropsycholoog en cardioloog in De Telegraaf van 14 maart 2020 (‘Experts geven tips voor een goed functionerend immuunsysteem’). Ook het onderwerp ‘leefstijl’ landde de afgelopen periode regelmatig in onze huiskamer, door nieuws dat overgewicht en obesitas mogelijk van invloed kunnen zijn op het verloop van de ziekte als patiënten op de IC belanden. Het maakte nogal wat los en leidde tot felle reacties. Foto Jaap Spaans: aflevering van bloemen die anders zouden worden vernietigd, bij een verzorgingshuis 

Immunologie en leefstijl
Immunologie richt zich op de oorzaak en behandeling van stoornissen aan het afweersysteem (immuunsysteem). Binnen die wetenschappelijke tak onderzoekt men onder andere de afweermechanismen tegen binnengedrongen organismen en lichaamsvreemde stoffen. In het CNN programma Newsroom werd op 3 april 2020 aandacht besteed aan een uitspraak van dr. Anthony Fauci, bekend immunoloog en adviseur van de Amerikaanse regering over besmettelijke ziektes en epidemiologisch onderzoek. Hij behoort tot de pioniers van het onderzoek naar immuniteit. Deze gerespecteerde wetenschapper verklaarde naar aanleiding van de meedogenloze Covid-19 pandemie, dat hij worstelde met de vraag waarom de een besmet wordt met het virus en een zeer ernstig vaak fataal verloop, terwijl de ander niet wordt besmet of bij besmetting geen of milde symptomen heeft. Spelen genetische factoren een rol, kan geslacht een factor zijn of zijn er nog andere factoren die van invloed zijn zoals leefstijl? Onderzoek wijst uit dat genetische aanleg 25 tot 75 procent van de kracht van onze afweer bepaalt, maar ook de aanwezigheid van ontstekingsstoffen en de mate van vetvorming kan van invloed zijn (website RUG, 4 november 2016 ‘Waarom ieder afweersysteem anders is’). Dr. Fauci drong erop aan snel onderzoek hiernaar te doen, om bij volgende pandemieën voorbereid te zijn. Mij als volslagen leek rest niets anders dan het voorzorgsprincipe te hanteren en te streven naar een zo verantwoord mogelijke leefstijl. Genetische eigenschappen kun je als mens niet fundamenteel veranderen, die krijg je immers mee van het voorgeslacht. Wel kan iedereen zijn of haar leefstijl beïnvloeden door verantwoorde keuzes te maken.

Staan onze eensgezindheid en ethiek onder druk?

De eensgezindheid en saamhorigheid waarvan in ons land sprake was aan het begin van de Coronacrisis, begint barstjes te vertonen. Niet geheel onbegrijpelijk, nu de omvang van de crisis en de maatschappelijke en economische gevolgen steeds breder doordringen. Dichter Bart Chabot verwoordde het treffend in De Kwestie, een publicatie in De Telegraaf van 28 maart: ‘Houden we elkaars hand ook vast als het coronaspook achter de horizon is verdwenen’. De ingrijpende medisch-ethische keuzes die op de samenleving afkomen worden steeds duidelijker en die zullen voornamelijk chronisch zieken en kwetsbare ouderen treffen. Enige ouderen in het Westen van het land kregen een telefoontje van de huisarts, met de vraag of ze bij besmetting met het corona-virus wel of niet op de ic terecht wilden komen voor beademing. Dat heet dan advanced care planning, een onderwerp dat ook wel in gesprekken over slechte ziekteprognoses of het levenseinde aan de orde kan komen. Om echter in de huidige maatschappelijke context met al die verschrikkelijke beelden over beademing telefonisch zo’n beladen vraag te stellen, getuigt van onvoldoende empathisch vermogen. Enige ouderen waren zo van slag dat ze er niet van konden slapen. Dat er sprake is van een omslag blijkt ook wel uit het aangekondigde beleid van de presidenten van de VS en Brazilië. De economie moet volgens hen snel weer worden geactiveerd en een aantal beperkende maatregelen worden teruggedraaid. Het middel zou erger zijn dan de kwaal. Gedachte erachter is dat bestrijding van het coronavirus levens kan redden, maar dat een economie die vastloopt op langere termijn veel mensenlevens kan kosten als toekomstige budgettaire problemen bij de overheid zullen leiden tot verschraling van de zorg. Daar zit een bepaalde logica achter, maar deze regeringsleiders nemen ook een groot risico omdat niemand weet hoe de pandemie zich ontwikkelt. Dezelfde leiders moesten zelf hun mening in het verloop van de pandemie,  die uitermate complex is, regelmatig bijstellen. Daarbij is ook de conclusie gerechtvaardigd dat niet alles in de samenleving maakbaar is. Foto Jaap Spaans: tent voor de ingang Treant ziekenhuis Hoogeveen i.v.m. coronapandemie.

