Artikelen

–ALARMISME en APOCALYPTIEK: verschillen en overeenkomsten

De mensheid bevindt zich in een hectische en onzekere periode. Het COVID-19 virus heeft als een sluipmoordenaar genadeloos toegeslagen en geleid tot mondiale ontwrichting. De tragische gevolgen voor de volksgezondheid zijn inmiddels duidelijk. Nu de politieke en economische gevolgen in volle omvang zichtbaar worden, vallen die zwaar. Door deskundigen, instituten en media zijn de laatste maanden apocalyptische termen gebruikt om de ernst van de situatie en de zorgen over de toekomst te omschrijven. Zo registreerde ik uitdrukkingen als ‘Het is vijf voor twaalf’, en ‘Apocalyptische situaties’ (1). Het maakt veel los bij mensen en leidt wereldwijd tot chaos, angst, onzekerheid en gebrek aan toekomstperspectief. Waar veel mensen voor hun toekomstverwachting hun hoop stellen op de wetenschap, worden anderen teruggeworpen op de fundamenten van hun levensbeschouwing. Dat lijkt een tegenstelling, maar de vraag is of dat ook zo is. In de kop heb ik bewust de steeds vaker gebruikte begrippen ‘Alarmisme’ en ‘Apocalyptiek’ (Openbaring of Onthulling) tegenover elkaar gezet. Vormen ze een onoverbrugbare tegensteling, vullen ze elkaar aan of overlappen ze elkaar? Wordt er, als het om de situatie op de wereld gaat hetzelfde mee bedoeld of zijn de onderliggende visies en uitgangspunten totaal verschillend? Gezien de ernst van de situatie is diepgaande bezinning gewenst. Een bekende weerpresentator legde in een interview met een dagblad uit waarom hij zo bezorgd is over de toekomst van de mensheid, met name de klimaatcrisis die hij aanduidt als ‘klimaatontwrichting’. ‘We hebben geen tijd meer om aan draagvlak te werken, we hadden gisteren al in actie moeten komen’ (2).

Alarmisme: betekenis
Alarmisme is afgeleid van de begrippen ‘alarmeren’ en ‘alarm slaan’. Deze worden in de dagelijkse praktijk doorgaans gebruikt in de beperkte context van ongevallen, ziekte, excessen of andere voorvallen. Er wordt ook alarm geslagen bij calamiteiten als natuurrampen, bosbranden en aardbevingen. Een beving in een oceaan kan duizenden kilometers verderop een tsunami (vloedgolf) veroorzaken. Om de bevolking tijdig te alarmeren is met behulp van moderne technologie een tsunami alarmsysteem ontwikkeld, bedoeld om slachtoffers te voorkomen. Aanleiding voor zo’n alarmsysteem was een zware beving voor de kust van het Indonesische eiland Sumatra in 2004, waardoor een tsunami met een snelheid van 900 kilometer per uur over de Indische Oceaan raasde. De laatste jaren wordt het begrip alarmisme in toenemende mate gebruikt om de mensheid te wijzen op permanente situaties en processen, die bepalend kunnen zijn voor de toekomst van de mensheid. Een kleine greep uit de vele alarmerende onderwerpen: de gevolgen van klimaatverandering en milieuverontreiniging, de groeiende bewapeningswedloop, oneerlijke verdeling van de welvaart, bescherming van de persoonlijke levenssfeer (privacy), (cyber)criminaliteit, herlevend antisemitisme en racisme, overbevolking, vluchtelingenstromen en migratie, drugshandel en ondermijnende criminaliteit. Niet alleen individuen zoals politici en betrokken burgers (klokkenluiders), maar ook nationale en internationale organisaties kunnen alarm slaan om de bevolking of een deel ervan op misstanden te wijzen. De media hebben daarin een belangrijke functie. Regelmatig maakt het World Economic Forum in Davos (WEF) op basis van bronnen een overzicht van core global risks, grensoverschrijdende kernrisico’s met een mondiale impact. In het uitgebreide overzicht op pagina 5 van het Global Risks Report 2019, wordt The Global Risks Landscape 2019 geschetst. Zie ook het persbericht van het WEF WEF_GRR20_Press_Release_Dutch (1) Om een actueel voorbeeld te geven: naast de vele mondiale risico’s wordt zowel in 2020 als 2019 en voorgaande jaren, expliciet melding gemaakt van verspreiding van infectieziekten als kernprobleem voor de mensheid. De waarschuwing sluit aan bij die van andere organisaties, zoals de World Health Organisation en ons eigen RIVM (3). De huidige COVID-19 pandemie en de klimaatcrisis zijn actuele onderwerpen, waarbij sprake is van een permanent alarmeringsproces. Maatschappelijk leidt dit soms tot scherpe tegenstellingen en meningsverschillen, die discussies over een noodzakelijke aanpak domineren, maar door onenigheid ook effectieve maatregelen in de weg staan. Als er al jaren wordt gewaarschuwd door gezaghebbende deskundigen, zijn de werkelijke risico’s van een viruspandemie zoals we die nu meemaken kennelijk in brede zin onderschat. Bij de complexe afwegingen zal het spanningsveld tussen economie en volksgezondheid ongetwijfeld een belangrijke rol spelen. Voorbeelden daarvan zijn het groeiende spanningsveld tussen de digitale revolutie en bescherming van de persoonlijke levenssfeer, volksgezondheid en inzet van digitale (volg)systemen om een pandemie te bestrijden, de ingrijpende economische gevolgen om gestelde klimaatdoelen te halen. Alarmisten hebben soms een controversieel imago en komen onder vuur te liggen van critici. Ik vind het altijd opmerkelijk dat deze critici, zonder het te beseffen, dezelfde communicatieve instrumenten gebruiken om hun punt te maken zodat het stempel ‘alarmist’ ook op hen van toepassing zou kunnen zijn. In bepaalde gevallen geldt dat ook voor politici en media (4).

Apocalyptiek
Een Engels dagblad maakte in november 2019 melding van zware stormen en overstromingen in delen van Frankrijk, Griekenland en Italië. Lokale Griekse media meldden ‘Bijbelse destructie’ in sommige delen van het land. Een deskundige van Meteo France legde uit dat dit verschijnsel een aantal malen per jaar voorkomt, maar dat de intensiteit van de weersverschijnselen volgens hen door de klimaatcrisis is versterkt (5). In veel godsdiensten wordt er nagedacht over de toekomst van de mensheid zoals dat ook in seculiere kringen gebeurt. Vanuit welke gedachte een seculier denkende journalist apocalyptische terminologie gebruikt, is mij niet duidelijk. Het lijkt strijdig met de maatschappelijke ontwikkeling in veel westerse landen, waar sprake is van secularisatie en leegloop van kerken. In christelijke kringen wordt het woord Apocalyps weinig gebruikt. In behoudende kerken en denominaties ligt vaak de nadruk op vergelijkbare begrippen als ‘Eindtijd’ en ‘Het laatste der dagen’. Ook het begrip ‘jongste dag’ duikt hier en daar op (6). Het is een onderwerp dat mensen door de eeuwen bezig heeft gehouden en dat is voor veel critici aanleiding de visie als achterhaald te bestempelen. ‘De voorspellingen zijn immers nooit uitgekomen’. Daar past wel een kanttekening bij. We leven voor het eerste in de geschiedenis in een periode van globalisering met, zoals ik eerder beschreef, talrijke grensoverschrijdende problemen oftewel mondiale kernproblemen. Belangrijke tegenstelling tussen degenen die op seculiere dan wel levensbeschouwelijke gronden nadenken over de toekomst van de mensheid, betreft de vraag of we onze hoop voor een betere wereld moeten vestigen op de wetenschap of een ingrijpen van bovenaf. De COVID-19 pandemie heeft de wereld veranderd en kan worden beschouwd als een wake-up call aan de mensheid. Ik merk aan reacties dat er naast de verwarring over het groeiende informatieaanbod en de angst en de machteloosheid die dit oproept, een groeiende behoefte is aan bezinning en herijking van de huidige samenleving op mondiale schaal (7). Deskundigen voorzien een sterke groei van psychische problemen en burn-outs. We zullen elkaar nodig hebben. In enige vervolgpublicaties zal ik dieper ingaan op een aantal mondiale kernproblemen dan wel eerdere publicaties die te vinden zijn op deze website aanvullen. 

 

 

Foto’s: Jaap Spaans De afstandseconomie en sirene in woonwijk om de bevolking bij calamiteiten te alarmeren. Greetje Klaasen-Roelfsema: Donkere wolken boven een tulpenveld in Groningen. De tulp is een belangrijk symbool voor ons land en de wolken geven weer dat we ons door de huidige situatie in zwaar weer bevinden.

Bronnen:
1. Zie de bronnen in de laatste alinea van mijn voorgaande publicatie: ‘Informatie-overlast dwingt tot keuzes en selectie’.
2. ‘De onstuitbare opmars van ‘vijf-voor-twaalf-marketing’, column/blog Adformatie on-line, 1/2/2019 over het massaal gebruik van de vijf-voor-twaalf-boodschap. ‘Voor het klimaat is het niet vijf voor twaalf maar al vijf over twaalf’. Interview met Reinier van den Berg, een van de sprekers op de ondernemersbijeenkomst over de klimaatcrisis. Friesch Dagblad, 21/9/2019.
3. The Global Risks Report 2019 14th Edition. Published by the World Economic Forum, Davos. Spread of infectious diseases’. Website RIVM bevat informatie onder andere over infectieziektes en waarschuwingen van de WHO.
4. ‘Staatsgreep van alarmisten’ en Israël bevindt zich in uitputtingsslag’. Columns van Leon de Winter, De Telegraaf 22/1/2020. van ‘Alarmisme wordt excuus om maar niets te doen’. De Volkskrant, 22 november 2016.
5. ‘Storms in France, Greece and Italy leave ‘biblical destruction’. The Guardian on-line, 25/11/2019.
6. ‘In het laatste der dagen. Eindtijdverwachting in Nederland op de drempel Van de moderne tijd (1790-1880)’. Promotiestudie Universiteit Leiden, april 2017. Reformatorisch Dagblad, 8 mei 2017 ‘In de ban van het eindtijddenken’. ‘De naderende eindtijd van IS kennen we uit de Gouden Eeuw’. NRC.nl, 9 augustus 2016.
7. ‘De eeuwige angst voor de ondergang’. Jaap van Ginneken in Elsevier Weekblad, 9/3/2019. ‘Noren bereiden zich voor op ramp of oorlog’. Nederlands Dagblad, 22/10/2018. ‘We verkeren in een oorlogssituatie. Zo’n crisis maak je eens in de duizend jaar mee’. De Telegraaf, 4/4/2020. ‘UN chief warns psychological suffering from virus is growing’. Associated Press AP News 14/5/2020. ‘Help de wereld vergaat’. Psychologie Magazine, 6/2019.

