Artikelen

-PANDEMIE: Coronavirus en de Spaanse Griep

Nieuws over de Coronavirus pandemie domineert de samenleving. Een pandemie is een epidemie op wereldwijde schaal, die in fasen verloopt en waarbij het gaat om een tot dan toe onbekende infectieziekte. Zoals veel landgenoten was ik op 16 maart j.l. onder de indruk van de rede van premier Rutte over de gevolgen en aanpak van de Coronacrisis. Hij kwam rustig en overtuigend over en dat heeft ons land nodig in deze chaotische, onzekere en voor veel burgers angstige tijden. Tegelijk was er ook lichte twijfel. Voor de onderbouwing van het gevoerde overheidsbeleid verwees hij naar de wetenschap oftewel de experts die hem hadden geadviseerd zoals het RIVM, virologen, medici en andere wetenschappers. Daar moet wel de kanttekening bij, dat in omringende landen die zijn getroffen door het Coronavirus waar nog stringentere maatregelen zijn genomen, ook wordt verwezen naar experts en de wetenschap. Een dag na de toespraak van Rutte verklaarde een Italiaanse deskundige dat ons land met dit beleid grote risico’s neemt (1). Op dezelfde dag sprak de Franse president Macron zijn volk toe en gebruikte beladen termen als ‘Het is oorlog’ en ‘De vijand is onzichtbaar’ (2). Als het voor politici al moeilijk is de coronasituatie goed in te schatten, geldt dat zeker voor de doorsnee burger die de morele en burgerlijke plicht krijgt opgelegd de door de overheid ingestelde maatregelen te respecteren en op te volgen. Er is veel tegenstrijdig nieuws. De Britse econoom Ian Goldin, die in het verleden waarschuwde voor een situatie zoals die zich nu op de wereld aftekent, stelde in een interview met een dagblad: ‘De pandemie is op zichzelf al een ramp, maar het falen van de mondiale politiek is nog zorgwekkender’(3). De conclusie lijkt dan ook gerechtvaardigd dat er grote verschillend van inzicht zijn over de aanpak van de Coronacrisis, de inzet van tests en de behandeling van deze onvoorspelbaar en grillig verlopende ziekte. Begrijpelijk, want het gaat om een nieuwe infectieziekte waar de mensheid nog geen ervaring mee heeft. De mondiale situatie bepaalt mij in deze spannende tijd nadrukkelijk bij een aantal onderwerpen en aspecten die mij al veel langer intensief bezig houden, in publicaties zijn vastgelegd en door de actuele ontwikkelingen worden versterkt. De aandelenkoersen kelderden door de Coronaviruspandemie. Gedicht op de voorzijde van de Beurs van Berlage is van Albert Verweij en gaat over globalisering: ‘De aarde wordt straks één‘. 

Complottheorieën
Zoals vaak gebeurt in crisistijden gaan er helaas allerlei complottheorieën rond. De farmaceutische industrie zou er baat bij hebben, enige machtigen en rijken op de wereld zouden aansturen op chaos om de te grote wereldbevolking te beïnvloeden, het virus zou worden verspreid in het kader van biologische oorlogsvoering en zoals vaker gebeurde in de geschiedenis, waren er theorieën met een antisemitische of racistische teneur. Wat mij dan opvalt is dat er altijd wel mensen te vinden zijn die geloof hechten aan dergelijke theorieën, die vervolgens in hun communicatie ondersteunen zonder met een gedegen onderbouwing te komen (4). Een complottheorie houdt in dat een bepaalde gebeurtenis op sociaal, politiek of economisch gebied het resultaat zou zijn van een samenzwering. Het ultieme bewijs wordt er zelden bij geleverd. In de recente geschiedenis staken regelmatig complottheorieën de kop op bijvoorbeeld dat de terreuraanslagen van ‘nine-eleven’ zouden zijn uitgevoerd in opdracht van een geheime dienst en ook de maanlanding in 1969 in scene zou zijn gezet etc. Laat ik voorop stellen dat ik mij ten volle realiseer dat we in een complexe wereld leven, waarin op alle niveaus machtspolitiek wordt bedreven en niet zelden op een verwerpelijke wijze. In de vier jaren dat ik werkzaam was als onderofficier bij de Infanterie een onderdeel van de Koninklijke Landmacht, kreeg ik regelmatig cursussen over hoe om te gaan met NBC-oorlogsvoering (Nucleair, Biologisch, Chemisch). Ooit zijn die massavernietigingswapens dus uitgevonden, getest en ook in de praktijk gebracht. Het waren overheden die gifgas inzetten tijdens de Eerste Wereldoorlog (WO1) en later bij oorlogen in het Midden-Oosten. Biowapens om ziektes te verspreiden zijn bij mijn weten nog nooit gebruikt in oorlogssituaties, al is het maar vanwege het feit dat inzet ook de eigen bevolking hard zou kunnen treffen. Daarom sta ik sceptisch tegenover allerlei complottheorieën, vooral als die te maken hebben met ziekte en gezondheid. Toen in het jaar 1348 de pest of zwarte dood genadeloos toesloeg in Europa en tot massale sterfte leidde, werd het gerucht verspreid dat dit door de Joden zou zijn opgeroepen om de christenen te doden. In diverse bronnen worden de gruwelijke gevolgen beschreven. Duizenden Joden stierven als gevolg van martelingen, onthoofding of de vuurdood. Deze duistere periode en verwerpelijke reacties als gevolg van complottheorieën worden uitgebreid en op emotionele beschreven in diverse bronnen (5). Ik denk dat de huidige Corona pandemie een verschijnsel is wat de mensheid ‘simpelweg’ overkomt en niet altijd voorkomen kan worden. Wel is het belangrijk om de factoren te benoemen die ertoe kunnen leiden dat een besmettelijke infectieziekte uit kan groeien tot een pandemie. Ik doe dat vanuit maatschappelijke interesse en stel nadrukkelijk dat ik niet medisch geschoold ben. De Spaanse Griep van 1918 is een goed voorbeeld van een pandemie met desastreuze gevolgen.

De Spaans Griep van 1918
Besmettelijke ziekten zijn er altijd geweest. In de Bijbel kunnen we al lezen dat mensen die lijden aan melaatsheid in een tijdelijke quarantaine of volledig isolement werden geplaatst. De reinigingsrituelen die worden beschreven zijn vergelijkbaar met die van de huidige pandemie (6). De ziekte was zo besmettelijk dat ook de huizen grondig gereinigd moesten worden. Er zijn ook historische voorbeelden die aantonen dat een pandemie een bekend verschijnsel is. Pandemieën horen bij het leven in deze globaliserende wereld en gebroken schepping. De Corona-pandemie heeft de mensheid totaal verrast en toont aan dat niet alles in het leven maakbaar is, waarmee ook de beperking van de wetenschap wordt onderstreept. Een internationale nieuwszender lanceerde de stelling dat er mogelijk tientallen miljoenen mensenwereldwijd kunnen komen te overlijden door Corona. Een nauwelijks voor te stellen drama voor al die slachtoffers, hun nabestaanden en de samenleving als geheel. Daarom is het zinnig om de huidige situatie te vergelijken met de Spaanse Griep pandemie en feiten en prognoses in verhouding te zien tot de totale wereldbevolking in 1918 en anno 2020. De wereldbevolking ligt nu rond de 7,5 miljard. In 1918 bij het ontstaan van de Spaans Griep pandemie lag de wereldbevolking rond de 1.5 miljard. Volgens bronnen ontstond de Spaanse griep in 1918, waarschijnlijk onder soldaten die van buiten Europa kwamen om hier te vechten tijdens WO1 (7). Terwijl de oorlog nog woedde raakte 1/3e van de wereldbevolking, zo’n 500 miljoen mensen besmet met het virus. Hoewel de meesten geen last hadden van het virus, stierven er in 1918 en 1919 in de hele wereld tientallen miljoenen mensen aan de Spaanse Griep, waarschijnlijk rond de 50 miljoen. De cijfers verschillen overigens per bron omdat er door de chaos in Europa toen geen zorgvuldige registratie was. Om het dichterbij te brengen, in mijn woonplaats Hoogeveen raakten veel burgers besmet waarvan er 150 stierven (zie foto van het monument op de Oude Begraafplaats te Hoogeveen en bron 8). Getalsmatig zou het aantal slachtoffers nu dus veel hoger moeten zijn, maar ook andere dan getalsmatige en statistische factoren spelen een rol zoals de gezondheidszorg die nu veel beter is dan in 1918. Als gevolg van WO1 was Europa in 1918 in staat van verval met een door de oorlog verpauperde, afgematte en ondervoede bevolking. De ervaring leert dat die factoren grote gevolgen moeten hebben gehad voor de gezondheid van mensen, in het bijzonder de kwaliteit van het afweersysteem (immuunsysteem). De situatie in onze moderne welvaartsmaatschappij is vele malen gunstiger en de immuniteit van de mensen beter. Dat uit zich onder andere in een veel hogere levensverwachting. Mondiaal beschouwd past daarbij de kanttekening dat dit niet geldt voor armere landen of mensen in oorlogsgebieden en vluchtelingen met een slechte gezondheidszorg. Wat ik tot nu toe als positief heb ervaren zijn de positieve initiatieven die in de samenleving werden ondernemen om medemensen te bemoedigen en te troosten. (Zie poster met bemoedigende tekst op een ruit bij theater De Tamboer te Hoogeveen). Daarbij moet worden aangetekend dat de tijd moet uitwijzen hoe ernstig de gevolgen van deze pandemie zullen zijn voor individuen en de samenleving als geheel.