Als de pandemie vele maanden aanhoudt en de gevolgen ernstiger worden, komt het hele systeem onder druk te staan. Ook de Nederlandse hoogwaardige gezondheidszorg kan dan grote averij oplopen en dat zal vooral ten koste gaan van kwetsbare bevolkingsgroepen. Ik hoop en bid dat de pandemie snel onder controle komt. Ongetwijfeld zullen dan andere mondiale problemen die tijdelijk even naar de achtergrond zijn verschoven, weer alle aandacht opeisen zoals klimaatverandering en milieu, de migratieproblematiek, de overbelasting van de aarde en andere grensoverschrijdende problemen. Hopelijk hebben we dan voldoende geleerd van de huidige pandemie, om bij nieuwe tragedies die door deskundigen al zijn voorspeld, goed voorbereid te zijn. Lees ook een publicatie op deze website die ik ruim een jaar geleden publiceerde (onder 8 over ons zorgstelsel http://www.jaapspaans.nl/trends-3-adieu-zorgeloze-verzorgingsstaat/

Pauperbegrafenissen en budgetuitvaarten 29/2/2020

Uitvaarten worden steeds duurder en het aantal nabestaanden dat niet in staat is een uitgebreide uitvaart te bekostigen groeit. In het verleden hield ik regelmatig spreekbeurten in christelijke kringen, waar na een overlijden begraven de norm was. De laatste jaren is er een kentering. Ik vroeg een van de leidinggevenden ooit of er binnen zijn geloofsgemeenschap ruimte was voor crematie. Tegen mijn verwachting in antwoordde hij dat die ruimte er volgens hem is, omdat er ‘de laatste jaren een groeiend aantal mensen is dat niet verzekerd is en een uitgebreide begrafenis niet kan bekostigen’. Vooral de snel groeiende grafkosten op gemeentelijke begraafplaatsen zijn bij de overwegingen een belangrijke factor. Dat dit voor een deel van de bevolking een groeiend probleem is wijzen de feiten uit. Wie regelmatig de familieberichten leest kan vaststellen dat er steeds vaker wordt gekozen voor een uitvaart ‘in besloten of strikt besloten kring dan wel familiekring’. Uiteraard kan dit los van financiële overwegingen de uitdrukkelijke wens zijn van een overledene of nabestaande, maar ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat ook de gestegen uitvaartkosten een rol spelen. Foto Jaap Spaans. Begraafplaats Hollandscheveld waar ooit Van Gogh heeft gewerkt

begrafenissen voor armlastigen

Deze week haalde het onderwerp ‘uitvaart’ uitgebreid het nieuws. Volgens een rapport van de Generale Synode van de Church of England is het aantal pauperbegrafenissen de laatste vijf jaren met 70 procent toegenomen. Bij veel van die begrafenissen voor paupers of armlastigen, wordt niet aan de zorgvuldigheidsnormen voldaan die je bij zo’n gebeurtenis mag verwachten, zoals aandacht voor de nabestaanden. Er mag vaak geen naamsteen bij het graf worden geplaatst, pastorale begeleiding ontbreekt en bij een crematie kan de familie de as doorgaans niet meekrijgen (*). Ik heb zelf de indruk dat dit in ons land onder verantwoordelijkheid van de burgerlijke gemeente zorgvuldiger gebeurt, maar er zijn zorgelijke signalen.

Ter beschikking stellen van de wetenschap

Iemand kan ook de wens hebben dat zijn of haar lichaam na overlijden ter beschikking van de wetenschap wordt gesteld. Hoewel ik dat zelf niet zou willen, is de uitvoering zorgvuldig en berust bij de academische ziekenhuizen. Het UMCG in Groningen informeert via de website dat steeds meer mensen hun lichaam ter beschikking stellen van de wetenschap. Het is de reden dat is besloten een inschrijfstop voor onbepaalde tijd in te voeren. De reden dat steeds meer mensen deze keuze maken wordt niet vermeld, maar ik ken een situatie in mijn omgeving waarbij de kosten een rol spelen. Deze week kwam een bedrijf in het nieuws, dat in ons land een markt ziet voor budgetuitvaarten op basis van commerciële lichaamsdonatie. Nadat een lichaam ter beschikking is gesteld, worden de lichaamsdelen doorverkocht. Op de website is een staatje opgenomen, waarin het bedrijf nadrukkelijk wijst op het feit dat een dergelijke uitvaart voor wat betreft de basiskosten kosteloos is. Ook worden de totale kosten vergeleken met crematie en begrafenis. De nieuwsuitzending over het onderwerp leverde nogal wat commotie. Een deskundige op het gebied van ethiek gaf aan dat het tijd wordt te onderzoeken of de handelwijze wellicht in strijd is met regelgeving (**).