–Informatie-overlast dwingt tot keuzes en selectie

Zoals veel burgers lijd ik onder de permanente informatiegolf die over ons wordt uitgestort. Uit zelfbescherming dwingt de nieuwshonger waaraan ik lijd tot keuzes en selecties in het informatieaanbod. In de context van andere grensoverschrijdende problemen waarmee de mensheid worstelt, raakt het permanent repeterende nieuws over de CoViD-19 pandemie mij diep. Gevolg is dat mijn informatiebehoefte verandert zodat nieuws evenwichtiger wordt afgewisseld met ontspanning zoals muziek, humor en rustgevende en bezinnende levensbeschouwelijke informatie. Zo genoot ik deze week van een enigszins belegen televisieprogramma, de oudejaarsconference ‘Zuinig over de drempel’ van Wim Kan tijdens een ander dieptepunt, de oliecrisis van 1973. Dat een uurtje televisie kijken belangrijke vragen kan oproepen die doorwerken in de bevolking illustreer ik met het volgende voorbeeld.

Wetenschap en levensbeschouwing

Op 19 april 2020 koos ik voor het tv-programma Buitenhof, dat in het teken stond van de CoViD-19 pandemie en de gevolgen ervan. Het fascinerende uurtje televisie kijken, bevestigde zorgen en vragen die ik al decennia meetors en die mij regelmatig uit de slaap houden. De eerste gast was Jan Terlouw (88) een aimabele en fatsoenlijke man waarvoor ik respect heb en die kan terugzien op een imposante wetenschappelijke en politieke carrière, auteur is van talrijke publicaties en leiding gaf aan een werkgroep voor genetische manipulatie. Zijn gloedvolle betoog in Buitenhof ging onder andere over mondialisering en had als strekking, dat de mensheid voor een goede toekomst is aangewezen op de wetenschap. Hij plaatste daarbij gelukkig wel de kanttekening dat ook de wetenschap grote marges van onzekerheid kent. Juist die kanttekening riep bij mij zo’n fundamentele vraag op. Ik ben geen wetenschapper, maar stel als betrokken en redelijk belezen burger op historische gronden vast, dat al het deprimerende op onze planeet kon ontstaan ondanks een hoogwaardige en evoluerende wetenschap. Zij kan veel problemen oplossen, maar kennelijk niet de mentaliteit van mensen veranderen die ten grondslag liggen aan excessen als criminaliteit, oorlogen, uitbuiting, menselijk egoïsme en de onrechtvaardige verdeling van de mondiale welvaart om maar enige voorbeelden te noemen. Juist die onderliggende mentaliteit is een belangrijke oorzaak voor de huidige klimaatcrisis en problemen bij de aanpak van de coronacrisis. Kennelijk heeft de mensheid ook een mentaal probleem en de grote vraag is welke oplossing de wetenschap daar kan bieden. De vader van Jan Terlouw was op de Veluwe dominee in een behoudende Gereformeerde Bondsgemeente. Ik zou hem graag de vraag eens willen voorleggen, welke rol hij in deze complexe en snel veranderende tijd naast de wetenschap nog weggelegd ziet voor levensbeschouwing.

Europa

Vervolgens schoven bij de gesprekstafel twee hoogleraren economie aan, Coen Teurlings oud-directeur van het Centraal Plan Bureau (CPB) en Lex Hoogduin, oud-directeur van De Nederlandse Bank (DNB). De twee wetenschappers gingen in debat over Europa. Als leek denk ik bij fundamentele en toegepaste wetenschap onder andere aan het verrichten van onderzoek en uitwisseling van kennis op academisch en technologisch niveau. Het vakgebied economie valt onder de sociale wetenschappen. Centraal in de discussie stond de positie van ons land in Europa, in het licht van de belangrijke beslissingen die deze week in Brussel worden genomen over het Europese economische steunprogramma i.v.m. de CoViD-19 pandemie. Het IMF schetste afgelopen week een gitzwart economisch toekomstscenario als gevolg van de pandemie. Op cruciale punten hadden de twee gerespecteerde economen tegengestelde visies, bijvoorbeeld over het uitgeven van gezamenlijk schuldpapier, de eurobonds en de risico’s die zo’n uitgifte op termijn zou kunnen hebben zoals het ontstaan van hyperinflatie door hoge schuldenlasten. Een cruciaal onderwerp, zeker in het licht van de ongewone en verwijtende publiciteit die de Franse president Macron hierover had gezocht in recente publicaties in financiële bladen. Daarin stelde hij zelfs dat de toekomst van Europa in het geding was door het gebrek aan eensgezindheid. Op donderdag 23 april gingen de Europese regeringsleiders in Brussel akkoord met een hulppakket ter waarde van 540 miljard euro. Tevens is de Europese Commissie gevraagd voorstellen te doen voor een fonds voor de langere termijn. Gelet op de mondiale ontwikkelingen van de laatste maanden blijkt weer, dat op het politieke wereldtoneel Europa alleen als blok tegenwicht kan bieden aan machtsblokken als China, Rusland, India en de VS.

De mens heeft de pandemie over zichzelf afgeroepen

Het slot interview door de deskundige presentator Twan Huys, vond plaats via een vooraf opgenomen skypeverbinding met de 86-jarige Jane Goodall in haar huis in Engeland. Deze vooraanstaande primatoloog (deskundige op het gebied van dieren) ziet de CoViD-19 pandemie als iets dat de mens over zichzelf heeft afgeroepen, door de leefomgeving van dieren te vernietigen. Zij plaatst het onderwerp nadrukkelijk in de context van milieu en klimaatverandering, zoals urbanisatie en de massale kap van regenwouden en andere bossen. Overbevolking zou daaraan kunnen worden toegevoegd. Zij waarschuwt al jaren voor deze ontwikkeling en volgens haar staat de wereldklok op vijf voor twaalf. Zij ziet nog wel toekomstperspectief voor de mensheid, mits de huidige pandemie als wake-up call serieus wordt genomen.

Alarmisme of Apocalyptiek?

Buitenhof beschouw ik als een van de beste informatieve programma’s. In de regel is er sprake van objectiviteit en toepassing van hoor en wederhoor. Het programma had die dag van mij wel langer mogen duren om de standpunten nog helderder te krijgen. Toch maak ik mij als doorsnee burger zorgen over de huidige informatiegolf die over ons wordt uitgestort. Veel wetenschappelijke conclusies kan ik onvoldoende toetsen en dus moet ik afgaan op de informatie die mij bereikt. Uit de enorme informatie-overlast ben je gedwongen selecties te maken. Een bijna onmogelijke taak, want veel meningen en wetenschappelijke inzichten vertonen tegenstrijdigheden en tunnelvisies zijn daarbij niet vreemd. Dan kies en selecteer ik dus op objectiviteit en betrouwbaarheid, hoewel daar altijd kanttekeningen bij te plaatsen zijn. Vragen zullen er altijd blijven, bijvoorbeeld over wat Jane Goodall bedoelt met de constatering dat het ‘vijf voor twaalf is’. Een term die de laatste jaren steeds vaker opduikt. BBC World News en andere internationale media brachten op 22 april schokkend nieuws onder de kop gebaseerd op een bron binnen de Verenigde Naties: ‘World risks biblical famines, due to pandemic’ oftewel ‘De wereld riskeert Bijbelse hongersnoden als gevolg van de pandemie’. Kunnen dergelijke serieuze signalen worden uitgelegd als seculier alarmisme of als apocalyptiek of overlappen beide begrippen elkaar? In ieder geval voldoende stof tot nadenken, maar waar je wel op een gedoseerde wijze mee om moet gaan. In een volgende publicatie ga ik dieper in op deze onderwerpen. Na het afronden van deze publicatie neem ik een dag de tijd om de informatie te laten zakken en ontspannende bezigheden op te pakken zoals muziek, gitaar spelen, meditatie, beweging en bezinning.

 

 

Bronnen: zijn verwerkt in de tekst

Foto’s Jaap Spaans: Etalage in een winkelstraat die zwaar wordt getroffen door de corona pandemie. Buitenlandse reportagewagen in het centrum van Den Haag. Nieuws uit de hele wereld leidt tot een permanente golf aan informatie.

 

-Pandemie: Coronavirus en de Spaanse Griep

Nieuws over de Coronavirus pandemie domineert de samenleving. Een pandemie is een epidemie op wereldwijde schaal, die in fasen verloopt en waarbij het gaat om een tot dan toe onbekende infectieziekte. Zoals veel landgenoten was ik op 16 maart j.l. onder de indruk van de rede van premier Rutte over de gevolgen en aanpak van de Coronacrisis. Hij kwam rustig en overtuigend over en dat heeft ons land nodig in deze chaotische, onzekere en voor veel burgers angstige tijden. Tegelijk was er ook lichte twijfel. Voor de onderbouwing van het gevoerde overheidsbeleid verwees hij naar de wetenschap oftewel de experts die hem hadden geadviseerd zoals het RIVM, virologen, medici en andere wetenschappers. Daar moet wel de kanttekening bij, dat in omringende landen die zijn getroffen door het Coronavirus waar nog stringentere maatregelen zijn genomen, ook wordt verwezen naar experts en de wetenschap. Een dag na de toespraak van Rutte verklaarde een Italiaanse deskundige dat ons land met dit beleid grote risico’s neemt (1). Op dezelfde dag sprak de Franse president Macron zijn volk toe en gebruikte beladen termen als ‘Het is oorlog’ en ‘De vijand is onzichtbaar’ (2). Als het voor politici al moeilijk is de coronasituatie goed in te schatten, geldt dat zeker voor de doorsnee burger die de morele en burgerlijke plicht krijgt opgelegd de door de overheid ingestelde maatregelen te respecteren en op te volgen. Er is veel tegenstrijdig nieuws. De Britse econoom Ian Goldin, die in het verleden waarschuwde voor een situatie zoals die zich nu op de wereld aftekent, stelde in een interview met een dagblad: ‘De pandemie is op zichzelf al een ramp, maar het falen van de mondiale politiek is nog zorgwekkender’(3). De conclusie lijkt dan ook gerechtvaardigd dat er grote verschillend van inzicht zijn over de aanpak van de Coronacrisis, de inzet van tests en de behandeling van deze onvoorspelbaar en grillig verlopende ziekte. Begrijpelijk, want het gaat om een nieuwe infectieziekte waar de mensheid nog geen ervaring mee heeft. De mondiale situatie bepaalt mij in deze spannende tijd nadrukkelijk bij een aantal onderwerpen en aspecten die mij al veel langer intensief bezig houden, in publicaties zijn vastgelegd en door de actuele ontwikkelingen worden versterkt. De aandelenkoersen kelderden door de Coronaviruspandemie. Gedicht op de voorzijde van de Beurs van Berlage is van Albert Verweij en gaat over globalisering: ‘De aarde wordt straks één‘. 