Apocalyps
De Coronacrisis die ons compleet heeft verrast en overvallen, geeft de mensheid de harde les dat er ondanks de wetenschappelijke en technologische revolutie, rijkdom en welvaart, grenzen zijn aan de maakbaarheid van de samenleving. Dat heeft weer te maken met onderwerpen als overbevolking, mondialisering, toename van reislust en mobiliteit en morele factoren als de oneerlijke verdeling van de welvaart op de planeet (9). Het is opvallend hoe vaak in de media de term ‘Apocalyps” is gebezigd in relatie tot de Coronacrisis (10). In onze samenleving wordt tegenwoordig regelmatig de term ‘alarmisme’ gebruikt, bijvoorbeeld in relatie tot de zorgen over klimaatsverandering en milieu. Vervolgens is er weer kritiek op de zorgen die de alarmisten ventileren door critici die vaak zelf ook tot de alarmisten kunnen worden gerekend. In volgende publicatie ga ik dieper in op de vraag wat het verschil is tussen de moderne alarmisten en degenen die vanuit religie of levensbeschouwing een apocalyptische visie hebben. Lees ook mijn laatste blog over dit onderwerp.

 

 

 

Foto’s Jaap Spaans: Beurs van Berlage met muurbeeltenis waaruit blijkt dat de wereld een ‘universeel dorp’ is geworden. De media spelen een cruciale rol in de pandemie-situatie. Buitenlandse reportagewagen op het Binnenhof. Monument van de doden als gevolg van de Spaanse Griep in Hoogeveen. Bemoedigingsposter aan een ruit van het (gesloten) theater De Tamboer tijdens de coronacrisis. 

Bronnen

1. ‘Nederland neemt groot risico met deze aanpak’, uitspraak van de Italiaanse professor in microbiologie en virologie Roberto Burioni. De Telegraaf online, 17/3/2020.
2. ‘Outbreak puts medics in France under pressure’. Euronews, programma over Covid-19 Pandemic, 17/3/2020.
3. Quarantaine-interview, een telefonische verbinding tussen twee werkkamers thuis, met Ian Goldin door Peter Giesen: ‘Het falen van de mondiale politiek is zorgwekkender dan de pandemie’. De Volkskrant online, 20/3/2020.
4. ‘Rusland verspreidt complottheorieën over het coronavirus. Zelfs China heeft er nu genoeg van’. Jan van Benthem in het Nederlands Dagblad, 14/2/2020. ‘VS en China in oorlog over complottheorieën’, premiumartikel de Telegraaf online, 23/3/2020
5. ‘Christelijke theologie na Auschwitz. Deel 1 Theologische en kerkelijke wortels van het antisemitisme’. Pagina 100 onder 2.3.3.4. De Jood als zondebok in een middeleeuws inferno. Dr. Hans Jansen. Uitgave Boekencentrum Den Haag, 1981. ‘En zij werden verstrooid onder alle volken’. De geschiedenis van het Jodendom na het Bijbelse tijdvak’. Werner Keller. Pagina 238 ‘Zwarte dood en de brandstapels’. Uitgave La Riviere & Voorhoeve N.V. Zwolle.
6. Leviticus 13 ‘Melaatsheid’.
7. ‘De sluipmoordenaar van de Eerste Wereldoorlog’. Historisch Nieuwsblad 2/2018 Mirjam Janssen.
8. ‘De Spaanse Griep in de gemeente Hoogeveen’. Hoogeveensche Courant, 17/11/2018. Historicus Albert Metselaar heeft zich daar in het verleden in verdiept en er diverse artikelen over gepubliceerd (zie ook foto herdenkingsmonument op Hoogeveense begraafplaats).
9 Zie mijn webpublicatie op de pagina ‘Overige publicaties’ over de bevindingen van de Club van Rome ‘De 5 basisvariabelen van de Club van Rome en de vraag of die seculiere visie aansluit bij de Bijbelse visie op de toekomst van de aarde’.
10. ‘Is de corona-uitbraak dan toch het begin van het einde der tijden?’ Column van Saskia Noort In dagblad De Limburger, 29/2/2020. Website van de Remonstrantse Kerk ‘Apocalyps’. https://www.remonstranten.nl/wiki/geloof/apocalyps/

–Genetica: ‘DNA onbekend’

Op donderdag 20 februari 2020 stond het televisieprogramma ‘DNA ONBEKEND’ met 1.379.000 kijkers tweede op de dagelijkse kijkcijferlijst van het SKO. Vierde stond ‘Floortje terug naar het einde van de wereld’ met 1.311.000 kijkers. Deze cijfers zijn hoger dan die van late-night talk shows als Jinek en OP1, die op die dag samen minder kijkers trokken. Ik denk dat veel mensen verzadigd raken van de overdosis complexe onderwerpen, die door een exclusief groepje BN’ers aan discussietafels worden besproken. Er is in onze ingewikkelder wordende samenleving een groeiende behoefte aan human interest verhalen waarin mensen centraal staan, hun zorgen, problemen en emoties. Ervaringen die voor de doorsnee kijker herkenbaar zijn of waarin men persoonlijke idealen ziet verwezenlijkt, zoals bij de wereldreizen van Floortje. Het is volgens mij een belangrijke reden voor het succes van een televisieprogramma als ‘DNA ONBEKEND’. Onze samenleving verandert snel. Door de wetenschap, met name de genetische revolutie, worden mensen steeds indringender bepaald bij erfelijkheid. Tijdens zoektochten naar familieleden of omdat zij in hun omgeving of tijdens zo’n zoektocht worden geconfronteerd met erfelijke ziektes. Vanuit mijn persoonlijke situatie heb ik grote interesse voor de vele aspecten van erfelijkheidsonderzoek en publiceerde daarover in 2004 het boek ‘Christenen en erfelijkheid’. De ontwikkeling voltrekt zich razendsnel.

Ontrafeling DNA-structuur
Sinds de ontrafeling van de DNA-structuur in 1953 heeft de genetica een enorme vlucht genomen, mede onder invloed van moderne computertechnologie die ingewikkelde berekeningen mogelijk maakt. Nieuwe onderzoeksmethoden hebben geleid tot een groeiend inzicht in het erfelijke materiaal van de mens. Dat geldt voor de medische genetica, maar bijvoorbeeld ook voor de forensische praktijk zoals bij de heropening van cold cases en in andere maatschappelijke sectoren. Op dit moment wordt er wereldwijd veel onderzoek verricht naar erfelijke ziekten. Bij genetica wordt vaak de nadruk gelegd op fysieke aandoeningen, maar er wordt ook steeds meer bekend over genetica en psychische aandoeningen. De kennis hierover groeit explosief. In het boek ‘De Onrustige Geest’ beschrijft Kay Redfield Jamison, zelf professor in de psychiatrie aan de John Hopkins Universiteit in de VS, haar leven met manisch depressiviteit en schetst de familiegeschiedenis in dat verband (1). In het indrukwekkende ‘Handboek Psychiatrie en Genetica’ beschrijven de deskundige auteurs de relatie tussen genetica, omgevingsfactoren en psychiatrische aandoeningen. In de inleiding wordt gesteld ‘dat psychiatrische aandoeningen ontstaan door een interactie van genetische aanleg en levensgebeurtenissen, zal de clinicus niet verbazen’ (citaat zie bron 2).