Een uitvaart is een emotioneel en belangrijk moment. Dat zich ‘over de dood heen’ een soort klassenstrijd ontwikkelt met geld als bepalende factor baart mij zorgen. We zien een duidelijke toename van het aantal schuldhulpverleningen, dak- en thuislozen en andere kwetsbare groepen in de samenleving. Dat het onderwerp zich helaas moeilijk leent voor discussie en gesprek is een bijkomend probleem. 

(*) https://www.churchofengland.org ‘General Synod calls on Government to act over ‘pauper’ funerals, End to Paupers Funerals’ 12/2/20. Nederlands Dagblad, 26/2/2020 ‘Pauperbegrafenissen’.
(**) Info website UMCG Groningen: ‘Lichaam ter beschikking stellen’. Website NOS Nieuwsuur, 27/2/2020 ‘Bedrijf dat handelt in lichaamsdelen lokt klanten met ‘budgetuitvaart’ en ‘Verbijstering over reclame voor lichaamsdonatie: ‘Amerikaanse toestanden’.

Sluiting bankkantoren raakt kwetsbare groepen in de samenleving

Op 30 januari 2020 plofte er een brief van de ABN-AMRO bank in de brievenbus, met de mededeling dat het bankkantoor in mijn woonplaats met ingang van 17 april 2020 wordt gesloten. Een medewerkster die ik erover sprak, vertelde als reden dat de bank wordt getransformeerd naar een internetbank. Ik ben al 50 jaar klant bij de bank en altijd goed behandeld. Deze beslissing sloeg echter in als een bom en roept talloze vragen op. Gaat in navolging van de leegloop van winkels in de centra van steden als gevolg van de groei van on-line winkels, nu ook de dienstverlening verschralen? Krijgt de ‘ontpersoonlijking van mensen in deze door wetenschap en techniek beheerste wereld’ nu definitief gestalte, zoals columnist/journalist Hans Dijkhuis al op 29 juli 1994 signaleerde in een recensie in dagblad Trouw. Ik hoop het niet. Laat ik voorop stellen dat ik geen tegenstander ben van innovatie en wetenschap en terdege besef dat in een snel veranderende wereld ook de samenleving permanent in beweging is en dat dit van burgers flexibiliteit en aanpassingsvermogen vereist.

Kwetsbare groepen

Wat mij zorgen baart is het volgende. De bewuste bank telt volgens recente informatie 5 miljoen particuliere klanten, dus een substantieel deel van de Nederlandse bevolking. Ongetwijfeld zijn er onder dat klantenbestand kwetsbare groepen zoals bepaalde groepen ouderen, mensen met een beperking of laaggeletterden. Hoe zit het met de belangen van deze burgers? Zijn hun belangen wel voldoende afgewogen bij dit ingrijpende veranderingsproces, of dreigt er voor hen verdere afhankelijkheid van familieleden, mantelzorgers of zorgverleners. De rijksoverheid is eigenaar van de bank. Dezelfde overheid die wil dat ouderen en mensen met een beperking langer zelfstandig blijven wonen. Ik bespeur een tegenstelling. Ondanks de beursgang is de bank nog steeds een overheidsbank. In de nota Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen van ABN AMRO, lees ik dat men streeft naar duurzame groei voor toekomstige generaties, op het gebied van een rechtvaardig sociaal beleid, een gezonde financiële situatie en de zorg voor het milieu. Een rechtvaardig sociaal beleid impliceert volgens mij ook zorg voor de kwetsbaren in onze samenleving. Ik overweeg om binnenkort middels een brief mijn standpunt mede te delen aan de directie van ABN-AMRO en daarbij naast de directe sociale problemen ook aandacht vragen voor onderwerpen waarmee vooral kwetsbare groepen problemen ondervinden, zoals cyberveiligheid en andere aspecten van digitalisering.