Complottheorieën
Zoals vaak gebeurt in crisistijden gaan er helaas allerlei complottheorieën rond. De farmaceutische industrie zou er baat bij hebben, enige machtigen en rijken op de wereld zouden aansturen op chaos om de te grote wereldbevolking te beïnvloeden, het virus zou worden verspreid in het kader van biologische oorlogsvoering en zoals vaker gebeurde in de geschiedenis, waren er theorieën met een antisemitische of racistische teneur. Wat mij dan opvalt is dat er altijd wel mensen te vinden zijn die geloof hechten aan dergelijke theorieën, die vervolgens in hun communicatie ondersteunen zonder met een gedegen onderbouwing te komen (4). Een complottheorie houdt in dat een bepaalde gebeurtenis op sociaal, politiek of economisch gebied het resultaat zou zijn van een samenzwering. Het ultieme bewijs wordt er zelden bij geleverd. In de recente geschiedenis staken regelmatig complottheorieën de kop op bijvoorbeeld dat de terreuraanslagen van ‘nine-eleven’ zouden zijn uitgevoerd in opdracht van een geheime dienst en ook de maanlanding in 1969 in scene zou zijn gezet etc. Laat ik voorop stellen dat ik mij ten volle realiseer dat we in een complexe wereld leven, waarin op alle niveaus machtspolitiek wordt bedreven en niet zelden op een verwerpelijke wijze. In de vier jaren dat ik werkzaam was als onderofficier bij de Infanterie een onderdeel van de Koninklijke Landmacht, kreeg ik regelmatig cursussen over hoe om te gaan met NBC-oorlogsvoering (Nucleair, Biologisch, Chemisch). Ooit zijn die massavernietigingswapens dus uitgevonden, getest en ook in de praktijk gebracht. Het waren overheden die gifgas inzetten tijdens de Eerste Wereldoorlog (WO1) en later bij oorlogen in het Midden-Oosten. Biowapens om ziektes te verspreiden zijn bij mijn weten nog nooit gebruikt in oorlogssituaties, al is het maar vanwege het feit dat inzet ook de eigen bevolking hard zou kunnen treffen. Daarom sta ik sceptisch tegenover allerlei complottheorieën, vooral als die te maken hebben met ziekte en gezondheid. Toen in het jaar 1348 de pest of zwarte dood genadeloos toesloeg in Europa en tot massale sterfte leidde, werd het gerucht verspreid dat dit door de Joden zou zijn opgeroepen om de christenen te doden. In diverse bronnen worden de gruwelijke gevolgen beschreven. Duizenden Joden stierven als gevolg van martelingen, onthoofding of de vuurdood. Deze duistere periode en verwerpelijke reacties als gevolg van complottheorieën worden uitgebreid en op emotionele beschreven in diverse bronnen (5). Ik denk dat de huidige Corona pandemie een verschijnsel is dat de mensheid ‘simpelweg’ overkomt en niet altijd voorkomen kan worden. Wel is het belangrijk om de factoren te benoemen die ertoe kunnen leiden dat een besmettelijke infectieziekte uit kan groeien tot een pandemie. Ik doe dat vanuit maatschappelijke interesse en stel nadrukkelijk dat ik niet medisch geschoold ben. De Spaanse Griep van 1918 is een goed voorbeeld van een pandemie met desastreuze gevolgen.

De Spaans Griep van 1918
Besmettelijke ziekten zijn er altijd geweest. In de Bijbel kunnen we al lezen dat mensen die lijden aan melaatsheid in een tijdelijke quarantaine of volledig isolement werden geplaatst. De reinigingsrituelen die worden beschreven zijn vergelijkbaar met die van de huidige pandemie (6). De ziekte was zo besmettelijk dat ook de huizen grondig gereinigd moesten worden. Er zijn ook historische voorbeelden die aantonen dat een pandemie een bekend verschijnsel is. Pandemieën horen bij het leven in deze globaliserende wereld en gebroken schepping. De Corona-pandemie heeft de mensheid totaal verrast en toont aan dat niet alles in het leven maakbaar is, waarmee ook de beperking van de wetenschap wordt onderstreept. Een internationale nieuwszender lanceerde de stelling dat er mogelijk tientallen miljoenen mensen wereldwijd kunnen komen te overlijden door Corona. Een nauwelijks voor te stellen drama voor al die slachtoffers, hun nabestaanden en de samenleving als geheel. Daarom is het zinnig om de huidige situatie te vergelijken met de Spaanse Griep pandemie en feiten en prognoses in verhouding te zien tot de totale wereldbevolking in 1918 en anno 2020. De wereldbevolking ligt nu rond de 7,5 miljard. In 1918 bij het ontstaan van de Spaans Griep pandemie lag de wereldbevolking rond de 1.5 miljard. Volgens bronnen ontstond de Spaanse griep in 1918, waarschijnlijk onder soldaten die van buiten Europa kwamen om hier te vechten tijdens WO1 (7). Terwijl de oorlog nog woedde raakte 1/3e van de wereldbevolking, zo’n 500 miljoen mensen besmet met het virus. Hoewel de meesten geen last hadden van het virus, stierven er in 1918 en 1919 in de hele wereld tientallen miljoenen mensen aan de Spaanse Griep, waarschijnlijk rond de 50 miljoen. De cijfers verschillen overigens per bron omdat er door de chaos in Europa toen geen zorgvuldige registratie was. Om het dichterbij te brengen, in mijn woonplaats Hoogeveen raakten veel burgers besmet waarvan er 150 stierven (zie foto van het monument op de Oude Begraafplaats te Hoogeveen en bron 8). Getalsmatig zou het aantal slachtoffers nu dus veel hoger moeten zijn, maar ook andere dan getalsmatige en statistische factoren spelen een rol zoals de gezondheidszorg die nu veel beter is dan in 1918. Als gevolg van WO1 was Europa in 1918 in staat van verval met een door de oorlog verpauperde, afgematte en ondervoede bevolking. De ervaring leert dat die factoren grote gevolgen moeten hebben gehad voor de gezondheid van mensen, in het bijzonder de kwaliteit van het afweersysteem (immuunsysteem). De situatie in onze moderne welvaartsmaatschappij is vele malen gunstiger en de immuniteit van de mensen beter. Dat uit zich onder andere in een veel hogere levensverwachting. Mondiaal beschouwd past daarbij de kanttekening dat dit niet geldt voor armere landen of mensen in oorlogsgebieden en vluchtelingen met een slechte gezondheidszorg. Wat ik tot nu toe als positief heb ervaren zijn de positieve initiatieven die in de samenleving werden ondernemen om medemensen te bemoedigen en te troosten. (Zie poster met bemoedigende tekst op een ruit bij theater De Tamboer te Hoogeveen). Daarbij moet worden aangetekend dat de tijd moet uitwijzen hoe ernstig de gevolgen van deze pandemie zullen zijn voor individuen en de samenleving als geheel.

Apocalyps
De Coronacrisis die ons compleet heeft verrast en overvallen, geeft de mensheid de harde les dat er ondanks de wetenschappelijke en technologische revolutie, rijkdom en welvaart, grenzen zijn aan de maakbaarheid van de samenleving. Dat heeft weer te maken met onderwerpen als overbevolking, mondialisering, toename van reislust en mobiliteit en morele factoren als de oneerlijke verdeling van de welvaart op de planeet (9). Het is opvallend hoe vaak in de media de term ‘Apocalyps” is gebezigd in relatie tot de Coronacrisis (10). In onze samenleving wordt tegenwoordig regelmatig de term ‘alarmisme’ gebruikt, bijvoorbeeld in relatie tot de zorgen over klimaatsverandering en milieu. Vervolgens is er weer kritiek op de zorgen die de alarmisten ventileren door critici die vaak zelf ook tot de alarmisten kunnen worden gerekend. In een volgende publicatie ga ik dieper in op de vraag wat het verschil is tussen de moderne alarmisten en degenen die vanuit religie of levensbeschouwing een apocalyptische visie hebben. Lees ook mijn laatste blog over dit onderwerp.

 

 

 

Foto’s Jaap Spaans: Beurs van Berlage met muurbeeltenis waaruit blijkt dat de wereld een ‘universeel dorp’ is geworden. De media spelen een cruciale rol in de pandemie-situatie. Buitenlandse reportagewagen op het Binnenhof. Monument van de doden als gevolg van de Spaanse Griep in Hoogeveen. Bemoedigingsposter aan een ruit van het (gesloten) theater De Tamboer tijdens de coronacrisis. 

Bronnen

1. ‘Nederland neemt groot risico met deze aanpak’, uitspraak van de Italiaanse professor in microbiologie en virologie Roberto Burioni. De Telegraaf online, 17/3/2020.
2. ‘Outbreak puts medics in France under pressure’. Euronews, programma over Covid-19 Pandemic, 17/3/2020.
3. Quarantaine-interview, een telefonische verbinding tussen twee werkkamers thuis, met Ian Goldin door Peter Giesen: ‘Het falen van de mondiale politiek is zorgwekkender dan de pandemie’. De Volkskrant online, 20/3/2020.
4. ‘Rusland verspreidt complottheorieën over het coronavirus. Zelfs China heeft er nu genoeg van’. Jan van Benthem in het Nederlands Dagblad, 14/2/2020. ‘VS en China in oorlog over complottheorieën’, premiumartikel de Telegraaf online, 23/3/2020
5. ‘Christelijke theologie na Auschwitz. Deel 1 Theologische en kerkelijke wortels van het antisemitisme’. Pagina 100 onder 2.3.3.4. De Jood als zondebok in een middeleeuws inferno. Dr. Hans Jansen. Uitgave Boekencentrum Den Haag, 1981. ‘En zij werden verstrooid onder alle volken’. De geschiedenis van het Jodendom na het Bijbelse tijdvak’. Werner Keller. Pagina 238 ‘Zwarte dood en de brandstapels’. Uitgave La Riviere & Voorhoeve N.V. Zwolle.
6. Leviticus 13 ‘Melaatsheid’.
7. ‘De sluipmoordenaar van de Eerste Wereldoorlog’. Historisch Nieuwsblad 2/2018 Mirjam Janssen.
8. ‘De Spaanse Griep in de gemeente Hoogeveen’. Hoogeveensche Courant, 17/11/2018. Historicus Albert Metselaar heeft zich daar in het verleden in verdiept en er diverse artikelen over gepubliceerd (zie ook foto herdenkingsmonument op Hoogeveense begraafplaats).
9 Zie mijn webpublicatie op de pagina ‘Overige publicaties’ over de bevindingen van de Club van Rome ‘De 5 basisvariabelen van de Club van Rome en de vraag of die seculiere visie aansluit bij de Bijbelse visie op de toekomst van de aarde’.
10. ‘Is de corona-uitbraak dan toch het begin van het einde der tijden?’ Column van Saskia Noort In dagblad De Limburger, 29/2/2020. Website van de Remonstrantse Kerk ‘Apocalyps’. https://www.remonstranten.nl/wiki/geloof/apocalyps/

–Genetica: ‘DNA onbekend’

Op donderdag 20 februari 2020 stond het televisieprogramma ‘DNA ONBEKEND’ met 1.379.000 kijkers tweede op de dagelijkse kijkcijferlijst van het SKO. Vierde stond ‘Floortje terug naar het einde van de wereld’ met 1.311.000 kijkers. Deze cijfers zijn hoger dan die van late-night talk shows als Jinek en OP1, die op die dag samen minder kijkers trokken. Ik denk dat veel mensen verzadigd raken van de overdosis complexe onderwerpen, die door een exclusief groepje BN’ers aan discussietafels worden besproken. Er is in onze ingewikkelder wordende samenleving een groeiende behoefte aan human interest verhalen waarin mensen centraal staan, hun zorgen, problemen en emoties. Ervaringen die voor de doorsnee kijker herkenbaar zijn of waarin men persoonlijke idealen ziet verwezenlijkt, zoals bij de wereldreizen van Floortje. Het is volgens mij een belangrijke reden voor het succes van een televisieprogramma als ‘DNA ONBEKEND’. Onze samenleving verandert snel. Door de wetenschap, met name de genetische revolutie, worden mensen steeds indringender bepaald bij erfelijkheid. Tijdens zoektochten naar familieleden of omdat zij in hun omgeving of tijdens zo’n zoektocht worden geconfronteerd met erfelijke ziektes. Vanuit mijn persoonlijke situatie heb ik grote interesse voor de vele aspecten van erfelijkheidsonderzoek en publiceerde daarover in 2004 het boek ‘Christenen en erfelijkheid’. De ontwikkeling voltrekt zich razendsnel.