Genen
Het woord ‘genetica’ is afgeleid van het Griekse woord genesis, dat oorsprong betekent. Het is de wetenschap, die zich met de erfelijkheid (overerving) bezig houdt en een ‘gen’ is de biologische eenheid daarvan. Enige jaren terug werd in het kader van het Human Genome Project de menselijke genetische blauwdruk in kaart gebracht. Het is een van de meest verreikende onderzoeken ooit uitgevoerd, waaraan meer dan negenduizend wetenschappers in tientallen landen hun medewerking verleenden. Erfelijkheid begint bij de mens als de zaadcel van een man versmelt met de eicel van een vrouw. Er ontstaat een bevruchte eicel, waarin zich het erfelijke materiaal van beide ouders bevindt. Een wonder van de Schepping, dat je als mens stil en in verwondering brengt en het besef bijbrengt hoe onvolkomen je kennis is. Na de celdeling ontstaan vervolgens de miljarden cellen die het menselijke lichaam vormen. Bij elke deling wordt het DNA dat in de cel aanwezig is gekopieerd. Het erfelijkheidsmateriaal wordt gevormd door chromosomen, genen en DNA. Een mens heeft 46 chromosomen, 23 van de vader en 23 van de moeder. Op de chromosomen liggen de genen die de hoofdrol spelen bij erfelijkheid (zie illustratie Erfocentrum). De basis wordt gevormd door DNA, een chemische verbinding. De afkorting DNA is afgeleid van een begrip waarmee in het Engels een chemische stof wordt aangeduid (Desoxyribo Nucleic Acid). DNA, vaak afgebeeld als een kralenstreng of dubbele spiraal, bestaat uit vier chemische basen namelijk adenine, cytosine, guanine en thymine, die worden herhaald in steeds weer andere combinaties. DNA bevat de code waarin al onze erfelijke eigenschappen zijn vastgelegd. Hoewel ingewikkeld, is deze basiskennis belangrijk voor degenen die zelf of in hun omgeving met erfelijke ziektes te maken krijgen. Bij het bepalen van de ernst of de progressie van bepaalde erfelijke ziektes, wordt de herhaling van chemische stoffen in het bewuste gen gemeten en geregistreerd. Een toename van het aantal herhalingen of repeats, kan weer leiden tot een vroeger ziektebegin, ernstiger verloop en ziekteverschijnselen. Dat dit zo werkt, is pas vanaf het begin van de negentiger jaren bekend. Ieder mens heeft naar schatting tussen de 20.000 en 25.000 genen, die in elke celkern liggen opgeslagen. Daarbij moet worden aangetekend dat die aantallen de afgelopen decennia regelmatig zijn bijgesteld. De genen bevatten gezamenlijk alle erfelijke informatie van de mens. Soms is een gen zwak (recessief) en moet dan wijken voor een sterker (dominant) gen. Veranderingen in het erfelijk materiaal kunnen een erfelijke ziekte tot gevolg hebben, die vervolgens van generatie op generatie wordt doorgegeven. Een erfelijke aandoening kan soms worden gelokaliseerd op een gen op 1 chromosoom en soms gaat het om meerdere genen (3). Dat bemoeilijkt vaak de genetische diagnostiek. Genetische mutaties kunnen echter ook spontaan ontstaan. De volgende vraag houdt mij in die context al lang bezig. Wat gebeurt er bij en na de conceptie, dat iemands genen dominanter zijn dan van de partner? Waarom krijgt het ene kind een erfelijke aandoening en het andere niet? Is het gewoon pech of spelen er andere factoren een rol en welke zijn dat? Inmiddels is er een nieuwe wetenschappelijke richting ontstaan, de Epi-genetica. Een betrekkelijk nieuw vakgebied dat het proces bestudeert naar erfelijke veranderingen in gen-functie, zonder dat de moleculaire DNA-structuur verandert. Het komt er op neer dat iemands erfelijke materiaal weliswaar vast ligt, maar dat door levenswijze, omgevingsfactoren of gedrag toch invloed kan worden uitgeoefend op genen. Deze epi mechanismen hebben te maken met de mogelijkheid voor het DNA om een gen ‘aan of uit te zetten’. Stress, gedrag, voeding en andere factoren zouden in dat proces een rol kunnen spelen. Het is een opzienbarende en voor velen hoopgevende ontwikkeling. Zie ook mijn publicatie daarover uit 2017 op deze website http://www.jaapspaans.nl/epigenetica-fascinerende-ontwikkeling/

Onbekende familieleden opgespoord
In DNA-ONBEKEND worden tot dan toe onbekende familieleden opgespoord met name biologische vaders, halfbroers en halfzusters. De praktijk leert dat in veel families geheimen bestaan, die vroeger onopgemerkt bleven of niet verder reikten dan vermoedens en roddels. DNA-onderzoek is meedogenloos, in de zin dat vermoedens worden bevestigd door wetenschappelijk bewijs. In mijn boek heb ik beschreven dat er in veel families problemen werden ondervonden bij diagnose van een ernstige erfelijke ziekte. Er volgde dan een familie onderzoek en niet zelden werd dit ervaren als een aanklacht tegen het voorgeslacht, met name als er sprake was van psychische of neurologische aandoeningen. In brede zin is die ontkenningscultuur gelukkig voorbij en dat is mede te danken aan het feit dat erfelijkheidsonderzoek geen uitzondering meer is en goede publicaties en programma’s als DNA-ONBEKEND tot meer maatschappelijke acceptatie hebben geleid. Bijna iedereen wordt in zijn of haar familie of omgeving wel geconfronteerd met erfelijke ziekte. http://www.jaapspaans.nl/concentraties-van-erfelijke-ziekten/

Een van de voordelen is dat de ontwikkeling ook heeft gezorgd voor meer bewustzijn over mogelijke gevolgen van een kinderwens. Er wordt reeds in de preconceptionele fase meer en beter nagedacht en geïnformeerd over mogelijke pre-implantatie genetische diagnostiek, prenatale zorg en begeleiding, generatieoverdracht en familieanalyses. Wat in het televisieprogramma vaak zo treffend tot uitdrukking komt is de worsteling die veel kinderen ervaren over onzekerheid van hun herkomst, die hen soms een leven lang achtervolgt. Kennelijk herkennen veel kijkers die vertwijfeling en andere emoties. Voortplantingsdrift en erfelijkheid zijn dominante factoren in de schepping en er kan op dat gebied veel mis gaan, zoals wordt bevestigd in televisieprogramma’s en de talrijke wetenschappelijke publicaties over het onderwerp. Voor jong en oud is het ook ter lering. Jeugdige onbezonnenheid of een gebrek aan inlevingsvermogen met betrekking tot seksualiteit op latere leeftijd, kunnen tot gevolg hebben dat nakomelingen een zoektocht naar mogelijke familie moeten starten. Wellicht via DNA ONBEKEND.

Lees mijn enquête over genetica
De mens met volmaakte genen bestaat niet. Voor mijn boek heb ik in 2004 een enquête gehouden. Ik stel daarbij met nadruk dat ik geen professional ben maar ervaringsdeskundige. Uit de enquête bleek dat de belangstelling voor genetica veel groter was dan ik toen had gedacht. http://www.jaapspaans.nl/overige-publicaties/enquete-genetica/   Helaas ondervond ik later dat men binnen veel kerken en families moeite had om het onderwerp vorm te geven in de praktijk, zoals bij het pastoraat en de vele ethische, levensbeschouwelijke en praktische vragen die het onderwerp oproept. Het is sindsdien wel verbetert, maar veel mensen die worstelen met bijvoorbeeld een erfelijke ziekte in de familie lopen nog te vaak tegen muren op. Ze hebben moeite om een begripvolle en troostende arm om de schouder te vinden en zijn niet geholpen door impulsieve en slecht onderbouwde (theologische) standpunten of opmerkingen. DNA ONBEKEND is een televisieprogramma dat taboes doorbreekt en een belangrijk maatschappelijk onderwerp aan de orde stelt. Dat het nog lang mag blijven!

 

1. ‘De Onrustige Geest. Een leven met manisch depressiviteit’. Kay Redfield Jamison. Uitgeverij Luitingh – Sijthoff B.V. Amsterdam, 1995. pagina’s 200 en 201.
2. ‘Handboek Psychiatrie en Genetica’. Stephan Claes en Jim van Os. Uitgeverij De Tijdstroom Utrecht, 2013. Inleiding en pagina’s 141 onder 6 ‘Schizofrenie en de bipolaire stoornis’ en pagina 143 ‘Gen-omgevingsinteractie bij psychotische stoornissen’. Pagina 76 ‘Epigenetische profielen bij psychiatrische stoornissen’.
3. ‘Nijmeegse genetici ontdekken oorzaak van de ziekte van Steinert (Myotone Dystrofie)’. Trouw 6/2/1992. Citaat uit publicatie: ‘De gevonden schrijffout in het DNA ligt op chromosoom 19. Dikwijls is het ziektebeeld complex; patiënten tobben met oog- en hartklachten, ademhalingsmoeilijkheden, problemen met slikken en spijsvertering, gestoorde stofwisseling, mentale veranderingen en soms zelfs zwakzinnigheid’.

Foto/illustraties: Illustratie foetus: deelontwerp voor de omslag van mijn boek, Douglas Design Ommen. Omslag boek zie pagina Boeken. Illustratie DNA copyright Het Erfocentrum, Nationaal informatiecentrum erfelijkheid en heeft als missie om mensen te ondersteunen bij het maken van keuzes rond erfelijkheid en gezondheid. https://erfelijkheid.nl/ 

 

-Excuus premier en ambtelijke ethiek

Tijdens de Nationale Holocaust Herdenking op 26 januari 2020, bood premier Rutte excuses aan voor de Nederlandse houding bij de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog (WO2). Een terecht excuus 75 jaar na de bevrijding van het vernietigingskamp Auschwitz (1). In diezelfde periode speelde in Hoogeveen een scherpe discussie over de rol van de Hoogeveense burgemeester Tjalma tijdens de oorlog. Historicus Albert Metselaar schreef een aantal indrukwekkende en goed onderbouwde artikelen over het ‘vreselijke dossier van stukken van Tjalma en zijn ambtelijke ondersteuning over de Jodenvervolging’. Aan de bezetter overgedragen stukken bevatten persoonsdossiers met gevoelige informatie. Metselaar publiceerde ook een briefje aan een Joodse familie, dat zij zich moesten melden bij de Duitsche Wacht aan de Schutstraat in Hoogeveen. De opdrachten werden loyaal uitgevoerd, waarbij wel moet worden aangetekend dat veel ambtenaren aanvoelden dat het niet goed was om deze medewerking te verlenen en dat ook kenbaar maakten. Het gebeurde toch. Na de oorlog werd de burgemeester ter verantwoording geroepen door de provinciale zuiveringscommissie en de Nederlandse staat. Later werd hem het ereburgerschap van Hoogeveen toegekend en een park achter het gemeentehuis naar hem vernoemd. Tijdens een bijeenkomst in januari 2020 kwam de mening naar voren, dat dit ongedaan moest worden gemaakt. In februari werd bekend dat er nader onderzoek zal worden uitgevoerd door het NIOD,  dus er komt een vervolg (2). Foto Jaap Spaans: dokter v.d. Velde van het Bethesda ziekenhuis in Hoogeveen redde verzetsstrijders en Joden. Hij werd geexecuteerd bij de Woeste Hoeve.