Hoe Joodse patiënten van ‘s-Heerenloo werden overgebracht naar Westerbork en Sobibor 27/4/2019
We leven in een periode van vieringen en herdenkingen. Voor mij is de dodenherdenking van de komende week een periode van bezinning. Soms zijn er gebeurtenissen waarvan je niet begrijpt dat ze mogelijk zouden zijn. Zoals het volgende drama dat zich op 10 april 1943 voltrok bij de Stichting ’s-Heerenloo te Ermelo, waar mijn echtgenote een aantal jaren werkte in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Twaalf patiënten met een verstandelijke beperking werden die dag afgevoerd naar Kamp Westerbork. In het herinneringsboek Herlevend Verleden wordt indringend beschreven hoe deze tragedie zich voltrok. Reeds begin april 1943 was er het gerucht, dat de Joodse ‘kinderen’ gedeporteerd zouden worden. Het veroorzaakte veel onrust onder het personeel. Op 9 april kwam het bericht, dat de Joodse bewoners de volgende dag bij het hoofdgebouw klaar moesten staan. Daar stond een bus gereed om hen naar Westerbork te vervoeren. ‘Er waren ‘moeilijke kinderen’ bij, waar de Duitsers bang voor waren. Daarom moest er een zuster mee’ (citaat). Diezelfde dag nog werden ze afgeleverd bij de poort van het kamp Westerbork. Een van de Joodse bewoners, Jaap Cohen, bleef gespaard omdat hij zich in een klerenkast kon verstoppen. Hij ligt begraven op de begraafplaats van ’s Heeren Loo (zie foto’s). Op 13 april werden de twaalf vanuit Westerbork, via het spoortraject Assen-Groningen-Nieuweschans, overgebracht naar het vernietigingskamp Sobibor. Op 16 april 1943 kwamen zij daar aan en werden direct omgebracht. De moord op deze kwetsbare medemensen was een van de excessen uit een oorlog die we achter ons hebben gelaten, maar NOOIT MEER mogen vergeten. Dat de omstandigheden tijdens de transporten in overvolle, slecht geventileerde goederenwagons erbarmelijk waren, was duidelijk. Ik moet bekennen dat mijn inlevingsvermogen tekort schiet, om ook maar enigszins te begrijpen, hoe zwaar het lijden van deze kwetsbare medemensen tijdens die dagenlange treinreis moet zijn geweest.

Geselecteerd vanwege hun Jood-zijn
Dergelijke tragedies leren waartoe de mens in staat is. Naar macht hongerende en door haat gedreven individuen en regimes, deinsden er zelfs niet voor terug om kwetsbare en zieke mensen, die geen enkele bedreiging konden vormen, te vernietigen. Voor het personeel was het een afschuwelijke ervaring. De Joodse patiënten werden administratief geselecteerd uit de andere patiënten van de zorginstelling, op basis van hun Jood-zijn. Het was geen incident. Op 22 en 23 januari 1943 waren al 1069 Joodse patiënten, hun verplegers en artsen van de psychiatrische instelling Het Apeldoornsche Bosch in Apeldoorn, afgevoerd naar de vernietigingskampen. Voor de Joodse bewoners van ’s Heeren Loo is in Ermelo een monument met namen opgericht bij het hoofdgebouw (zie foto’s) . In Apeldoorn werd in een park een monument onthuld voor de tragedie die daar plaats vond (zie foto’s). Verootmoediging en bezinning zou ons christenen, de politieke leiders in Europa en anderen sieren. ‘NOOIT MEER’ mag nooit uit onze herinnering verdwijnen en zeker niet in een tijd dat het antisemitisme wereldwijd toeneemt. Wij kregen zelf een kind met een verstandelijke en lichamelijke beperking. Een kwetsbaar kind, dat echter veel liefde en genegenheid geeft aan zijn omgeving. Wellicht daardoor voelen wij ons extra betrokken bij de hiervoor beschreven gebeurtenis. Wij bezochten regelmatig het graf van Jaap Cohen op het stichtingsterrein. Door omstandigheden is dat nu moeilijk. Maar ze blijven herinnerd in onze gedachten.

 

 

Ontslag wegens weigeren gezichtsherkenning 
Een medewerker van een bedrijf in Nieuw Zeeland werd onlangs ontslagen, omdat hij weigerde mee te werken aan een identificatiesysteem op basis van biometrische gezichtsherkenning. Gezichtsherkenning verving een systeem op basis van inklokken. Een organisatie die namens de overheid toezicht houdt op arbeidsomstandigheden, meende dat de werknemer niet ontslagen had mogen worden en kende een schadevergoeding van 14.000 dollar toe.

Ook in Nederland neemt identificatie door middel van gezichtsherkenning in snel tempo toe. Veel mensen hebben op levensbeschouwelijke of ethische gronden bezwaar tegen teveel invloed van dergelijke systemen. Tijdens het Publiek Debat Biometrie in 2000 werd al voor deze ontwikkeling gewaarschuwd en ik heb dat beschreven in mijn boek over biometrie (zie omslag, boek is niet meer leverbaar). Probleem is dat voor gezichtsherkenning niet perse een fysieke meting van het gezicht nodig is omdat het ook via een foto en face kan. Dat gebeurt al jaren met identiteitskaarten. Volgens deskundigen is voor de betrouwbaarheid van het systeem een fysieke meting (enrollmentrocedure) beter. Door de snelle digitalisering van de samenleving en de ethische risico’s die aan dergelijke systemen kleven, is het wel de hoogste tijd voor betere regulering en effectiever toezicht. Nog dit jaar volgt een uitgebreide publicatie over biometrie (zie ook de pagina Artikelen).