Ontrafeling DNA-structuur
Sinds de ontrafeling van de DNA-structuur in 1953 heeft de genetica een enorme vlucht genomen, mede onder invloed van moderne computertechnologie die ingewikkelde berekeningen mogelijk maakt. Nieuwe onderzoeksmethoden hebben geleid tot een groeiend inzicht in het erfelijke materiaal van de mens. Dat geldt voor de medische genetica, maar bijvoorbeeld ook voor de forensische praktijk zoals bij de heropening van cold cases en in andere maatschappelijke sectoren. Op dit moment wordt er wereldwijd veel onderzoek verricht naar erfelijke ziekten. Bij genetica wordt vaak de nadruk gelegd op fysieke aandoeningen, maar er wordt ook steeds meer bekend over genetica en psychische aandoeningen. De kennis hierover groeit explosief. In het boek ‘De Onrustige Geest’ beschrijft Kay Redfield Jamison, zelf professor in de psychiatrie aan de John Hopkins Universiteit in de VS, haar leven met manisch depressiviteit en schetst de familiegeschiedenis in dat verband (1). In het indrukwekkende ‘Handboek Psychiatrie en Genetica’ beschrijven de deskundige auteurs de relatie tussen genetica, omgevingsfactoren en psychiatrische aandoeningen. In de inleiding wordt gesteld ‘dat psychiatrische aandoeningen ontstaan door een interactie van genetische aanleg en levensgebeurtenissen, zal de clinicus niet verbazen’ (citaat zie bron 2).

Genen
Het woord ‘genetica’ is afgeleid van het Griekse woord genesis, dat oorsprong betekent. Het is de wetenschap, die zich met de erfelijkheid (overerving) bezig houdt en een ‘gen’ is de biologische eenheid daarvan. Enige jaren terug werd in het kader van het Human Genome Project de menselijke genetische blauwdruk in kaart gebracht. Het is een van de meest verreikende onderzoeken ooit uitgevoerd, waaraan meer dan negenduizend wetenschappers in tientallen landen hun medewerking verleenden. Erfelijkheid begint bij de mens als de zaadcel van een man versmelt met de eicel van een vrouw. Er ontstaat een bevruchte eicel, waarin zich het erfelijke materiaal van beide ouders bevindt. Een wonder van de Schepping, dat je als mens stil en in verwondering brengt en het besef bijbrengt hoe onvolkomen je kennis is. Na de celdeling ontstaan vervolgens de miljarden cellen die het menselijke lichaam vormen. Bij elke deling wordt het DNA dat in de cel aanwezig is gekopieerd. Het erfelijkheidsmateriaal wordt gevormd door chromosomen, genen en DNA. Een mens heeft 46 chromosomen, 23 van de vader en 23 van de moeder. Op de chromosomen liggen de genen die de hoofdrol spelen bij erfelijkheid (zie illustratie Erfocentrum). De basis wordt gevormd door DNA, een chemische verbinding. De afkorting DNA is afgeleid van een begrip waarmee in het Engels een chemische stof wordt aangeduid (Desoxyribo Nucleic Acid). DNA, vaak afgebeeld als een kralenstreng of dubbele spiraal, bestaat uit vier chemische basen namelijk adenine, cytosine, guanine en thymine, die worden herhaald in steeds weer andere combinaties. DNA bevat de code waarin al onze erfelijke eigenschappen zijn vastgelegd. Hoewel ingewikkeld, is deze basiskennis belangrijk voor degenen die zelf of in hun omgeving met erfelijke ziektes te maken krijgen. Bij het bepalen van de ernst of de progressie van bepaalde erfelijke ziektes, wordt de herhaling van chemische stoffen in het bewuste gen gemeten en geregistreerd. Een toename van het aantal herhalingen of repeats, kan weer leiden tot een vroeger ziektebegin, ernstiger verloop en ziekteverschijnselen. Dat dit zo werkt, is pas vanaf het begin van de negentiger jaren bekend. Ieder mens heeft naar schatting tussen de 20.000 en 25.000 genen, die in elke celkern liggen opgeslagen. Daarbij moet worden aangetekend dat die aantallen de afgelopen decennia regelmatig zijn bijgesteld. De genen bevatten gezamenlijk alle erfelijke informatie van de mens. Soms is een gen zwak (recessief) en moet dan wijken voor een sterker (dominant) gen. Veranderingen in het erfelijk materiaal kunnen een erfelijke ziekte tot gevolg hebben, die vervolgens van generatie op generatie wordt doorgegeven. Een erfelijke aandoening kan soms worden gelokaliseerd op een gen op 1 chromosoom en soms gaat het om meerdere genen (3). Dat bemoeilijkt vaak de genetische diagnostiek. Genetische mutaties kunnen echter ook spontaan ontstaan. De volgende vraag houdt mij in die context al lang bezig. Wat gebeurt er bij en na de conceptie, dat iemands genen dominanter zijn dan van de partner? Waarom krijgt het ene kind een erfelijke aandoening en het andere niet? Is het gewoon pech of spelen er andere factoren een rol en welke zijn dat? Inmiddels is er een nieuwe wetenschappelijke richting ontstaan, de Epi-genetica. Een betrekkelijk nieuw vakgebied dat het proces bestudeert naar erfelijke veranderingen in gen-functie, zonder dat de moleculaire DNA-structuur verandert. Het komt er op neer dat iemands erfelijke materiaal weliswaar vast ligt, maar dat door levenswijze, omgevingsfactoren of gedrag toch invloed kan worden uitgeoefend op genen. Deze epi mechanismen hebben te maken met de mogelijkheid voor het DNA om een gen ‘aan of uit te zetten’. Stress, gedrag, voeding en andere factoren zouden in dat proces een rol kunnen spelen. Het is een opzienbarende en voor velen hoopgevende ontwikkeling. Zie ook mijn publicatie daarover uit 2017 op deze website http://www.jaapspaans.nl/epigenetica-fascinerende-ontwikkeling/

Onbekende familieleden opgespoord
In DNA-ONBEKEND worden tot dan toe onbekende familieleden opgespoord met name biologische vaders, halfbroers en halfzusters. De praktijk leert dat in veel families geheimen bestaan, die vroeger onopgemerkt bleven of niet verder reikten dan vermoedens en roddels. DNA-onderzoek is meedogenloos, in de zin dat vermoedens worden bevestigd door wetenschappelijk bewijs. In mijn boek heb ik beschreven dat er in veel families problemen werden ondervonden bij diagnose van een ernstige erfelijke ziekte. Er volgde dan een familie onderzoek en niet zelden werd dit ervaren als een aanklacht tegen het voorgeslacht, met name als er sprake was van psychische of neurologische aandoeningen. In brede zin is die ontkenningscultuur gelukkig voorbij en dat is mede te danken aan het feit dat erfelijkheidsonderzoek geen uitzondering meer is en goede publicaties en programma’s als DNA-ONBEKEND tot meer maatschappelijke acceptatie hebben geleid. Bijna iedereen wordt in zijn of haar familie of omgeving wel geconfronteerd met erfelijke ziekte. http://www.jaapspaans.nl/concentraties-van-erfelijke-ziekten/

Een van de voordelen is dat de ontwikkeling ook heeft gezorgd voor meer bewustzijn over mogelijke gevolgen van een kinderwens. Er wordt reeds in de preconceptionele fase meer en beter nagedacht en geïnformeerd over mogelijke pre-implantatie genetische diagnostiek, prenatale zorg en begeleiding, generatieoverdracht en familieanalyses. Wat in het televisieprogramma vaak zo treffend tot uitdrukking komt is de worsteling die veel kinderen ervaren over onzekerheid van hun herkomst, die hen soms een leven lang achtervolgt. Kennelijk herkennen veel kijkers die vertwijfeling en andere emoties. Voortplantingsdrift en erfelijkheid zijn dominante factoren in de schepping en er kan op dat gebied veel mis gaan, zoals wordt bevestigd in televisieprogramma’s en de talrijke wetenschappelijke publicaties over het onderwerp. Voor jong en oud is het ook ter lering. Jeugdige onbezonnenheid of een gebrek aan inlevingsvermogen met betrekking tot seksualiteit op latere leeftijd, kunnen tot gevolg hebben dat nakomelingen een zoektocht naar mogelijke familie moeten starten. Wellicht via DNA ONBEKEND.

Lees mijn enquête over genetica
De mens met volmaakte genen bestaat niet. Voor mijn boek heb ik in 2004 een enquête gehouden. Ik stel daarbij met nadruk dat ik geen professional ben maar ervaringsdeskundige. Uit de enquête bleek dat de belangstelling voor genetica veel groter was dan ik toen had gedacht. http://www.jaapspaans.nl/overige-publicaties/enquete-genetica/   Helaas ondervond ik later dat men binnen veel kerken en families moeite had om het onderwerp vorm te geven in de praktijk, zoals bij het pastoraat en de vele ethische, levensbeschouwelijke en praktische vragen die het onderwerp oproept. Het is sindsdien wel verbetert, maar veel mensen die worstelen met bijvoorbeeld een erfelijke ziekte in de familie lopen nog te vaak tegen muren op. Ze hebben moeite om een begripvolle en troostende arm om de schouder te vinden en zijn niet geholpen door impulsieve en slecht onderbouwde (theologische) standpunten of opmerkingen. DNA ONBEKEND is een televisieprogramma dat taboes doorbreekt en een belangrijk maatschappelijk onderwerp aan de orde stelt. Dat het nog lang mag blijven!

 

1. ‘De Onrustige Geest. Een leven met manisch depressiviteit’. Kay Redfield Jamison. Uitgeverij Luitingh – Sijthoff B.V. Amsterdam, 1995. pagina’s 200 en 201.
2. ‘Handboek Psychiatrie en Genetica’. Stephan Claes en Jim van Os. Uitgeverij De Tijdstroom Utrecht, 2013. Inleiding en pagina’s 141 onder 6 ‘Schizofrenie en de bipolaire stoornis’ en pagina 143 ‘Gen-omgevingsinteractie bij psychotische stoornissen’. Pagina 76 ‘Epigenetische profielen bij psychiatrische stoornissen’.
3. ‘Nijmeegse genetici ontdekken oorzaak van de ziekte van Steinert (Myotone Dystrofie)’. Trouw 6/2/1992. Citaat uit publicatie: ‘De gevonden schrijffout in het DNA ligt op chromosoom 19. Dikwijls is het ziektebeeld complex; patiënten tobben met oog- en hartklachten, ademhalingsmoeilijkheden, problemen met slikken en spijsvertering, gestoorde stofwisseling, mentale veranderingen en soms zelfs zwakzinnigheid’.