Ethiek
Als ik aan deze publicatie werk meldt de Autoriteit Persoonsgegevens een forse stijging van privacy klachten in 2019. In dat jaar dienden ruim 27.800 mensen een klacht in bij de Autoriteit Persoonsgegevens, vanwege een mogelijke privacy schending. Dat is bijna 79 procent meer dan in 2018. Ondanks maatregelen om klachten sneller af te handelen, blijft de capaciteit van de privacy toezichthouder onvoldoende om burgers snel genoeg te helpen. Dergelijk nieuws is relevanter dan velen menen en zou ons aan het denken moeten zetten. De excessen als gevolg van de persoonsregistratie tijdens de Tweede Wereldoorlog, vallen in het niet bij de massale hoeveelheid (gevoelige) informatie die nu wordt verzameld, met behulp van moderne computertechnologie, Big Data, algoritmes en moderne identificatiesystemen zoals biometrische gezichtsherkenning. Tijdens een grote Holocaustconferentie in Jeruzalem in januari 2020, spraken wereldleiders zich in krachtige bewoordingen uit tegen het snel groeiende antisemitisme in de wereld. De geschiedenis lijkt zich te herhalen en het is juist de geschetste samenhang die fundamentele ethische vragen oproept: heeft de mensheid voldoende lering getrokken uit die geschiedenis en voldoet de kwaliteit van de huidige (ambtelijke), ethiek die tijdens WO2 zoveel weerzin opriep, aan een hogere standaard? (3). Als ik vaststel hoe beleidsmatig in en buiten de ambtelijke wereld wordt omgegaan met klokkenluiders, denk ik van niet. Hoewel ik WO2 niet zelf heb meegemaakt, weet ik vanuit de gezinssituatie waarin ik opgroeide hoe ernstig de gevolgen kunnen zijn van oorlogsgeweld en hoe groot de verantwoordelijkheid daarin is van politici, ambtelijke instanties, bedrijven en burgers. Tijdens de oorlog waren er ook moedige ambtenaren die voor hun principes kozen en dat met de dood moesten bekopen. Lees mijn publicatie in maandblad De Oogst. Boonstra kreeg voor zijn heldendaad de Yad Vashem onderscheiding. OogstBoonstraVerzetsheld05-14

Tweede generatie
We vieren dit jaar 75 jaar vrijheid. Hoewel de bevrijding in mei 1945 een feit was, zouden de schokken van WO2 nog lang nadreunen, ook in het gezin waarin ik opgroeide. Dat vereist enige kennis van mijn achtergrond. Mijn ouders woonden voor de oorlog in de wijk Duindorp van Scheveningen, waar mijn twee oudste zusters zijn geboren. Als in de oorlog Scheveningen vanwege de strategische ligging aan zee door de Duitse bezetter tot verboden (sper)gebied wordt verklaard, moet het gezin verhuizen. Er wordt een woning toegewezen in Voorburg, waar tijdens de oorlog mijn jongste zus en oudere broer worden geboren. Tijdens een razzia in 1944 wordt mijn vader door de Duitsers opgepakt en gedwongen te werk gesteld in Duitsland. Mijn oudere broer vertelde ooit, dat hij als driejarig jongetje de Duitse soldaat die mijn vader ophaalde tegen zijn been had geschopt en uitgeroepen ‘je mag mijn vader niet meenemen’. Tot aan de bevrijding zou mijn moeder er alleen voor staan. Zij heeft het geluk dat haar ouders wonen op Goeree-Overflakkee, een vruchtbaar landbouwgebied op de Zuid-Hollandse eilanden. Via een bevriende beurtschipper worden aardappelen, uien en wortels naar Den Haag gezonden. Met een kinderwagen als transportmiddel, moet mijn moeder vele kilometers lopend afleggen om het felbegeerde voedsel op te halen. Dan slaat begin 1945 de Hongerwinter genadeloos toe. Mijn beide oudste zussen, die dan 8 en 7 jaar oud zijn, moeten worden ondergebracht bij pleeggezinnen in Friesland, waar nog voldoende voedsel beschikbaar is. Mijn moeder vertelde dat zij in die moeilijke tijd veel kracht kreeg uit haar geloof en de ondersteuning door de kerk. Als mijn vader na de bevrijding aangeslagen terugkeert naar Nederland, is het gezin weer compleet. In mijn geboortejaar 1948 is de maatschappelijke situatie enigszins genormaliseerd. De periode van wederopbouw is begonnen en tijd noch situatie lenen zich ervoor om te klagen over oorlogstrauma’s. Toch zou die oorlog een levenslang stempel drukken op mijn vader. Ooit vertelde hij dat hij na een bombardement van de geallieerden, met schokkende beelden en situaties werd geconfronteerd. De keren dat hij vertelt over zijn ervaringen in Duitsland, zijn echter op één hand te tellen. Achteraf beschouwd, denk ik dat hij leed aan psychotraumaklachten met een grote weerslag op het gezin. Op latere leeftijd, hij is dan de zeventig ruimschoots gepasseerd, komen de oorlogsherinneringen versterkt boven. Daarvoor is hij nog onder behandeling geweest bij het Centrum ‘45 in Oegstgeest. In 1996 is uitgebreid gedocumenteerd, hoe zwaar de terugkeer na de bevrijding was van de ruim 500.000 Nederlanders die verplicht te werk waren gesteld in Duitsland. Een vergeten groep medeburgers. In plaats van een warm welkom, stuitten velen na terugkeer op vooroordelen, kinderen die hen niet meer kenden, verwijdering met partners, mentale problemen en soms een sociaal isolement. Velen vroegen zich af of ze nog wel pasten in een normale samenleving. Ik denk dat de gevolgen van WO2 op velen die het meemaakten en volgende generaties, groter is dan wordt aangenomen. Ondanks die belastende ervaringen, het zware werk en de vele uren die mijn vader maakte, was hij zelden ziek en zijn werklust was bewonderenswaardig. Ik wijt zijn goede fysieke gesteldheid aan zijn sterke genen in combinatie met zijn gezonde, matige en gedisciplineerde levenswijze. In de zomer stond hij iedere werkdag om 05.00 uur op, ging dauwtrappen op het grasveld in de achtertuin, waarna hij zich met koud water afwaste. Daarna deed hij oefeningen, at een sober ontbijt en begon aan de werkdag die doorliep tot laat in de avond. Het is wel opvallend dat alle vijf kinderen zijn geëmigreerd waarvan er twee zijn teruggekeerd, waaronder ikzelf na een tweejarig verblijf in Canada. Ongetwijfeld is de gezinssituatie daarop van invloed geweest. De Volkskrant publiceerde een serie van 75 persoonlijke verhalen rondom het thema 75 jaar vrijheid, waaronder een publicatie over trauma en oorlog met als kop: ‘Boven de tachtig komt het oorlogstrauma alsnog boven’ (4). Foto Jaap Spaans: Kaarten die mijn ouders uitwisselden tijdens de gedwongen tewerkstelling in Duitsland. Treffend is dat een kaart werd greweigerd door de Duitse censuur (zie het censuurstempel).

Referentiekader
Ik ben inmiddels 71 jaar en denk de laatste jaren veel na over situaties uit het verleden en de gevolgen voor het heden. Zelf denk ik dat wat iemand in zijn of haar leven meemaakt voor een deel wordt bepaald door genetische aanleg en karakter, omgevingsfactoren, bijzondere gebeurtenissen en opvoeding en ontwikkeling. Wat volgens mij wordt onderschat is de invloed van het referentiekader waarin je als mens functioneert en je zou kunnen omschrijven als de regels, normen en waarden die, bewust of onbewust, bepalen hoe je situaties beoordeelt of tegenslagen verwerkt. In een volgende publicatie ga ik uitgebreider in op dit belangrijke onderwerp, waar iedereen mee te maken heeft.