Digitale ontwrichting

Op de laatste zaterdag van 2019 was ik met enige familieleden in Voorburg, de plaats waar ik geboren ben en opgroeide. Na het behalen van mijn mulodiploma in 1965 kreeg ik een baan als administratief ambtenaar bij het Dr. Neher Laboratorium van de PTT in Leidschendam, een paar straten van het huis waar ik woonde. De werkplek was een voor die tijd zeer vooruitstrevend centraal onderzoeksinstituut, waar telefoniesystemen werden beproefd en onderzocht. Op de imposante toren bevonden zich tientallen antennesystemen. Schuin tegenover ons huis woonde een technisch hoofdambtenaar die in die toren werkte. Toen we eens na werktijd samen naar huis liepen, vertelde hij over zijn werk en poneerde de stelling dat er een tijd zou komen dat telefoneren met visueel contact mogelijk zou zijn. In mijn onkunde beschouwde ik het als een toekomstfantasie, die zich echter wel nestelde in mijn geheugen. Een klein jaar later nam ik ontslag en emigreerde naar Canada (Foto: Dr. Neher Laboratorium Leidschendam anno 2019. Jaap Spaans)

Voor de familiebijeenkomst liep ik via de straat waar ik opgroeide naar de voormalige werkplek, die als wooncomplex voor senioren een nieuwe toekomst heeft gekregen. Op de terugweg naar Drenthe werd ik door een familielid met de auto afgezet bij Schiphol, om daar op de trein richting Noorden te stappen. Onderweg telefoneerde een medepassagier met haar smartphone vanuit de rijdende auto met een familielid in Montreal, om verslag te doen van de bijeenkomst. Vanuit de rijdende auto konden we verbaal en visueel met het Canadese familielid informatie uitwisselen. In de trein naar Hoogeveen kwam het in mijn geheugen opgeslagen gesprek met de hoofdambtenaar naar boven. De techniek staat voor niets, digitalisering domineert de samenleving en talrijk zijn de voordelen.

In de krant lees ik op de terugweg dat de Universiteit van Maastricht is gehackt en computersystemen zijn geblokkeerd. De hackers eisen geld (ransomware) om de systemen weer vrij te geven. In De Telegraaf van 27 december 2019 komen trendwatchers met een waarschuwing: ‘Digitale ontwrichting is de grootste bedreiging en in de komende jaren zullen we regelmatig digital destruction meemaken’. Digitalisering heeft ongekende mogelijkheden, maar dat kwaadwillenden ook grote schade kunnen berokkenen, wijst de sterkte toename van cybercriminaliteit uit. Die keerzijde van de medaille mogen we als samenleving niet negeren.

–Herdenking Market Garden en Vrijheid

Op 21 september 2019 werd herdacht dat 75 jaar geleden Operatie Market Garden plaats vond. De indrukwekkende herdenking vond plaats op de Ginkelse Heide bij Ede, het centrum van deze immense luchtlandingsoperatie. Een uitspraak van een van de aanwezige Britse veteranen trof mij. ‘Jongeren hebben het over het algemeen goed in deze tijd. Het is echter gevaarlijk om dit als vanzelfsprekend te beschouwen’.  Met deze uitspraak, geuit  in een tijd dat de mensheid voor immense  uitdagingen staat, onzekerheden zich opstapelen en in veel landen zelfs de vrijheid onder druk staat, slaat deze oorlogsveteraan de spijker op de kop. Juist in een week dat de rechtsstaat werd geschokt door de liquidatie van een advocaat die een belangrijke kroongetuige bijstond. In de week van Prinsjesdag toonden politici zich verbijsterd en geschokt. Het was echter geen incident maar meen een incident in een reeks delicten van ondermijnende en georganiseerde criminaliteit die onze moeizaam verworden vrijheid bedreigen. Actie zal ongetwijfeld reactie oproepen en leiden tot meer controle en repressie en dus meer druk op grondrechten. Een beladen week dus afgesloten door een indrukwekkende herdenkingsdag. Dat we mogen leren van de geschiedenis. Foto Museum Hartenstein Oosterbeek Jaap Spaans. Schilderij klaproos: Klaas Buikema.

–Leegstand winkels

In heel Nederland neemt de leegstand van winkels toe. In mijn woonplaats staan naar schatting 60 winkelpanden leeg en dat heeft gevolgen. Teveel leegstand kan leiden tot minder gezelligheid in het centrum of verpaupering van winkelcentra en vaak zijn dergelijke processen niet meer te stoppen.