Foto/illustraties: Illustratie foetus: deelontwerp voor de omslag van mijn boek, Douglas Design Ommen. Omslag boek zie pagina Boeken. Illustratie DNA copyright Het Erfocentrum, Nationaal informatiecentrum erfelijkheid en heeft als missie om mensen te ondersteunen bij het maken van keuzes rond erfelijkheid en gezondheid. https://erfelijkheid.nl/ 

 

-Excuus premier en ambtelijke ethiek

Tijdens de Nationale Holocaust Herdenking op 26 januari 2020, bood premier Rutte excuses aan voor de Nederlandse houding bij de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog (WO2). Een terecht excuus 75 jaar na de bevrijding van het vernietigingskamp Auschwitz (1). In diezelfde periode speelde in Hoogeveen een scherpe discussie over de rol van de Hoogeveense burgemeester Tjalma tijdens de oorlog. Historicus Albert Metselaar schreef een aantal indrukwekkende en goed onderbouwde artikelen over het ‘vreselijke dossier van stukken van Tjalma en zijn ambtelijke ondersteuning over de Jodenvervolging’. Aan de bezetter overgedragen stukken bevatten persoonsdossiers met gevoelige informatie. Metselaar publiceerde ook een briefje aan een Joodse familie, dat zij zich moesten melden bij de Duitsche Wacht aan de Schutstraat in Hoogeveen. De opdrachten werden loyaal uitgevoerd, waarbij wel moet worden aangetekend dat veel ambtenaren aanvoelden dat het niet goed was om deze medewerking te verlenen en dat ook kenbaar maakten. Het gebeurde toch. Na de oorlog werd de burgemeester ter verantwoording geroepen door de provinciale zuiveringscommissie en de Nederlandse staat. Later werd hem het ereburgerschap van Hoogeveen toegekend en een park achter het gemeentehuis naar hem vernoemd. Tijdens een bijeenkomst in januari 2020 kwam de mening naar voren, dat dit ongedaan moest worden gemaakt. In februari werd bekend dat er nader onderzoek zal worden uitgevoerd door het NIOD,  dus er komt een vervolg (2). Foto Jaap Spaans: dokter v.d. Velde van het Bethesda ziekenhuis in Hoogeveen redde verzetsstrijders en Joden. Hij werd geexecuteerd bij de Woeste Hoeve.

Ethiek
Als ik aan deze publicatie werk meldt de Autoriteit Persoonsgegevens een forse stijging van privacy klachten in 2019. In dat jaar dienden ruim 27.800 mensen een klacht in bij de Autoriteit Persoonsgegevens, vanwege een mogelijke privacy schending. Dat is bijna 79 procent meer dan in 2018. Ondanks maatregelen om klachten sneller af te handelen, blijft de capaciteit van de privacy toezichthouder onvoldoende om burgers snel genoeg te helpen. Dergelijk nieuws is relevanter dan velen menen en zou ons aan het denken moeten zetten. De excessen als gevolg van de persoonsregistratie tijdens de Tweede Wereldoorlog, vallen in het niet bij de massale hoeveelheid (gevoelige) informatie die nu wordt verzameld, met behulp van moderne computertechnologie, Big Data, algoritmes en moderne identificatiesystemen zoals biometrische gezichtsherkenning. Tijdens een grote Holocaustconferentie in Jeruzalem in januari 2020, spraken wereldleiders zich in krachtige bewoordingen uit tegen het snel groeiende antisemitisme in de wereld. De geschiedenis lijkt zich te herhalen en het is juist de geschetste samenhang die fundamentele ethische vragen oproept: heeft de mensheid voldoende lering getrokken uit die geschiedenis en voldoet de kwaliteit van de huidige (ambtelijke), ethiek die tijdens WO2 zoveel weerzin opriep, aan een hogere standaard? (3). Als ik vaststel hoe beleidsmatig in en buiten de ambtelijke wereld wordt omgegaan met klokkenluiders, denk ik van niet. Hoewel ik WO2 niet zelf heb meegemaakt, weet ik vanuit de gezinssituatie waarin ik opgroeide hoe ernstig de gevolgen kunnen zijn van oorlogsgeweld en hoe groot de verantwoordelijkheid daarin is van politici, ambtelijke instanties, bedrijven en burgers. Tijdens de oorlog waren er ook moedige ambtenaren die voor hun principes kozen en dat met de dood moesten bekopen. Lees mijn publicatie in maandblad De Oogst. Boonstra kreeg voor zijn heldendaad de Yad Vashem onderscheiding. OogstBoonstraVerzetsheld05-14

Tweede generatie
We vieren dit jaar 75 jaar vrijheid. Hoewel de bevrijding in mei 1945 een feit was, zouden de schokken van WO2 nog lang nadreunen, ook in het gezin waarin ik opgroeide. Dat vereist enige kennis van mijn achtergrond. Mijn ouders woonden voor de oorlog in de wijk Duindorp van Scheveningen, waar mijn twee oudste zusters zijn geboren. Als in de oorlog Scheveningen vanwege de strategische ligging aan zee door de Duitse bezetter tot verboden (sper)gebied wordt verklaard, moet het gezin verhuizen. Er wordt een woning toegewezen in Voorburg, waar tijdens de oorlog mijn jongste zus en oudere broer worden geboren. Tijdens een razzia in 1944 wordt mijn vader door de Duitsers opgepakt en gedwongen te werk gesteld in Duitsland. Mijn oudere broer vertelde ooit, dat hij als driejarig jongetje de Duitse soldaat die mijn vader ophaalde tegen zijn been had geschopt en uitgeroepen ‘je mag mijn vader niet meenemen’. Tot aan de bevrijding zou mijn moeder er alleen voor staan. Zij heeft het geluk dat haar ouders wonen op Goeree-Overflakkee, een vruchtbaar landbouwgebied op de Zuid-Hollandse eilanden. Via een bevriende beurtschipper worden aardappelen, uien en wortels naar Den Haag gezonden. Met een kinderwagen als transportmiddel, moet mijn moeder vele kilometers lopend afleggen om het felbegeerde voedsel op te halen. Dan slaat begin 1945 de Hongerwinter genadeloos toe. Mijn beide oudste zussen, die dan 8 en 7 jaar oud zijn, moeten worden ondergebracht bij pleeggezinnen in Friesland, waar nog voldoende voedsel beschikbaar is. Mijn moeder vertelde dat zij in die moeilijke tijd veel kracht kreeg uit haar geloof en de ondersteuning door de kerk. Als mijn vader na de bevrijding aangeslagen terugkeert naar Nederland, is het gezin weer compleet. In mijn geboortejaar 1948 is de maatschappelijke situatie enigszins genormaliseerd. De periode van wederopbouw is begonnen en tijd noch situatie lenen zich ervoor om te klagen over oorlogstrauma’s. Toch zou die oorlog een levenslang stempel drukken op mijn vader. Ooit vertelde hij dat hij na een bombardement van de geallieerden, met schokkende beelden en situaties werd geconfronteerd. De keren dat hij vertelt over zijn ervaringen in Duitsland, zijn echter op één hand te tellen. Achteraf beschouwd, denk ik dat hij leed aan psychotraumaklachten met een grote weerslag op het gezin. Op latere leeftijd, hij is dan de zeventig ruimschoots gepasseerd, komen de oorlogsherinneringen versterkt boven. Daarvoor is hij nog onder behandeling geweest bij het Centrum ‘45 in Oegstgeest. In 1996 is uitgebreid gedocumenteerd, hoe zwaar de terugkeer na de bevrijding was van de ruim 500.000 Nederlanders die verplicht te werk waren gesteld in Duitsland. Een vergeten groep medeburgers. In plaats van een warm welkom, stuitten velen na terugkeer op vooroordelen, kinderen die hen niet meer kenden, verwijdering met partners, mentale problemen en soms een sociaal isolement. Velen vroegen zich af of ze nog wel pasten in een normale samenleving. Ik denk dat de gevolgen van WO2 op velen die het meemaakten en volgende generaties, groter is dan wordt aangenomen. Ondanks die belastende ervaringen, het zware werk en de vele uren die mijn vader maakte, was hij zelden ziek en zijn werklust was bewonderenswaardig. Ik wijt zijn goede fysieke gesteldheid aan zijn sterke genen in combinatie met zijn gezonde, matige en gedisciplineerde levenswijze. In de zomer stond hij iedere werkdag om 05.00 uur op, ging dauwtrappen op het grasveld in de achtertuin, waarna hij zich met koud water afwaste. Daarna deed hij oefeningen, at een sober ontbijt en begon aan de werkdag die doorliep tot laat in de avond. Het is wel opvallend dat alle vijf kinderen zijn geëmigreerd waarvan er twee zijn teruggekeerd, waaronder ikzelf na een tweejarig verblijf in Canada. Ongetwijfeld is de gezinssituatie daarop van invloed geweest. De Volkskrant publiceerde een serie van 75 persoonlijke verhalen rondom het thema 75 jaar vrijheid, waaronder een publicatie over trauma en oorlog met als kop: ‘Boven de tachtig komt het oorlogstrauma alsnog boven’ (4). Foto Jaap Spaans: Kaarten die mijn ouders uitwisselden tijdens de gedwongen tewerkstelling in Duitsland. Treffend is dat een kaart werd greweigerd door de Duitse censuur (zie het censuurstempel).

Referentiekader
Ik ben inmiddels 71 jaar en denk de laatste jaren veel na over situaties uit het verleden en de gevolgen voor het heden. Zelf denk ik dat wat iemand in zijn of haar leven meemaakt voor een deel wordt bepaald door genetische aanleg en karakter, omgevingsfactoren, bijzondere gebeurtenissen en opvoeding en ontwikkeling. Wat volgens mij wordt onderschat is de invloed van het referentiekader waarin je als mens functioneert en je zou kunnen omschrijven als de regels, normen en waarden die, bewust of onbewust, bepalen hoe je situaties beoordeelt of tegenslagen verwerkt. In een volgende publicatie ga ik uitgebreider in op dit belangrijke onderwerp, waar iedereen mee te maken heeft.

 

 

Bronnen:
1. Dagblad Trouw on-line, 26/1/2020 ‘Premier Mark Rutte heeft zondag excuses aangeboden voor de Nederlandse houding ten aanzien van de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog.
2. Hoogeveensche Courant, 22/11/2019, 17/1/2020 en 24/1/2020 respectievelijk ingezonden brief ‘Onthutsing’, ‘Isolatie van kinderen in de oorlog. De Joodse school van Hoogeveen’ door Albert Metselaar en ‘Burgemeester Tjalma ‘De hoogste eer en de gesloten kast’.
3. Autoriteit Persoonsgegevens, nieuwsbericht van 14/2/2020 ‘forse stijging van privacy klachten in 2019’. ‘De Cybersamenleving, Ethische en praktische kanttekeningen’ hoofdstuk 1, Jaap Spaans. Boek kan gratis worden gedownload van deze website pagina Boeken en Publicaties. ‘ROOF De Ontvreemding van Joods bezit tijdens de Tweede Wereldoorlog’. Gerard Aalders. Uitgave Sdu Uitgevers, 1999. Nieuwsblad van het Noorden, 15/12/1999 ‘Beurs moet betalen voor dubieuze rol in de oorlog. ‘Christelijke theologie na Auschwitz. Theologische en kerkelijke wortels van het antisemitisme’. Dr. Hans Jansen. Uitgave, Boekencentrum, 1982.
4. ‘Van Riga tot Rheinfelden. Over leven en werken, over terugkeren of sterven, van een half miljoen Nederlandse arbeiders in het Duitsland van 1940-1945’, Karel Volder. Stadsuitgeverij Amsterdam, 1996. Pagina’s 856-862. -Centrum ’45 bestaat nog steeds. Inmiddels is het een landelijk behandel- en expertisecentrum voor psychotrauma. De Volkskrant 3/1/2020 ‘Boven de tachtig komt het oorlogstrauma alsnog boven’. Mijn korte persoonlijke ervaring is voor een deel overgenomen uit mijn boek het Placenta Mysterie.