 

 

Bronnen:
1. Dagblad Trouw on-line, 26/1/2020 ‘Premier Mark Rutte heeft zondag excuses aangeboden voor de Nederlandse houding ten aanzien van de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog.
2. Hoogeveensche Courant, 22/11/2019, 17/1/2020 en 24/1/2020 respectievelijk ingezonden brief ‘Onthutsing’, ‘Isolatie van kinderen in de oorlog. De Joodse school van Hoogeveen’ door Albert Metselaar en ‘Burgemeester Tjalma ‘De hoogste eer en de gesloten kast’.
3. Autoriteit Persoonsgegevens, nieuwsbericht van 14/2/2020 ‘forse stijging van privacy klachten in 2019’. ‘De Cybersamenleving, Ethische en praktische kanttekeningen’ hoofdstuk 1, Jaap Spaans. Boek kan gratis worden gedownload van deze website pagina Boeken en Publicaties. ‘ROOF De Ontvreemding van Joods bezit tijdens de Tweede Wereldoorlog’. Gerard Aalders. Uitgave Sdu Uitgevers, 1999. Nieuwsblad van het Noorden, 15/12/1999 ‘Beurs moet betalen voor dubieuze rol in de oorlog. ‘Christelijke theologie na Auschwitz. Theologische en kerkelijke wortels van het antisemitisme’. Dr. Hans Jansen. Uitgave, Boekencentrum, 1982.
4. ‘Van Riga tot Rheinfelden. Over leven en werken, over terugkeren of sterven, van een half miljoen Nederlandse arbeiders in het Duitsland van 1940-1945’, Karel Volder. Stadsuitgeverij Amsterdam, 1996. Pagina’s 856-862. -Centrum ’45 bestaat nog steeds. Inmiddels is het een landelijk behandel- en expertisecentrum voor psychotrauma. De Volkskrant 3/1/2020 ‘Boven de tachtig komt het oorlogstrauma alsnog boven’. Mijn korte persoonlijke ervaring is voor een deel overgenomen uit mijn boek het Placenta Mysterie.

-Brexit Day! Right of Wrong?

Als ik aan deze publicatie begin is het 31 januari 2020: BREXIT DAY! Na 47 jaren lidmaatschap verlaat het Verenigd Koninkrijk (VK) de Europese Unie (EU). Na het referendum waarin het Britse volk met een geringe meerderheid koos voor vertrek uit de EU, heb ik het proces intensief gevolgd. Weemoed en opluchting gaan bij mij hand in hand op deze historische dag. Weemoed vanwege de persoonlijke band die ik heb met de Britten en die ik verderop uitleg. Opluchting omdat nu eindelijk een langdurige periode van politieke onzekerheid en gesteggel is afgesloten en er een einde gloort aan de politieke verlamming die Brexit heeft opgeroepen. Verlamming die ertoe heeft geleid, dat andere belangrijke politieke en economische onderwerpen binnen de EU niet de prioriteit kregen die zij verdienden. Onderwerpen als migratie, het milieu, digitalisering en ethische kwesties. Brexit Day vond plaats een dag na de datum waarop de voormalige Engelse premier Winston Churchill werd begraven op 30 januari 1965. Deze dappere en vasthoudende politicus die zo’n cruciale rol vervulde bij de beëindiging van de Tweede Wereldoorlog, had een duidelijke visie op de toekomst van Europa. (zie mijn blog daarover in de derde alinea van deze publicatie).

‘Engelandvaarder’
Engelandvaarder was een erenaam voor degenen die aan het begin van de Tweede Wereldoorlog en de bezetting van ons land, de oversteek maakten naar Engeland. Ik herinner mij bijvoorbeeld uit verhalen van familieleden, dat mensen vanuit Scheveningen en Katwijk met vissersschepen naar Engeland uitweken en daar de Nederlandse regering in ballingschap steunden of kozen voor het leger. Dat de oorlog een grote rol heeft gespeeld in ons gezin, heb ik in een eerdere publicatie beschreven (zie artikelen). In de zestiger jaren toen de Wederopbouw hier in volle gang was, ging mijn oudste zus als au pair werken in Engeland. Daar ontmoette zij haar man John met wie zij trouwde in een Hervormde kerk in Voorburg. Een zus in het buitenland was toen bijzonder en had voordelen. In 1962, 14 jaar oud, maakte ik tijdens de grote vakantie mijn eerste reis naar Engeland en verbleef 4 weken in de caravan waarin mijn zus en zwager woonden in het landelijke Surrey. Je kreeg in die tijd het stempel ‘Engelandvaarder’, maar met een toeristisch motief. Mijn zwager werkte in Covent Garden, de immense fruitmarkt in Londen waar hij fruit inkocht. Ik herinner mij dat ik al heel vroeg in de ochtend met hem meeging naar Londen. Die metropool en wereldstad maakte een verpletterende indruk op mij. Ik genoot van de internationale sfeer aan de andere kant van de Noordzee en ervoer de Britten als vriendelijk en betrokken en voelde een onverklaarbare aantrekkingskracht. Niemand zal kunnen ontkennen dat het VK grote persoonlijkheden heeft voortgebracht als de theoloog en prediker Charles Haddon Spurgeon, evolutionis Charles Darwin en Francis Crick, een van de ontdekkers van de structuur van DNA. Bijkomend voordeel van mijn verblijf in Engeland was de mogelijkheid om de taal onder de knie te krijgen en dat zou later goed van pas komen. Inmiddels is mijn zus overleden, maar mijn zwager komt nog regelmatig naar ons land om haar graf te bezoeken en onderhouden. We hebben altijd een goede band gehad, maar sommige onderwerpen ademden controverse uit en werden dan ook beleefd genegeerd, zoals de relatie tussen de EU en Engeland. Toen ik werkzaam was bij de Rijksverkeersinspectie en Hoek van Holland in mijn werkgebied lag, had ik regelmatig contact met transporteurs die op Engeland reden via de bootverbinding met Harwich en Britse chauffeurs die vervoer of doorvervoer verrichtten naar ons land. De vraag die mij de afgelopen jaren intensief heeft bezig gehouden is of de Britten er goed aan doen uit de EU te stappen. Inmiddels is het mijn overtuiging dat het een vergissing is. Een criticus van de Brexit deed de uitspraak dat de Britse leiders onvoldoende idee hebben hoe het mondiaal kleine VK zich politiek en economisch gaat opstellen op het wereldtoneel met roeiende invloed van machtige spelers als China, Rusland en de VS. De onderhandelingen die in 2020 tot resultaat moeten leiden, zullen hard zijn en onder grote tijdsdruk plaats vinden. Het is mijn overtuiging dat we in een onzekere tijd leven en er lessen kunnen worden getrokken uit het vertrek van de Britten uit de EU. De Franse president Marcon verwoordde het als volgt: ‘Brexit is a historic Alarm Signal for the EU’. 

CHURCHILL EN BREXIT (Blog dat ik in 2019 schreef voor mijn blogpagina)
Een jaar na de Tweede Wereldoorlog, in 1946, hield Winston Churchill in Zurich zijn indrukwekkende rede over de toekomst van Europa. Hij waarschuwde voor de Sovjetexpansie en bepleitte een ‘Verenigde Staten van Europa’ met als kern Duitsland en Frankrijk. Groot Brittannië zou volgens hem geen deel moeten uitmaken van deze ‘Verenigde Staten van Europa’, maar wel moeten meewerken aan de uitvoering van het project. Deze nuance geeft al aan dat hij de mentaliteit van zijn volk goed wist in te schatten. Europese samenwerking heeft geleid tot een langdurige periode van vrede, welvaart en rust in Europa, maar die tijd lijkt voorbij. De Brexit veroorzaakt veel onrust en als simpele burger valt mij op het gebrek aan inzicht. Het Brexit-referendum werd gehouden op grond van foutieve en onvolledige communicatie naar de Britse burgers. Wie sprak er bijvoorbeeld in de aanloop naar het referendum over mogelijke problemen rond de grens tussen Ierland en Noord Ierland en de Schotse weerstand tegen Brexit. Pas na de uitslag van het referendum ging men nadenken over de vergaande gevolgen. Een ding staat vast. In een snel globaliserende wereld bepaalt een aantal wereldmachten de politieke, militaire en straks ook de economische verhoudingen. Een hopeloos verdeeld Europa zal de slag op het wereldtoneel verliezen, als er geen doortastend en gecoördineerd beleid komt. Beleid dat noodzakelijk is in deze onzekere wereld. Ik denk dat euro sceptische populistische politici in Europa deze mondiale aspecten verkeerd inschatten. Reden genoeg om in dit belangrijke overgangsjaar 2020 de situatie nauwgezet te blijven volgen. De geschreven en gesproken speech van Churchill is te vinden op de website www.churchill-in-zurich.ch

Foto’s familiearchief Spaans: Het Imperial War Museum in Londen in Londen bevat de geschiedenis van het Britse rijk vanaf WO1. Opmerkelijk is dat in de tuin een stuk Berlijnse Muur staat opgesteld. De val van die muur heeft de Europese Eenwording krachtig gestimuleerd. Vakantie in Londen, echtgenote met jongste zoon bij de Big Ben. Via Hoek van Holland met de boot naar Harwich.