Een van de belangrijkste oorzaken is natuurlijk de toename van webwinkels. Een ondernemer waar ik een trouwe klant ben, vertelde onlangs dat mensen naar zijn winkel kwamen om zich uitgebreid te laten voorlichten over een of meer producten om vervolgens de aankoop via internet te doen.

Ik vind dat jammer en doe zelf de aankopen uitsluitend in fysieke winkels. Ik ben blij met een middenstand die zich kan handhaven en het centrum van mijn woonplaats tot een aangenaam oord maakt. Een plaats waar ook senioren en mensen met een beperking graag komen.

Af en toe worden er pogingen ondernomen om de leegstand te verhullen zoals uit de foto blijkt. Een winkelpand krijgt aan de buitenzijde een ander aanzien door er een enorme poster aan te brengen. Niemand kon mij zeggen wat er achter de poster zit. Is het opslag of bijvoorbeeld woonruimte? We zullen vaker te maken krijgen met creatieve oplossingen om de leegstand te maskeren. Maar daar zijn natuurlijk grenzen aan. 

–Spanningsveld tussen privacy en rechtshandhaving

Het spanningsveld tussen privacy en rechtshandhaving houdt mij al meer dan twee decennia bezig en ik heb er veel publicaties aan gewijd. Bescherming van de persoonlijke levenssfeer of privacy is een fundamenteel grondrecht, dat echter in onze digitaliserende samenleving ook steeds vaker dilemma’s oproept. Eind juli 2019 werd bekend dat de Fraudehelpdesk geen informatie over phishingmails meer mag verzamelen van de Autoriteit Persoonsgegevens. Er zullen ongetwijfeld formele gronden aan te voeren zijn waarop die maatregel is gegrond. Toch betreur ik het. Ik hanteer een standaardprocedure als ik een pishingmail ontvang en stuur deze direct door naar de fraudehelpdesk of de antifraude-afdeling van bijvoorbeeld een bank waarop de mail betrekking heeft. Zij kunnen dan direct stappen ondernemen om de afzender van deze onrechtmatige mails op te sporen en te blokkeren. De Fraudehelpdesk wil volgens informatie op de website zoveel mogelijk voorkomen, dat de Nederlandse bevolking slachtoffer wordt van fraude en burgers en bedrijven behoeden voor oplichtingspraktijken en weerbaarder maken tegen fraude. Een doelstelling waar veel kwetsbare burgers blij mee zijn, want men biedt een helpende hand door hen naar de juiste instantie te verwijzen. De Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) bevat richtlijnen voor het vastleggen van strafrechtelijke gegevens. Om die te verzamelen is een vergunning nodig en die aanvraag schijnt niet voldoende te zijn onderbouwd. In het belang van vele burgers hoop ik dat dit probleem snel wordt opgelost. De verzenders van phishingmails mogen de huidige maatregel niet zien als vrijbrief voor hun verwerpelijke spammails. Foto: Jaap Spaans

–Geestelijke Gezondheidszorg en Genetica
Uit internationaal onderzoek blijkt dat de eetstoornis anorexia nervosa haar oorsprong niet alleen vindt in de geest, maar ook in het lichaam. Dat zou weleens grote gevolgen kunnen hebben voor het beeld dat in de samenleving bestaat over deze aandoening. Niet alleen bij de diagnostiek maar ook bij de behandeling en vaststelling van oorzaken. De onderzoeksresultaten werden gepubliceerd in het vakblad Nature Genetics. Voor het onderzoek werd het DNA van 16.992 mensen met anorexia en 55.525 mensen die de ziekte niet hebben geanalyseerd. Als in de psychiatrie deze aandoening wordt gediagnosticeerd, gebeurt het regelmatig dat de oorsprong wordt gezocht in traumatische ervaringen in iemands verleden.

Vaak zal dat ook wel terecht zijn, maar er zijn ook missers bekend op basis van vooroordelen, waarbij trauma’s werden ‘geïmplanteerd’ op basis van verklaringen die onder  te sterke sturing en therapeutische beïnvloeding plaats vonden. Volgens de nieuwe inzichten is de aandoening een metabolisch-psychiatrische aandoening (metabolisme= leer van de stofwisseling) en spelen erfelijke factoren een belangrijkere rol dan bekend was. Bij herhaling publiceer ik over genetica omdat de ontwikkelingen daar zich in hoog tempo voltrekken en iedereen er mee te maken kan krijgen. Revolutionair zijn bijvoorbeeld de ontwikkelingen rond de epigenetica, het vakgebied dat de omkeerbare invloed bestudeert van erfelijke veranderingen in de genfunctie. Zie tevens mijn publicatie op de pagina Artikelen, ‘Epigenetica: een fascinerende ontwikkeling’ (older posts artikel van 26 juni 2017).