-Brexit Day! Right of Wrong?

Als ik aan deze publicatie begin is het 31 januari 2020: BREXIT DAY! Na 47 jaren lidmaatschap verlaat het Verenigd Koninkrijk (VK) de Europese Unie (EU). Na het referendum waarin het Britse volk met een geringe meerderheid koos voor vertrek uit de EU, heb ik het proces intensief gevolgd. Weemoed en opluchting gaan bij mij hand in hand op deze historische dag. Weemoed vanwege de persoonlijke band die ik heb met de Britten en die ik verderop uitleg. Opluchting omdat nu eindelijk een langdurige periode van politieke onzekerheid en gesteggel is afgesloten en er een einde gloort aan de politieke verlamming die Brexit heeft opgeroepen. Verlamming die ertoe heeft geleid, dat andere belangrijke politieke en economische onderwerpen binnen de EU niet de prioriteit kregen die zij verdienden. Onderwerpen als migratie, het milieu, digitalisering en ethische kwesties. Brexit Day vond plaats een dag na de datum waarop de voormalige Engelse premier Winston Churchill werd begraven op 30 januari 1965. Deze dappere en vasthoudende politicus die zo’n cruciale rol vervulde bij de beëindiging van de Tweede Wereldoorlog, had een duidelijke visie op de toekomst van Europa. (zie mijn blog daarover in de derde alinea van deze publicatie).

‘Engelandvaarder’
Engelandvaarder was een erenaam voor degenen die aan het begin van de Tweede Wereldoorlog en de bezetting van ons land, de oversteek maakten naar Engeland. Ik herinner mij bijvoorbeeld uit verhalen van familieleden, dat mensen vanuit Scheveningen en Katwijk met vissersschepen naar Engeland uitweken en daar de Nederlandse regering in ballingschap steunden of kozen voor het leger. Dat de oorlog een grote rol heeft gespeeld in ons gezin, heb ik in een eerdere publicatie beschreven (zie artikelen). In de zestiger jaren toen de Wederopbouw hier in volle gang was, ging mijn oudste zus als au pair werken in Engeland. Daar ontmoette zij haar man John met wie zij trouwde in een Hervormde kerk in Voorburg. Een zus in het buitenland was toen bijzonder en had voordelen. In 1962, 14 jaar oud, maakte ik tijdens de grote vakantie mijn eerste reis naar Engeland en verbleef 4 weken in de caravan waarin mijn zus en zwager woonden in het landelijke Surrey. Je kreeg in die tijd het stempel ‘Engelandvaarder’, maar met een toeristisch motief. Mijn zwager werkte in Covent Garden, de immense fruitmarkt in Londen waar hij fruit inkocht. Ik herinner mij dat ik al heel vroeg in de ochtend met hem meeging naar Londen. Die metropool en wereldstad maakte een verpletterende indruk op mij. Ik genoot van de internationale sfeer aan de andere kant van de Noordzee en ervoer de Britten als vriendelijk en betrokken en voelde een onverklaarbare aantrekkingskracht. Niemand zal kunnen ontkennen dat het VK grote persoonlijkheden heeft voortgebracht als de theoloog en prediker Charles Haddon Spurgeon, evolutionis Charles Darwin en Francis Crick, een van de ontdekkers van de structuur van DNA. Bijkomend voordeel van mijn verblijf in Engeland was de mogelijkheid om de taal onder de knie te krijgen en dat zou later goed van pas komen. Inmiddels is mijn zus overleden, maar mijn zwager komt nog regelmatig naar ons land om haar graf te bezoeken en onderhouden. We hebben altijd een goede band gehad, maar sommige onderwerpen ademden controverse uit en werden dan ook beleefd genegeerd, zoals de relatie tussen de EU en Engeland. Toen ik werkzaam was bij de Rijksverkeersinspectie en Hoek van Holland in mijn werkgebied lag, had ik regelmatig contact met transporteurs die op Engeland reden via de bootverbinding met Harwich en Britse chauffeurs die vervoer of doorvervoer verrichtten naar ons land. De vraag die mij de afgelopen jaren intensief heeft bezig gehouden is of de Britten er goed aan doen uit de EU te stappen. Inmiddels is het mijn overtuiging dat het een vergissing is. Een criticus van de Brexit deed de uitspraak dat de Britse leiders onvoldoende idee hebben hoe het mondiaal kleine VK zich politiek en economisch gaat opstellen op het wereldtoneel met roeiende invloed van machtige spelers als China, Rusland en de VS. De onderhandelingen die in 2020 tot resultaat moeten leiden, zullen hard zijn en onder grote tijdsdruk plaats vinden. Het is mijn overtuiging dat we in een onzekere tijd leven en er lessen kunnen worden getrokken uit het vertrek van de Britten uit de EU. De Franse president Marcon verwoordde het als volgt: ‘Brexit is a historic Alarm Signal for the EU’. 

CHURCHILL EN BREXIT (Blog dat ik in 2019 schreef voor mijn blogpagina)
Een jaar na de Tweede Wereldoorlog, in 1946, hield Winston Churchill in Zurich zijn indrukwekkende rede over de toekomst van Europa. Hij waarschuwde voor de Sovjetexpansie en bepleitte een ‘Verenigde Staten van Europa’ met als kern Duitsland en Frankrijk. Groot Brittannië zou volgens hem geen deel moeten uitmaken van deze ‘Verenigde Staten van Europa’, maar wel moeten meewerken aan de uitvoering van het project. Deze nuance geeft al aan dat hij de mentaliteit van zijn volk goed wist in te schatten. Europese samenwerking heeft geleid tot een langdurige periode van vrede, welvaart en rust in Europa, maar die tijd lijkt voorbij. De Brexit veroorzaakt veel onrust en als simpele burger valt mij op het gebrek aan inzicht. Het Brexit-referendum werd gehouden op grond van foutieve en onvolledige communicatie naar de Britse burgers. Wie sprak er bijvoorbeeld in de aanloop naar het referendum over mogelijke problemen rond de grens tussen Ierland en Noord Ierland en de Schotse weerstand tegen Brexit. Pas na de uitslag van het referendum ging men nadenken over de vergaande gevolgen. Een ding staat vast. In een snel globaliserende wereld bepaalt een aantal wereldmachten de politieke, militaire en straks ook de economische verhoudingen. Een hopeloos verdeeld Europa zal de slag op het wereldtoneel verliezen, als er geen doortastend en gecoördineerd beleid komt. Beleid dat noodzakelijk is in deze onzekere wereld. Ik denk dat euro sceptische populistische politici in Europa deze mondiale aspecten verkeerd inschatten. Reden genoeg om in dit belangrijke overgangsjaar 2020 de situatie nauwgezet te blijven volgen. De geschreven en gesproken speech van Churchill is te vinden op de website www.churchill-in-zurich.ch

Foto’s familiearchief Spaans: Het Imperial War Museum in Londen in Londen bevat de geschiedenis van het Britse rijk vanaf WO1. Opmerkelijk is dat in de tuin een stuk Berlijnse Muur staat opgesteld. De val van die muur heeft de Europese Eenwording krachtig gestimuleerd. Vakantie in Londen, echtgenote met jongste zoon bij de Big Ben. Via Hoek van Holland met de boot naar Harwich.

-Verband tussen plofkraken, digitalisering en kletskassa’s

Dat onze samenleving in hoog tempo verandert zullen weinigen ontkennen. De ontwikkelingen gaan snel bijvoorbeeld op het gebied van digitalisering en rechtshandhaving. In de tijd dat ik in de zeventiger jaren werkzaam was bij een gemeentelijk politiekorps in de Randstad was er ook criminaliteit, maar ik herinner mij ook de gemoedelijkheid onder het politiepersoneel en de burgers waar je mee te maken kreeg. Ik wil die periode niet romantiseren, maar niemand sprak in die tijd over ons land als narcostaat en het begrip ondermijnende criminaliteit kwam niet voor in de vocabulaire. De toename van de welvaart in de decennia die volgden en ontwikkelingen als mondialisering, internationalisering en digitalisering, kregen meer greep op onze samenleving. Landelijk, maar ook lokaal en tot in woonwijken en wooncomplexen. De georganiseerde misdaad stoort zich niet aan grenzen. Cybercriminaliteit overstijgt landsgrenzen, wat de opsporing sterk bemoeilijkt door problemen met communicatie en informatie-uitwisseling en het gegeven dat ook overheden zelf hacken. Mondiale vluchtelingenstromen lijken onbeheersbaar te zijn geworden. De overheid heeft bij de rechtshandhaving steeds vaker te maken met excessen en verdachten die ongedocumenteerd en ongeregistreerd misbruik maken van de vrijheid die het Schengen-akkoord biedt, door van lidstaat naar lidstaat te hoppen.

Plofkraken
Een van de excessen met een enorme maatschappelijke impact zijn plofkraken. Veel banken en geldautomaten bevinden zich in of bij wooncomplexen en de schade die wordt veroorzaakt door deze criminaliteit en de veiligheidsrisico’s voor omwonenden, zijn enorm. Op actie volgt reactie en de overheid moet wel reageren. Onder druk van de situatie heeft zij in december 2019 tijdens bestuurlijk overleg met banken, de organisatie Geldmaat, De Nederlandsche Bank (DNB), de politie en het Openbaar Ministerie besloten als noodmaatregel de geldautomaten te sluiten tussen 23.00 en 07.00 uur. Dilemma is dat het de volgende fase is in een proces, waarin digitale betalingsvormen worden gestimuleerd en gebruik van contant geld wordt ontmoedigd. In de Kamerbrief van de ministers daarover, staat nog wel vermeld dat de toegang tot contant geld van groot belang is en men het daarom schokkend vindt dat de banken deze noodmaatregel moeten treffen en dat de samenleving hierdoor hinder ondervindt (1). De toekomst moet uitwijzen of dit effect heeft. Voor de bewoners die boven of naast een geldautomaat wonen is het in  ieder geval een goede beslissing. Maar de praktijk leert dat de mentaliteit van criminelen er niet door verandert en problemen zich verplaatsen. Zo zien we een sterke stijging van cybercriminaliteit. Een nare ontwikkeling, want de opsporing en bestrijding ervan vergen veel tijd en energie van Justitie en dat gaat weer ten koste van andere handhavingsprioriteiten. Bijvoorbeeld minder blauw op straat, waardoor de kloof tussen overheid en burgers groter wordt. Digitalisering heeft veel voordelen, maar naar mate de techniek voortschrijdt worden ook de nadelen zichtbaar. Vaak zijn het kwetsbare groepen in de samenleving als ouderen en mensen met een beperking, die hiervoor de tol betalen en nog afhankelijker worden van zorgpersoneel, familie of mantelzorgers. Gevolg is meer kwetsbaarheid en eenzaamheid.