-Verband tussen plofkraken, digitalisering en kletskassa’s

Dat onze samenleving in hoog tempo verandert zullen weinigen ontkennen. De ontwikkelingen gaan snel bijvoorbeeld op het gebied van digitalisering en rechtshandhaving. In de tijd dat ik in de zeventiger jaren werkzaam was bij een gemeentelijk politiekorps in de Randstad was er ook criminaliteit, maar ik herinner mij ook de gemoedelijkheid onder het politiepersoneel en de burgers waar je mee te maken kreeg. Ik wil die periode niet romantiseren, maar niemand sprak in die tijd over ons land als narcostaat en het begrip ondermijnende criminaliteit kwam niet voor in de vocabulaire. De toename van de welvaart in de decennia die volgden en ontwikkelingen als mondialisering, internationalisering en digitalisering, kregen meer greep op onze samenleving. Landelijk, maar ook lokaal en tot in woonwijken en wooncomplexen. De georganiseerde misdaad stoort zich niet aan grenzen. Cybercriminaliteit overstijgt landsgrenzen, wat de opsporing sterk bemoeilijkt door problemen met communicatie en informatie-uitwisseling en het gegeven dat ook overheden zelf hacken. Mondiale vluchtelingenstromen lijken onbeheersbaar te zijn geworden. De overheid heeft bij de rechtshandhaving steeds vaker te maken met excessen en verdachten die ongedocumenteerd en ongeregistreerd misbruik maken van de vrijheid die het Schengen-akkoord biedt, door van lidstaat naar lidstaat te hoppen.

Plofkraken
Een van de excessen met een enorme maatschappelijke impact zijn plofkraken. Veel banken en geldautomaten bevinden zich in of bij wooncomplexen en de schade die wordt veroorzaakt door deze criminaliteit en de veiligheidsrisico’s voor omwonenden, zijn enorm. Op actie volgt reactie en de overheid moet wel reageren. Onder druk van de situatie heeft zij in december 2019 tijdens bestuurlijk overleg met banken, de organisatie Geldmaat, De Nederlandsche Bank (DNB), de politie en het Openbaar Ministerie besloten als noodmaatregel de geldautomaten te sluiten tussen 23.00 en 07.00 uur. Dilemma is dat het de volgende fase is in een proces, waarin digitale betalingsvormen worden gestimuleerd en gebruik van contant geld wordt ontmoedigd. In de Kamerbrief van de ministers daarover, staat nog wel vermeld dat de toegang tot contant geld van groot belang is en men het daarom schokkend vindt dat de banken deze noodmaatregel moeten treffen en dat de samenleving hierdoor hinder ondervindt (1). De toekomst moet uitwijzen of dit effect heeft. Voor de bewoners die boven of naast een geldautomaat wonen is het in  ieder geval een goede beslissing. Maar de praktijk leert dat de mentaliteit van criminelen er niet door verandert en problemen zich verplaatsen. Zo zien we een sterke stijging van cybercriminaliteit. Een nare ontwikkeling, want de opsporing en bestrijding ervan vergen veel tijd en energie van Justitie en dat gaat weer ten koste van andere handhavingsprioriteiten. Bijvoorbeeld minder blauw op straat, waardoor de kloof tussen overheid en burgers groter wordt. Digitalisering heeft veel voordelen, maar naar mate de techniek voortschrijdt worden ook de nadelen zichtbaar. Vaak zijn het kwetsbare groepen in de samenleving als ouderen en mensen met een beperking, die hiervoor de tol betalen en nog afhankelijker worden van zorgpersoneel, familie of mantelzorgers. Gevolg is meer kwetsbaarheid en eenzaamheid.

Kletskassa
In een televisieprogramma van omroep WNL op 22 december 2019 kwam het onderwerp ‘Kletskassa’ aan de orde. Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS), maakte in de uitzending de opmerking dat hij het een goed initiatief vond in de strijd tegen snel groeiende eenzaamheid in de samenleving. Zijn betrokkenheid bij dit onderwerp stamt uit de tijd dat hij wethouder was in Rotterdam en geconfronteerd werd met de situatie van een vrouw die tien jaar lang dood lag in haar appartement. Dat was een wake-up call, want hoe kon zoiets gebeuren in onze welvaartsstaat? Eenzaamheid is een groot maatschappelijk probleem en met name onder ouderen en mensen met een psychische beperking neemt het aantal schrijnende gevallen toe. Binnen de context die in de televisie-uitzending werd geschetst zou de kletskassa een bijdrage kunnen leveren aan het saamhorigheidsgevoel in de samenleving. Soms kunnen kleine acties bijdragen aan een goed leefklimaat en de inspanningen die hulp- en zorgverleners en de overheid leveren in de strijd tegen eenzaamheid aanvullen. 

Tijdens een evenement van UP! Nederland kondigde een landelijke supermarktketen aan het aantal kletskassa’s uit te breiden naar nog eens 30 tot 40 winkels (2). In een vakblad kondigde een woordvoerder aan, dat het een middel is in de strijd tegen eenzaamheid en een groot succes. Een kassa voor mensen die zich niet willen haasten en behoefte hebben aan dat extra contactmoment. Het familiebedrijf wil dat het in de supermarkt ook gezellig is en je er een praatje kan maken. Ee goed idee maar ik heb ook enige scepsis. Het zijn de supermarkten en banken die door het ingezette digitaliseringsproces mede de oorzaak zijn van het afnemende persoonlijke contact tussen onderneming en klant. Bankfilialen  gaan dicht en ik beschreef al dat geldautomaten worden gesloten. Supermarkten zetten in op scankassa’s en kassa’s waar alleen gepind kan worden. Dan is het niet verbazingwekkend dat het persoonlijke contact met de klant naar de achtergrond verschuift. Dat dit wordt onderkend is wel een pluspunt. Binnenkort wijd ik een publicatie aan een werknemer, die ontslagen werd omdat hij weigerde gezichtsherkenning te accepteren als identificatiemiddel. Een snel groeiend ethisch probleem dat meer aandacht verdient. 

 

 

Foto s Jaap Spaans: Aankondiging tijdelijke sluiting geldautomaat wegens veiligheidsrisico’s en geldautomaten bevinden zich vaak onder of in de nabijheid van wooncomplexen. 

Bronnen:
1. Kamerbrief van 16 december 2019 van de ministers van Veiligheid en Justitie en Financiën aan de Tweede Kamer, Openbaar Ministerie ‘Aanpak plofkraken’. Overheidswebsite Rijksoverheid.nl ‘Aanpak plofkraken’.
2. Vakblad Distrifood online, 30 oktober 2019. ‘Jumbo opent nog 30 tot 40 kletskassa’s’ .

-Waarschuwing CPB: koopkracht zal afnemen

Als ik deze publicatie afrond is het Black Friday, een koopjesfestival dat is overgewaaid uit de VS. Daar is het de dag na Thanksgiving Day en omdat de meeste werknemers dan vrij zijn, is het een startschot van het seizoen voor kerstaankopen. In ons land roept Black Friday gemengde gevoelens op. Veel winkeliers kunnen de drukte niet aan, anderen zien omzet wegvloeien naar winkelketens en webshops. Daarnaast is er een groeiend aantal burgers dat moeite heeft met zo’n overgewaaid consumptiefeest, in een tijd dat onderwerpen als klimaat, duurzaamheid en de noodzaak van versobering de media domineren. Er waren dan ook diverse protesten van milieu organisaties.

Zorgkosten zullen explosief stijgen
Negen maanden geleden publiceerde ik de webpublicatie ‘Adieu Zorgeloze Verzorgingsstaat’ (zie pagina Artikelen). Ik kreeg er veel reacties op, waarvan een aantal met de opmerking dat mijn visie nogal pessimistisch van teneur was.

Zelf meende ik juist dat die goed onderbouwd was met bronnen waaronder de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) 2018, een uitgave van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), onderdeel van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (1). In de VTV verkent de overheid in een trendscenario de toekomst. Belangrijke conclusie begin 2019 was, dat van alle zorgsectoren de uitgaven aan de ouderenzorg het snelst zouden stijgen. Uiteraard kunnen er onvoorziene situaties optreden, die van invloed zijn op de trends en prognoses. Nieuwe studies en erkenningen van het Centraal Planbureau (CPB) bevestigden onlangs de visie op de toekomst, bijvoorbeeld waar het de koopkracht van burgers betreft.

Het Centraal Planbureau (CPB)
Het CPB is een overheidsinstantie van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, die als kerntaak heeft het maken van economische prognoses en analyses. Ik heb veel respect voor de dienst, omdat het in deze turbulente en hectische tijd een lastige opgave is om toekomstige trends en prognoses verantwoord in te schatten. In november 2019 bracht het CPB de eerste verkenning uit voor de economische en budgettaire ontwikkeling in de jaren 2022-2025 (2). Belangrijk, want deze jaren beslaan de volgende regeerperiode bij Kamerverkiezingen in maart 2021. CPB-Infographic-MLT-2022-2025 (Bron en copyright CPB Deze middellange termijnraming beoogt een van de bouwstenen te zijn voor het nadenken over het beleid voor de komende jaren en ligt ten grondslag aan de CPB-houdbaarheidsanalyse, die in december zal worden gepubliceerd. De verkenning zal in 2020 regelmatig worden geactualiseerd.

Enige conclusies
Belangrijke conclusies zijn dat Nederland verder vergrijst. Het aantal mensen in de leeftijd 15-74 jaar daalt, terwijl de totale bevolking groeit. Minder werkenden zullen dus de kosten moeten opbrengen voor het groeiende aantal niet-werkenden. De vergrijzing en het lagere arbeidsaanbod zullen leiden tot een lagere groei van het bruto binnenlands product (bbp), dat is de totale geldwaarde van alle in een land geproduceerde goederen en diensten in een jaar. Daardoor daalt de economische groei, slaat een overschot van het bbp om in een tekort en zal de koopkracht in de periode 2022-2025 niet stijgen. De particuliere consumptie zwakt af en zoals was te verwachten, neemt de zorgconsumptie toe en stijgen de zorguitgaven van de overheid explosief. De conclusies sluiten aan bij het trendscenario uit de VTV 2018.