Er was meer GGZ-nieuws deze week, soms schokkend. De NOS berichtte in het journaal dat duizenden psychiatrische patiënten in Indonesië vastgeketend worden. Een man van 60 jaar lag al 24 jaar alleen aan een ketting. Een vrijwilliger trekt zich nu het lot van deze patiënten aan en vangt hen op. De praktijk leert vervolgens dat het vaak niet meevalt om familie bereid te vinden deze kwetsbare mensen te verzorgen, wegens de soms moeilijke gedragsproblematiek of levensbeschouwelijke vooroordelen. Wat is de zorg in ons land dan goed geregeld en mogen we daar dankbaar voor zijn. Toch doen zich ook in ons land problemen voor. Het gebeurt regelmatig dat een patiënt met een ernstige psychiatrische diagnose als demonisch belast wordt beschouwd, terwijl er sprake is van een aantoonbare hersenaandoening, al dan niet genetisch bepaald. Mensen kunnen daardoor beschadigd raken en daarom is deskundigheid en een goede professionele expertise een must (*).

Foto: Jaap Spaans

*Bronnen:
–Genome-wide association study identifies eight risk loci and implicates metabo-psychiatric origins for anorexia nervosa. Abstract (samenvatting) Nature Genetics (2019).
— Onderzoek: ‘Anorexia is niet alleen mentale, maar ook lichamelijke ziekte’. www.nu.nl, 16 juli 2019.
–‘Vastgeketend en alleen: zo gaat het met veel psychiatrische patiënten in Indonesië’. NOS Nieuws, 16 juli 2019.

DigiDwang

De gemeenteraad van Hoogeveen heeft een inloopspreekuur van een half uur, ‘Praat met de Raad’. Daar kunnen burgers onderwerpen inbrengen die niet geagendeerd zijn voor de raadsvergadering die daarna volgt. Burgers kunnen in gesprek gaan met raadsleden. De spreektijd die je hebt is afhankelijk van het aantal insprekers. Afgelopen donderdag 27 juni 2019 waren er vier insprekers die de volgende onderwerpen inbrachten: voorstel voor een nieuw tennispark, oplopende spanningen tussen de bewoners aan de wijken in Elim, een buitendorp van Hoogeveen, nieuwe afvalbakken en kritiek op de kosten om te zwemmen in een natuurplas. Vanuit democratische principes vind ik het goed dat Hoogeveen op deze open wijze alle burgers de mogelijkheid biedt om voor hen belangrijke onderwerpen in te brengen. Zelf gebruikte ik die avond mijn spreekrecht om aandacht te vragen voor het onderwerp ‘DigiDwang’. Omdat het een veelomvattend onderwerp is, had ik de dag ervoor een persbericht met uitgebreide brief aan De Nederlandsche Bank aan de griffie verzonden om onder de raadsfracties te verspreiden.

Nederlanders worden steeds vaker gedwongen om gebruik te maken van digitale systemen. Het tempo van verandering is momenteel zo hoog, dat veel burgers het tempo niet kunnen volgen en er een kloof dreigt te ontstaan tussen degenen die geen enkele moeite hebben met digitalisering en anderen die er wel problemen bij ondervinden. Het veiligheidsgevoel van  veel mensen raakt aangetast, door de permanente stroom aan informatie via de media over de sterke toename van cybercriminaliteit. Bepaalde groepen in de samenleving zoals kwetsbare ouderen, mensen met een beperking en laaggeletterden moeten steeds vaker een beroep doen op mantelzorgers, zorgverleners, familie of kennissen. Regelmatig doen zich daarbij excessen voor. Dat zou niet mogen in een tijd dat de overheid ernaar streeft ouderen zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen. Dat die situatie urgent is, bleek recentelijk toen zich een storing voordeed bij het alarmnummer 112 en een grote supermarkt tweemaal met een pinstoring te maken kreeg, waardoor niet kon worden gepind. Veel klanten beschikten niet over contant geld en moesten de boodschappen achterlaten.  De digitale infrastructuur blijkt kwetsbaar te zijn en bij calamiteiten zijn er geen vervangende systemen om op terug te vallen. Dat leert de recente praktijk. Ik schreef hierover een brief aan de Nederlandsche Bank (DNB) die toezichthouder is op het geldverkeer en voorzitter van het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer. Ik verzocht tijdens het inloopspreekuur de gemeenteraad om dit op de maatschappelijke agenda te plaatsen. Foto’s: Jaap Spaans