Kletskassa
In een televisieprogramma van omroep WNL op 22 december 2019 kwam het onderwerp ‘Kletskassa’ aan de orde. Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS), maakte in de uitzending de opmerking dat hij het een goed initiatief vond in de strijd tegen snel groeiende eenzaamheid in de samenleving. Zijn betrokkenheid bij dit onderwerp stamt uit de tijd dat hij wethouder was in Rotterdam en geconfronteerd werd met de situatie van een vrouw die tien jaar lang dood lag in haar appartement. Dat was een wake-up call, want hoe kon zoiets gebeuren in onze welvaartsstaat? Eenzaamheid is een groot maatschappelijk probleem en met name onder ouderen en mensen met een psychische beperking neemt het aantal schrijnende gevallen toe. Binnen de context die in de televisie-uitzending werd geschetst zou de kletskassa een bijdrage kunnen leveren aan het saamhorigheidsgevoel in de samenleving. Soms kunnen kleine acties bijdragen aan een goed leefklimaat en de inspanningen die hulp- en zorgverleners en de overheid leveren in de strijd tegen eenzaamheid aanvullen. 

Tijdens een evenement van UP! Nederland kondigde een landelijke supermarktketen aan het aantal kletskassa’s uit te breiden naar nog eens 30 tot 40 winkels (2). In een vakblad kondigde een woordvoerder aan, dat het een middel is in de strijd tegen eenzaamheid en een groot succes. Een kassa voor mensen die zich niet willen haasten en behoefte hebben aan dat extra contactmoment. Het familiebedrijf wil dat het in de supermarkt ook gezellig is en je er een praatje kan maken. Ee goed idee maar ik heb ook enige scepsis. Het zijn de supermarkten en banken die door het ingezette digitaliseringsproces mede de oorzaak zijn van het afnemende persoonlijke contact tussen onderneming en klant. Bankfilialen  gaan dicht en ik beschreef al dat geldautomaten worden gesloten. Supermarkten zetten in op scankassa’s en kassa’s waar alleen gepind kan worden. Dan is het niet verbazingwekkend dat het persoonlijke contact met de klant naar de achtergrond verschuift. Dat dit wordt onderkend is wel een pluspunt. Binnenkort wijd ik een publicatie aan een werknemer, die ontslagen werd omdat hij weigerde gezichtsherkenning te accepteren als identificatiemiddel. Een snel groeiend ethisch probleem dat meer aandacht verdient. 

 

 

Foto s Jaap Spaans: Aankondiging tijdelijke sluiting geldautomaat wegens veiligheidsrisico’s en geldautomaten bevinden zich vaak onder of in de nabijheid van wooncomplexen. 

Bronnen:
1. Kamerbrief van 16 december 2019 van de ministers van Veiligheid en Justitie en Financiën aan de Tweede Kamer, Openbaar Ministerie ‘Aanpak plofkraken’. Overheidswebsite Rijksoverheid.nl ‘Aanpak plofkraken’.
2. Vakblad Distrifood online, 30 oktober 2019. ‘Jumbo opent nog 30 tot 40 kletskassa’s’ .

-Waarschuwing CPB: koopkracht zal afnemen

Als ik deze publicatie afrond is het Black Friday, een koopjesfestival dat is overgewaaid uit de VS. Daar is het de dag na Thanksgiving Day en omdat de meeste werknemers dan vrij zijn, is het een startschot van het seizoen voor kerstaankopen. In ons land roept Black Friday gemengde gevoelens op. Veel winkeliers kunnen de drukte niet aan, anderen zien omzet wegvloeien naar winkelketens en webshops. Daarnaast is er een groeiend aantal burgers dat moeite heeft met zo’n overgewaaid consumptiefeest, in een tijd dat onderwerpen als klimaat, duurzaamheid en de noodzaak van versobering de media domineren. Er waren dan ook diverse protesten van milieu organisaties.

Zorgkosten zullen explosief stijgen
Negen maanden geleden publiceerde ik de webpublicatie ‘Adieu Zorgeloze Verzorgingsstaat’ (zie pagina Artikelen). Ik kreeg er veel reacties op, waarvan een aantal met de opmerking dat mijn visie nogal pessimistisch van teneur was.

Zelf meende ik juist dat die goed onderbouwd was met bronnen waaronder de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) 2018, een uitgave van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), onderdeel van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (1). In de VTV verkent de overheid in een trendscenario de toekomst. Belangrijke conclusie begin 2019 was, dat van alle zorgsectoren de uitgaven aan de ouderenzorg het snelst zouden stijgen. Uiteraard kunnen er onvoorziene situaties optreden, die van invloed zijn op de trends en prognoses. Nieuwe studies en erkenningen van het Centraal Planbureau (CPB) bevestigden onlangs de visie op de toekomst, bijvoorbeeld waar het de koopkracht van burgers betreft.

Het Centraal Planbureau (CPB)
Het CPB is een overheidsinstantie van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, die als kerntaak heeft het maken van economische prognoses en analyses. Ik heb veel respect voor de dienst, omdat het in deze turbulente en hectische tijd een lastige opgave is om toekomstige trends en prognoses verantwoord in te schatten. In november 2019 bracht het CPB de eerste verkenning uit voor de economische en budgettaire ontwikkeling in de jaren 2022-2025 (2). Belangrijk, want deze jaren beslaan de volgende regeerperiode bij Kamerverkiezingen in maart 2021. CPB-Infographic-MLT-2022-2025 (Bron en copyright CPB Deze middellange termijnraming beoogt een van de bouwstenen te zijn voor het nadenken over het beleid voor de komende jaren en ligt ten grondslag aan de CPB-houdbaarheidsanalyse, die in december zal worden gepubliceerd. De verkenning zal in 2020 regelmatig worden geactualiseerd.

Enige conclusies
Belangrijke conclusies zijn dat Nederland verder vergrijst. Het aantal mensen in de leeftijd 15-74 jaar daalt, terwijl de totale bevolking groeit. Minder werkenden zullen dus de kosten moeten opbrengen voor het groeiende aantal niet-werkenden. De vergrijzing en het lagere arbeidsaanbod zullen leiden tot een lagere groei van het bruto binnenlands product (bbp), dat is de totale geldwaarde van alle in een land geproduceerde goederen en diensten in een jaar. Daardoor daalt de economische groei, slaat een overschot van het bbp om in een tekort en zal de koopkracht in de periode 2022-2025 niet stijgen. De particuliere consumptie zwakt af en zoals was te verwachten, neemt de zorgconsumptie toe en stijgen de zorguitgaven van de overheid explosief. De conclusies sluiten aan bij het trendscenario uit de VTV 2018.

Onzekerheden
Maak maar eens verantwoorde ramingen in deze onrustige tijd die wordt gekenmerkt door handelsconflicten en een onrustige internationale economie, negatieve rente en druk op de pensioenen. Daarnaast zijn er mondiale en grensoverschrijdende problemen, die van grote invloed kunnen zijn op de economie van Europa en de open Nederlandse economie in het bijzonder. Maatschappelijke onvrede die zich uit in protesten van boeren en bouwondernemers tegen het klimaatbeleid van de overheid, stakingen in de zorg en het onderwijs, de ingrijpende energietransitie waarvan de gevolgen amper zijn te overzien. Onlangs was er een informeel onderzoek rond de vraag wat burgers vinden van de koopkracht in de toekomst. Zet die door of komt er stagnatie of terugval? Duidelijk is dat er vrees is voor de gevolgen van de klimaatcrisis en de komst van een recessie vanwege de vele wereldwijde onzekerheden (3).

Kerst
Ik ben christen en vind de decembermaand belangrijk omdat er wordt stil gestaan de geboorte van Jezus Christus. Hoewel er vraagtekens te plaatsen zijn rond de vraag of die geboorte in december plaats vond, gaat het mij vooral om de soberheid en eenvoud die dat heilsfeit symboliseert. Geen glitter en glamour, geen uitsluiting van mensen maar verzoening, goed rentmeesterschap en een verantwoorde leefstijl. In de eeuwen na de geboorte werd die uitgangspunten helaas niet altijd uitgedragen door kerkelijke instituten en overheden. Ik verwacht dat in deze woelige tijd waarin de overbelasting van de planeet zich steeds duidelijker manifesteert meer mensen, met name jongeren, op zoek zijn/gaan naar zingeving en hunkeren naar antwoorden op de vele vragen die onze moderne samenleving oproept.

 

 

Foto’s: Jaap Spaans

Bronnen:
1. Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, onderwerpen ‘Ouderdomsziekten’ en ‘Zorguitgaven’. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, onderdeel van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. ’Ouderenzorg. De taboes op tafel’. Avro/Tros, 21/1/2019.
2. CPB Middellange Termijn verkenning 2022-2025 ‘Economische groei zwakt af en groei zorguitgaven houdt aan’ tevens persbericht en Middellangetermijn verkenning zorg 2022-2025. Tevens Infographic, 8 november 2019.
3. ’Christenen en de welvaartsmaatschappij’ 1996 en ‘Een Golf van Geweld’ 1999. Jaap Spaans. Eerste exemplaar respectievelijk uitgereikt aan Kamerlid Andre Rouvoet en (oud)burgemeester Deetman van Den Haag. De Telegraaf 18/11/2019 Uitslag De Kwestie?

-Dertig jaar na de val van de Berlijnse Muur

De Berlijnse Muur omringde van 13 augustus 1961 tot 9 november 1989 geheel West-Berlijn, waardoor de stad gescheiden was van Oost-Berlijn en de rest van Oost-Duitsland. De muur werd een symbool van de Koude Oorlog en de scheiding van Europa tussen Oost en West, die was ontstaan na de overwinning op het naziregime. Er vond ook een tweedeling plaats van de Duitse bevolking. In de periode van wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog voltrok zich in West-Duitsland het Wirtschaftswunder, het economisch herstel van het door de oorlog uitgeputte land. Het werd mede mogelijk gemaakt door de Marshall hulp uit de Verenigde Staten. Dat uitgerekend Duitsland zich ontwikkelde tot de economische motor van Europa en een van de grootste exporteurs ter wereld werd met bewondering, maar gelet op het verleden door velen ook kritisch gadegeslagen.

Het derde Duitse wonder
In het boek ‘Meningen over Duitse eenheid. Het derde Duitse wonder’ (1) wordt beschreven hoe de Bondsrepubliek Duitsland uitgroeide tot een democratische, economisch en politiek sterke staat. Na de val van de Berlijnse Muur en de instorting van de Sovjet Unie, werden met ongekende inspanning Oost Duitsland (DDR) en de Bondsrepubliek herenigd in het huidige Duitsland, met meer dan 80 miljoen inwoners. De as West-Duitsland/Frankrijk vormde de basis voor het ontstaan van Europese samenwerking, eerst in de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS 9 mei 1950), de Europese Economische Gemeenschap (EEG Verdrag van Rome 25 maart 1957)) en uiteindelijk de huidige Europese Unie (EU Europese Akte 17 februari 1986) met 28 (?) lidstaten. Het kwam in een versnelling door de val van de Berlijnse Muur op 9 november 1989, het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, de ontsluiting van Oost-Europa en de Duitse hereniging. Het luidde een periode in van grote veranderingen in op het Europese continent (2).