Onzekerheden
Maak maar eens verantwoorde ramingen in deze onrustige tijd die wordt gekenmerkt door handelsconflicten en een onrustige internationale economie, negatieve rente en druk op de pensioenen. Daarnaast zijn er mondiale en grensoverschrijdende problemen, die van grote invloed kunnen zijn op de economie van Europa en de open Nederlandse economie in het bijzonder. Maatschappelijke onvrede die zich uit in protesten van boeren en bouwondernemers tegen het klimaatbeleid van de overheid, stakingen in de zorg en het onderwijs, de ingrijpende energietransitie waarvan de gevolgen amper zijn te overzien. Onlangs was er een informeel onderzoek rond de vraag wat burgers vinden van de koopkracht in de toekomst. Zet die door of komt er stagnatie of terugval? Duidelijk is dat er vrees is voor de gevolgen van de klimaatcrisis en de komst van een recessie vanwege de vele wereldwijde onzekerheden (3).

Kerst
Ik ben christen en vind de decembermaand belangrijk omdat er wordt stil gestaan de geboorte van Jezus Christus. Hoewel er vraagtekens te plaatsen zijn rond de vraag of die geboorte in december plaats vond, gaat het mij vooral om de soberheid en eenvoud die dat heilsfeit symboliseert. Geen glitter en glamour, geen uitsluiting van mensen maar verzoening, goed rentmeesterschap en een verantwoorde leefstijl. In de eeuwen na de geboorte werd die uitgangspunten helaas niet altijd uitgedragen door kerkelijke instituten en overheden. Ik verwacht dat in deze woelige tijd waarin de overbelasting van de planeet zich steeds duidelijker manifesteert meer mensen, met name jongeren, op zoek zijn/gaan naar zingeving en hunkeren naar antwoorden op de vele vragen die onze moderne samenleving oproept.

 

 

Foto’s: Jaap Spaans

Bronnen:
1. Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018, onderwerpen ‘Ouderdomsziekten’ en ‘Zorguitgaven’. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, onderdeel van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. ’Ouderenzorg. De taboes op tafel’. Avro/Tros, 21/1/2019.
2. CPB Middellange Termijn verkenning 2022-2025 ‘Economische groei zwakt af en groei zorguitgaven houdt aan’ tevens persbericht en Middellangetermijn verkenning zorg 2022-2025. Tevens Infographic, 8 november 2019.
3. ’Christenen en de welvaartsmaatschappij’ 1996 en ‘Een Golf van Geweld’ 1999. Jaap Spaans. Eerste exemplaar respectievelijk uitgereikt aan Kamerlid Andre Rouvoet en (oud)burgemeester Deetman van Den Haag. De Telegraaf 18/11/2019 Uitslag De Kwestie?

-Dertig jaar na de val van de Berlijnse Muur

De Berlijnse Muur omringde van 13 augustus 1961 tot 9 november 1989 geheel West-Berlijn, waardoor de stad gescheiden was van Oost-Berlijn en de rest van Oost-Duitsland. De muur werd een symbool van de Koude Oorlog en de scheiding van Europa tussen Oost en West, die was ontstaan na de overwinning op het naziregime. Er vond ook een tweedeling plaats van de Duitse bevolking. In de periode van wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog voltrok zich in West-Duitsland het Wirtschaftswunder, het economisch herstel van het door de oorlog uitgeputte land. Het werd mede mogelijk gemaakt door de Marshall hulp uit de Verenigde Staten. Dat uitgerekend Duitsland zich ontwikkelde tot de economische motor van Europa en een van de grootste exporteurs ter wereld werd met bewondering, maar gelet op het verleden door velen ook kritisch gadegeslagen.

Het derde Duitse wonder
In het boek ‘Meningen over Duitse eenheid. Het derde Duitse wonder’ (1) wordt beschreven hoe de Bondsrepubliek Duitsland uitgroeide tot een democratische, economisch en politiek sterke staat. Na de val van de Berlijnse Muur en de instorting van de Sovjet Unie, werden met ongekende inspanning Oost Duitsland (DDR) en de Bondsrepubliek herenigd in het huidige Duitsland, met meer dan 80 miljoen inwoners. De as West-Duitsland/Frankrijk vormde de basis voor het ontstaan van Europese samenwerking, eerst in de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS 9 mei 1950), de Europese Economische Gemeenschap (EEG Verdrag van Rome 25 maart 1957)) en uiteindelijk de huidige Europese Unie (EU Europese Akte 17 februari 1986) met 28 (?) lidstaten. Het kwam in een versnelling door de val van de Berlijnse Muur op 9 november 1989, het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, de ontsluiting van Oost-Europa en de Duitse hereniging. Het luidde een periode in van grote veranderingen in op het Europese continent (2).

Europa in een snel veranderende wereld
De ontwikkelingen in Europa kunnen niet los worden gezien van de mondiale dynamiek die ontstond door de snelle wetenschappelijke en technologische vooruitgang. Digitalisering en moderne communicatiesystemen zorgden er de afgelopen decennia voor, dat er een massale verschuiving plaats vond in het denken van mensen. Nationaal denken begon plaats te maken voor internationaal en mondiaal denken. De wereld werd de ‘Global Village’ (ons dorp De Wereld), waarin een aantal grote machtsblokken de dienst uitmaken. Via de massamedia en sociale media dringt het besef steeds dieper door dat de mensheid worstelt met immense uitdagingen op het gebied van energievoorziening, criminaliteit en terreur, klimaat en milieu, een nieuwe wapenwedloop, oorlogen en vluchtelingenstromen. Voor de doorsnee burger is de ernst van deze uitdagingen moeilijk in te schatten. Voor de informatievoorziening is men immers aangewezen op de media, die vaak tegenstrijdig zijn in de berichtgeving. Het besef groeit dat geen enkel land in staat is de immense grensoverschrijdende problemen het hoofd te bieden, zonder hulp van anderen. Afgemeten aan bevolking, economisch en militair potentieel is Europa een van de grootste en rijkste machtsblokken ter wereld. De mogelijkheden worden echter ondermijnd door grote verdeeldheid, nationalisme en gebrek aan consistent centraal leiderschap. Een gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid komt daardoor onvoldoende van de grond. Het economische en monetaire beleid is aan verbetering toe. Het is mijn overtuiging dat mondiale veranderingen en calamiteiten tot meer eenheid zullen leiden. In een tijd dat samenwerking en eenheid meer nodig zijn dan ooit, besloot Groot Brittannië helaas de EU te verlaten na een ruim drie jaren durende chaotische politieke slijtageslag. Het treurige daarvan was dat de Britse bevolking stemde over iets, waarvan de gevolgen onvoldoende bekend waren en dus bij het referendum niet kon worden gecommuniceerd naar de massa. Over mogelijke gevolgen van een harde grens tussen Ierland en Noord-Ierland was onvoldoende nagedacht. Het vertrek is een aderlating voor de EU. In het Oosten van Europa staan echter landen te popelen om lid van de EU te worden. Door het Verdrag van Schengen is er vrij verkeer van personen binnen 26 landen van de EU en enige niet-lidstaten. Helaas is er onder andere als gevolg van mondiale aspecten, zoals onbeheersbare vluchtelingenstromen, een groeiend aantal burgers dat niet geregistreerd staat (ongedocumenteerd) en waarvoor de rechtshandhaving ernstig wordt bemoeilijkt. Dat is al een aantal keren reden geweest om (tijdelijk) weer grenscontroles in te stellen. Dat vrije handel en vrij verkeer van personen binnen de geschetste context op gespannen voet kunnen staan met rechtshandhaving en uitvoering van de vreemdelingenwetgeving, is een van de meest urgente veiligheidsdilemma’s voor de EU.

Democratie, ethiek en levensbeschouwing
Los van de gevechten op de Balkan die ontstonden na het uiteenvallen van voormalig Joegoslavië, is er in Europa al 75 jaar sprake van betrekkelijke vrede. Het was uitgerekend de grote Britse staatsman Winston Churchill die pleitte voor de ‘United States of Europe’ (3). Opmerkelijk is dat zijn kleinzoon in de hitte van de Brexitdiscussie uit de conservatieve partij werd gezet (zie link onder bronnen). Binnen de EU gelden democratische principes. De EU heeft nog geen grondwet, maar veel wetgeving in lidstaten vloeit voort uit Europese wetgeving. Voorbeeld is de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), die middels een uitvoeringswet ook in ons land geldt en bijvoorbeeld wetgeving over de werktijden van beroepschauffeurs. Via beïnvloeding van de rente oefent de Europese Centrale Bank invloed uit op de hoogte van de rente, wat weer grote gevolgen heeft voor spaarders en deelnemers in pensioenfondsen. Ik heb zelf momenteel een petitie in behandeling bij het Europarlement en ervaar dat dergelijke verzoeken/burgerrechten zorgvuldig worden afgewikkeld. De immigratieproblematiek zal de komende jaren een groot stempel drukken op het EU-beleid. Helaas is dat beleid vaak niet consequent. Dat heeft onder andere te maken met Oost-Europese lidstaten met een overwegend christelijke achtergrond, die moeite hebben met het opnemen van vluchtelingen uit moslimlanden en bang zijn voor verandering van de cultuur. Men is bezorgd dat de christelijke identiteit wordt aangetast en die zorg is begrijpelijk. Anderzijds zullen we moeten leren dat het in een wereld met grote diversiteit aan bevolkingsgroepen en een directe omgeving met verschillende meningen en opvattingen, belangrijk is om je identiteit vast te houden. Daarvoor zijn fundamentele burgerrechten als vrijheid van godsdienst en meningsuiting essentieel.