Kwart Nederlandse stellen ruziet over geld

Op 17 juni verscheen het rapport Geld en relatie 2019 van het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (NIBUD). Volgens het persbericht van het NIBUD, dat sinds 2005 regelmatig onderzoek doet naar de financiële situatie van Nederlanders, ruziet een kwart van de Nederlandse stellen over geld. De onenigheid tussen de partners gaat over de manier waarop zij met hun geld omgaan, vooral bij bezuinigingen maar ook de manier waarop moet worden bezuinigd. Hoewel het om grote aantallen gaat, vallen de cijfers mij nog mee. Meningsverschillen over geld en andere aan geld gerelateerde situaties zijn door de eeuwen heen een bron geweest van ruzies, machtswellust en spanningen. Dat is van alle tijden, maar in deze tijd van beïnvloeding, verleidingen en economische tegenstellingen had ik het aantal hoger ingeschat. Het is goed dat dit af en toe wordt benoemd en het onderwerp bespreekbaar is. Het is immers een feit dat zorgen over geld en levensonderhoud tot gezondheidsklachten kunnen leiden  (foto: Jaap Spaans).

Voor het onderzoek zijn 770 Nederlanders in de leeftijd van 18 tot 75 jaar ondervraagd via een online vragenlijst. Het onderzoek is volgens het NIBUD representatief voor alle Nederlanders, wat betreft leeftijd, geslacht en opleidingsniveau. Het gaat om werkenden (in loondienst of als zzp’er), gepensioneerden, uitkeringsgerechtigden en andere niet-werkenden.

Ontladingsgeweld, ontremming en groepsdynamiek
Uit het oogpunt van rechtshandhaving en criminaliteitsbestrijding is het televisieprogramma Opsporing Verzocht bittere noodzaak in onze complexe samenleving. Toch heb ik steeds vaker moeite om naar het programma te kijken. Niet vanwege de presentatie of de inzet van allen die via dit medium een bijdrage leveren aan de opsporing van misdadigers. Door alles wat er op het scherm passeert aan geweld en excessen komt mijn vertrouwen in de mensheid onder druk te staan. In de laatste uitzending werd de televisiekijker geïnformeerd over een groep van ongeveer tien jongeren, die een weerloze jongen in elkaar sloegen. Zij bleven het op de grond liggende slachtoffer schoppen op kwetsbare lichaamsdelen. Steeds vaker zijn we vanuit onze huiskamers getuige van dergelijke laffe daden. Onacceptabel omdat ook steeds vaker gebruik wordt gemaakt van messen en andere wapens. Nederland is geen uitzondering. In Engeland wordt zelfs overwogen bezit van messen in het openbaar te verbieden. Een verbod dat natuurlijk moeilijk te handhaven is.

Twintig jaar geleden in 1999 publiceerde ik vanuit mijn politiepraktijk het boek Een Golf van Geweld, dat ik toen mocht uitreiken aan de Haagse burgemeester Deetman (zie foto). Drie aspecten die ik daarin beschrijf komen anno 2019 versterkt tot uiting. Er is een toename van zogenaamd ontladingsgeweld. Vanuit het niets ‘exploderen’ mensen en worden gewelddadig. Daarnaast is er vaak sprake van ontremming door gebruik van drugs of alcohol. Als geweld wordt gepleegd door meerdere personen kan de groepsdynamiek een rol spelen, waarbij de combinatie van gedrag en psychologische processen binnen een sociale groep leidt tot geweld. De drie aspecten kunnen elkaar zodanig versterken dat dit leidt tot excessief geweld.  De golf van geweld die de mensheid teistert is symptomatisch voor de gebrokenheid van de schepping.

Onderzoek DNB: Contant geld blijft noodzakelijk 15/5/2019
In een persbulletin van 13 mei 2019 informeerde De Nederlandsche Bank (DNB) de burgers over de kwaliteit van ons geld. Onderzoek van de DNB leert dat de meeste Nederlanders nog altijd bankbiljetten en munten bij zich hebben en dat het vertrouwen in de echtheid van eurobiljetten blijft groeien. Alleen de kwaliteit van het EUR 5-biljet laat te wensen over. Er is weliswaar een terugloop in het gebruik van contant geld, maar veruit de meeste Nederlanders hebben nog bankbiljetten (83%) en munten (90%) op zak. DNB peilt dit, en andere zaken rond de beleving van contant geld, elke twee jaar onder het Nederlandse publiek. Minister van Financiën Hoekstra ging in een vraaggesprek op RTLZ van 14 mei 2019 in op de conclusies van het onderzoek. Hij gaf aan dat ondanks de digitalisering van het betaalsysteem contant geld nodig blijft, bijvoorbeeld bij calamiteiten en stroomstoringen. De minister gaf tevens aan dat contant betalen nodig blijft voor de burgers die de digitalisering van de samenleving niet bij kunnen houden, bijvoorbeeld kwetsbare groepen onder senioren en mensen met een beperking. Het is te prijzen dat de minister dit zo expliciet aangeeft. Rechten foto gebouw DNB: DNB