Europa in een snel veranderende wereld
De ontwikkelingen in Europa kunnen niet los worden gezien van de mondiale dynamiek die ontstond door de snelle wetenschappelijke en technologische vooruitgang. Digitalisering en moderne communicatiesystemen zorgden er de afgelopen decennia voor, dat er een massale verschuiving plaats vond in het denken van mensen. Nationaal denken begon plaats te maken voor internationaal en mondiaal denken. De wereld werd de ‘Global Village’ (ons dorp De Wereld), waarin een aantal grote machtsblokken de dienst uitmaken. Via de massamedia en sociale media dringt het besef steeds dieper door dat de mensheid worstelt met immense uitdagingen op het gebied van energievoorziening, criminaliteit en terreur, klimaat en milieu, een nieuwe wapenwedloop, oorlogen en vluchtelingenstromen. Voor de doorsnee burger is de ernst van deze uitdagingen moeilijk in te schatten. Voor de informatievoorziening is men immers aangewezen op de media, die vaak tegenstrijdig zijn in de berichtgeving. Het besef groeit dat geen enkel land in staat is de immense grensoverschrijdende problemen het hoofd te bieden, zonder hulp van anderen. Afgemeten aan bevolking, economisch en militair potentieel is Europa een van de grootste en rijkste machtsblokken ter wereld. De mogelijkheden worden echter ondermijnd door grote verdeeldheid, nationalisme en gebrek aan consistent centraal leiderschap. Een gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid komt daardoor onvoldoende van de grond. Het economische en monetaire beleid is aan verbetering toe. Het is mijn overtuiging dat mondiale veranderingen en calamiteiten tot meer eenheid zullen leiden. In een tijd dat samenwerking en eenheid meer nodig zijn dan ooit, besloot Groot Brittannië helaas de EU te verlaten na een ruim drie jaren durende chaotische politieke slijtageslag. Het treurige daarvan was dat de Britse bevolking stemde over iets, waarvan de gevolgen onvoldoende bekend waren en dus bij het referendum niet kon worden gecommuniceerd naar de massa. Over mogelijke gevolgen van een harde grens tussen Ierland en Noord-Ierland was onvoldoende nagedacht. Het vertrek is een aderlating voor de EU. In het Oosten van Europa staan echter landen te popelen om lid van de EU te worden. Door het Verdrag van Schengen is er vrij verkeer van personen binnen 26 landen van de EU en enige niet-lidstaten. Helaas is er onder andere als gevolg van mondiale aspecten, zoals onbeheersbare vluchtelingenstromen, een groeiend aantal burgers dat niet geregistreerd staat (ongedocumenteerd) en waarvoor de rechtshandhaving ernstig wordt bemoeilijkt. Dat is al een aantal keren reden geweest om (tijdelijk) weer grenscontroles in te stellen. Dat vrije handel en vrij verkeer van personen binnen de geschetste context op gespannen voet kunnen staan met rechtshandhaving en uitvoering van de vreemdelingenwetgeving, is een van de meest urgente veiligheidsdilemma’s voor de EU.

Democratie, ethiek en levensbeschouwing
Los van de gevechten op de Balkan die ontstonden na het uiteenvallen van voormalig Joegoslavië, is er in Europa al 75 jaar sprake van betrekkelijke vrede. Het was uitgerekend de grote Britse staatsman Winston Churchill die pleitte voor de ‘United States of Europe’ (3). Opmerkelijk is dat zijn kleinzoon in de hitte van de Brexitdiscussie uit de conservatieve partij werd gezet (zie link onder bronnen). Binnen de EU gelden democratische principes. De EU heeft nog geen grondwet, maar veel wetgeving in lidstaten vloeit voort uit Europese wetgeving. Voorbeeld is de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), die middels een uitvoeringswet ook in ons land geldt en bijvoorbeeld wetgeving over de werktijden van beroepschauffeurs. Via beïnvloeding van de rente oefent de Europese Centrale Bank invloed uit op de hoogte van de rente, wat weer grote gevolgen heeft voor spaarders en deelnemers in pensioenfondsen. Ik heb zelf momenteel een petitie in behandeling bij het Europarlement en ervaar dat dergelijke verzoeken/burgerrechten zorgvuldig worden afgewikkeld. De immigratieproblematiek zal de komende jaren een groot stempel drukken op het EU-beleid. Helaas is dat beleid vaak niet consequent. Dat heeft onder andere te maken met Oost-Europese lidstaten met een overwegend christelijke achtergrond, die moeite hebben met het opnemen van vluchtelingen uit moslimlanden en bang zijn voor verandering van de cultuur. Men is bezorgd dat de christelijke identiteit wordt aangetast en die zorg is begrijpelijk. Anderzijds zullen we moeten leren dat het in een wereld met grote diversiteit aan bevolkingsgroepen en een directe omgeving met verschillende meningen en opvattingen, belangrijk is om je identiteit vast te houden. Daarvoor zijn fundamentele burgerrechten als vrijheid van godsdienst en meningsuiting essentieel.

 

 

Foto’s Jaap Spaans. Gerestaureerde synagoge van Berlijn. Brokjes beton van de voormalige Muur. Voormalig douanekantoor aan de grens bij Ter Apel, overbodig sinds Schengen. 

Bronnen
1. ‘Meningen over Duitse eenheid. Het derde Duitse wonder’, pagina 7 door J.J.A. Van Doorn. Uitgeverij NPA, 1990.
2. ‘De Europese Eenwording. Oorsprong en groei van de Europese Unie’. Dr. Klaus-Dieter Borchardt en ‘De Europese Unie en de wereld’. Uitgave Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen, 1995 en 2001.
3. Europa-rede van Winston Churchill aan de universiteit van Zurich, You Tube Video 1946. Winston Churchill: ‘Forderung nach Vereinigten Staaten von Europa’. Zie website onder link: https://europa.eu/european-union/sites/europaeu/files/docs/body/winston_churchill_de.pdf

-Persbericht: Nieuwe fase petitie Jaap Spaans over placenta-onderzoek aan Europarlement

Bijlage: Advies van de Europese Commissie (EC) n.a.v. de petitie met zeer recent aanvullend antwoord van de EC, zie bijlage pagina 3 onder 4 en de aangepaste conclusie. Zie tevens deel van de mail onderaan EP Advies Europese Commissie petitie over placenta Jaap Spaans

Op 3 oktober 2019 is de petitie behandeld in het EP. De video is nog beschikbaar. Indien u schuift naar minuut 10.18 – 10.23 kunt u de behandeling van het onderwerp volgen en kost het slechts 5 minuten. Als de definitieve uitslag bekend is wordt deze gepubliceerd Korte geluidsband van 5 minuten:

Link naar video: https://www.europarl.europa.eu/ep-live/en/committees/video?event=20191003-0900-COMMITTEE-PETI

Op 5 november 2019 besloot het Europarlement dat de petitie wordt doorgezet. De Europese Commissie is om aanvullende informatie gevraagd hoe mijn verzoek in de praktijk kan worden uitgevoerd, met name de samenwerking en communicatie met buitenlandse organisaties die zich bezig houden met placenta-onderzoek. EPPetitieAntwoordNov19

Op 3 oktober 2019 rond 10.50 uur wordt een petitie/verzoek van Jaap Spaans over placenta-onderzoek behandeld in de vergadering van de Commissie Verzoekschriften van het Europarlement (EP) in Brussel. Spaans richtte de petitie in september 2018 aan deze commissie en verzocht om de instelling van een Europees Placenta Project naar voorbeeld van The Human Placenta Project in de VS. Doel van de petitie is om de resultaten van medisch wetenschappelijk onderzoek naar de placenta te centraliseren zodat deze effectiever kunnen worden gecommuniceerd naar de Europese burgers. Nadat het verzoek ontvankelijk werd verklaard is het voor advies gezonden naar de Europese Commissie (zie bijlage). Inmiddels is dit advies overgenomen en voorzien van een aanvullend antwoord van de EC en aangepaste conclusie. De behandeling in de commissie betekent een nieuwe fase in dit intensieve maar ook interessante traject. Spaans is uitgenodigd om de behandeling in Brussel bij te wonen, maar kan daar helaas wegens opname van zijn echtgenote in een herstelhotel niet aan deelnemen. De vergadering kan ook worden gevolgd via internet http://www.europarl.europa.eu/committees/nl/peti/home.html

De belangstelling van Spaans voor placenta-onderzoek vloeit voor uit persoonlijke ervaringen, nadat hij in zijn omgeving werd geconfronteerd met een ernstige neuromusculaire aandoening, waarbij placentastoornissen een belangrijk symptoom kunnen zijn. Als de moeder de ziekte doorgeeft kan er sprake zijn van verstandelijke beperking. Dat riep bij hem de vraag op wat er gebeurt in de prenatale fase en wat de oorzaak kan zijn van het ontstaan van een verstandelijke beperking. Hij raadpleegde diverse medisch specialisten en correspondeerde erover met de directeur van The Human Placenta Project in de VS. Hij kwam tot de conclusie dat onderzoek naar de placenta van cruciaal belang is om prenatale, neonatale en mogelijk zelfs problemen bij de ontwikkeling van kinderen op latere leeftijd te voorkomen. Zijn ervaringen leidden uiteindelijk tot het indienen van de petitie. In 2015 publiceerde hij het boek ‘Het Placenta Mysterie’ dat hij belangeloos verspreidde onder wetenschappers, medici, belangenorganisaties en lotgenoten. Daarna verschenen er van zijn hand nog korte aanvullende publicaties over het onderwerp.  Het onderzoek naar de gezondheid van de placenta word financieel ondersteund via het EU-kaderprogramma voor onderzoek en innovatie 2021-2024 van Horizon Europa. De petitie van Spaans is al verder gekomen dan hij had gedacht. Als deze kan bijdragen aan het voorkomen van veel menselijk leed, is de actie voor hem geslaagd. Europa verkeert momenteel in een moeilijke fase. De hiervoor geschetste ervaring leert hoe belangrijk internationale samenwerking is, maar ook dat het burgerrecht van petitie goed functioneert en als mogelijkheid voor inspraak in het Europese democratische proces voor de ‘gewone’ burger beschikbaar is.

————–

Hoogeveen, 12 september 2019

 Gedeelten uit de mail van het PETI-secretariaat van het EP gedateerd 4 september 2019

Geachte heer Spaans,

Uw verzoekschrift zal worden behandeld op de vergadering van de Commissie verzoekschriften op 03.10.2019 in Brussel.  Het zal rond 10:50 worden besproken.

U kunt de vergadering van de Commissie verzoekschriften volgen op internet, via de volgende link: http://www.europarl.europa.eu/committees/nl/peti/home.html. Als u niet in de gelegenheid bent de vergadering rechtstreeks te volgen, kunt u de vergadering terugkijken vanaf de dag erna.

Als u de vergadering persoonlijk wilt bijwonen, moet u dit uiterlijk 23.09.2019 aan ons meedelen door een e-mail te sturen, bij voorkeur in het Engels, waarin u uw naam, geboortedatum en nationaliteit vermeldt.

In de bijlage (J.S. zie link bovenaan) vindt u de mededeling van de Europese Commissie aan de leden over het onderwerp van uw verzoekschrift. De Europese Commissie zal worden verzocht om tijdens de vergadering de laatste stand van zaken toe te lichten, waarna de leden het verzoekschrift zullen bespreken.