 

 

Foto’s Jaap Spaans. Gerestaureerde synagoge van Berlijn. Brokjes beton van de voormalige Muur. Voormalig douanekantoor aan de grens bij Ter Apel, overbodig sinds Schengen. 

Bronnen
1. ‘Meningen over Duitse eenheid. Het derde Duitse wonder’, pagina 7 door J.J.A. Van Doorn. Uitgeverij NPA, 1990.
2. ‘De Europese Eenwording. Oorsprong en groei van de Europese Unie’. Dr. Klaus-Dieter Borchardt en ‘De Europese Unie en de wereld’. Uitgave Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen, 1995 en 2001.
3. Europa-rede van Winston Churchill aan de universiteit van Zurich, You Tube Video 1946. Winston Churchill: ‘Forderung nach Vereinigten Staaten von Europa’. Zie website onder link: https://europa.eu/european-union/sites/europaeu/files/docs/body/winston_churchill_de.pdf

-Persbericht: Nieuwe fase petitie Jaap Spaans over placenta-onderzoek aan Europarlement

Bijlage: Advies van de Europese Commissie (EC) n.a.v. de petitie met zeer recent aanvullend antwoord van de EC, zie bijlage pagina 3 onder 4 en de aangepaste conclusie. Zie tevens deel van de mail onderaan EP Advies Europese Commissie petitie over placenta Jaap Spaans

Op 3 oktober 2019 is de petitie behandeld in het EP. De video is nog beschikbaar. Indien u schuift naar minuut 10.18 – 10.23 kunt u de behandeling van het onderwerp volgen en kost het slechts 5 minuten. Als de definitieve uitslag bekend is wordt deze gepubliceerd Korte geluidsband van 5 minuten:

Link naar video: https://www.europarl.europa.eu/ep-live/en/committees/video?event=20191003-0900-COMMITTEE-PETI

Op 5 november 2019 besloot het Europarlement dat de petitie wordt doorgezet. De Europese Commissie is om aanvullende informatie gevraagd hoe mijn verzoek in de praktijk kan worden uitgevoerd, met name de samenwerking en communicatie met buitenlandse organisaties die zich bezig houden met placenta-onderzoek. EPPetitieAntwoordNov19

Op 3 oktober 2019 rond 10.50 uur wordt een petitie/verzoek van Jaap Spaans over placenta-onderzoek behandeld in de vergadering van de Commissie Verzoekschriften van het Europarlement (EP) in Brussel. Spaans richtte de petitie in september 2018 aan deze commissie en verzocht om de instelling van een Europees Placenta Project naar voorbeeld van The Human Placenta Project in de VS. Doel van de petitie is om de resultaten van medisch wetenschappelijk onderzoek naar de placenta te centraliseren zodat deze effectiever kunnen worden gecommuniceerd naar de Europese burgers. Nadat het verzoek ontvankelijk werd verklaard is het voor advies gezonden naar de Europese Commissie (zie bijlage). Inmiddels is dit advies overgenomen en voorzien van een aanvullend antwoord van de EC en aangepaste conclusie. De behandeling in de commissie betekent een nieuwe fase in dit intensieve maar ook interessante traject. Spaans is uitgenodigd om de behandeling in Brussel bij te wonen, maar kan daar helaas wegens opname van zijn echtgenote in een herstelhotel niet aan deelnemen. De vergadering kan ook worden gevolgd via internet http://www.europarl.europa.eu/committees/nl/peti/home.html

De belangstelling van Spaans voor placenta-onderzoek vloeit voor uit persoonlijke ervaringen, nadat hij in zijn omgeving werd geconfronteerd met een ernstige neuromusculaire aandoening, waarbij placentastoornissen een belangrijk symptoom kunnen zijn. Als de moeder de ziekte doorgeeft kan er sprake zijn van verstandelijke beperking. Dat riep bij hem de vraag op wat er gebeurt in de prenatale fase en wat de oorzaak kan zijn van het ontstaan van een verstandelijke beperking. Hij raadpleegde diverse medisch specialisten en correspondeerde erover met de directeur van The Human Placenta Project in de VS. Hij kwam tot de conclusie dat onderzoek naar de placenta van cruciaal belang is om prenatale, neonatale en mogelijk zelfs problemen bij de ontwikkeling van kinderen op latere leeftijd te voorkomen. Zijn ervaringen leidden uiteindelijk tot het indienen van de petitie. In 2015 publiceerde hij het boek ‘Het Placenta Mysterie’ dat hij belangeloos verspreidde onder wetenschappers, medici, belangenorganisaties en lotgenoten. Daarna verschenen er van zijn hand nog korte aanvullende publicaties over het onderwerp.  Het onderzoek naar de gezondheid van de placenta word financieel ondersteund via het EU-kaderprogramma voor onderzoek en innovatie 2021-2024 van Horizon Europa. De petitie van Spaans is al verder gekomen dan hij had gedacht. Als deze kan bijdragen aan het voorkomen van veel menselijk leed, is de actie voor hem geslaagd. Europa verkeert momenteel in een moeilijke fase. De hiervoor geschetste ervaring leert hoe belangrijk internationale samenwerking is, maar ook dat het burgerrecht van petitie goed functioneert en als mogelijkheid voor inspraak in het Europese democratische proces voor de ‘gewone’ burger beschikbaar is.

————–

Hoogeveen, 12 september 2019

 Gedeelten uit de mail van het PETI-secretariaat van het EP gedateerd 4 september 2019

Geachte heer Spaans,

Uw verzoekschrift zal worden behandeld op de vergadering van de Commissie verzoekschriften op 03.10.2019 in Brussel.  Het zal rond 10:50 worden besproken.

U kunt de vergadering van de Commissie verzoekschriften volgen op internet, via de volgende link: http://www.europarl.europa.eu/committees/nl/peti/home.html. Als u niet in de gelegenheid bent de vergadering rechtstreeks te volgen, kunt u de vergadering terugkijken vanaf de dag erna.

Als u de vergadering persoonlijk wilt bijwonen, moet u dit uiterlijk 23.09.2019 aan ons meedelen door een e-mail te sturen, bij voorkeur in het Engels, waarin u uw naam, geboortedatum en nationaliteit vermeldt.

In de bijlage (J.S. zie link bovenaan) vindt u de mededeling van de Europese Commissie aan de leden over het onderwerp van uw verzoekschrift. De Europese Commissie zal worden verzocht om tijdens de vergadering de laatste stand van zaken toe te lichten, waarna de leden het verzoekschrift zullen bespreken.

 

 

–Wet openbaarheid van bestuur: Omvangrijk verzoek biometrie

Soms ontvang je een mail waar je niet op rekent. Het overkwam mij op 25 juli 2019. Ik ontving een mail van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) over een verzoek op grond van de Wet openbaarheid van bestuur (WOB), dat bij het ministerie was ingediend. De WOB vloeit voort uit artikel 110 van de Grondwet en heeft als doel om voor een goede en democratische bestuursvoering, de openheid en openbaarheid van bestuur wettelijk vast te leggen. Iedere burger kan van dit recht gebruik maken en een verzoek richten aan de overheid. In artikel 11 van de WOB is wel een aantal gevallen opgesomd waarop de WOB niet van toepassing is, bijvoorbeeld als de staatsveiligheid in het geding is. Recent zijn diverse WOB-verzoeken ingediend over belangrijke, de rechtsstaat betreffende onderwerpen zoals de ‘bonnetjes affaire’ en ‘de vervolging van een Kamerlid’ over het belangrijke democratische beginsel van de scheiding der machten. Bij de provincie Drenthe en de gemeente Hoogeveen werden in het voorjaar van 2019 WOB-verzoeken ingediend over de besluitvorming rond een nieuwe ijsbaan in Hoogeveen. 

Biometrie
Het WOB verzoek ging over de introductie van biometrie in reisdocumenten en BZK overwoog het verzoek in te willigen. Omdat daarbij correspondentie tussen mij en het ministerie is betrokken, werd ik in de gelegenheid gesteld voor 27 augustus 2019 mijn zienswijze te geven op het verzoek en eventuele bedenkingen over de voorgenomen openbaarmaking, schriftelijk en gemotiveerd kenbaar te maken. Reden is dat na het verzenden van de beslissing aan de verzoeker de informatie voor iedereen toegankelijk is. Bestudering van de mail leerde dat het om correspondentie ging tussen mij en het ministerie uit 2004 en 2005 en het WOB-verzoek was ingediend in 2011. In reactie heb ik vervolgens contact opgenomen met de ambtenaar van BZK die de mail had gezonden. Hij legde uit dat de reden voor de lange duur van de afhandeling van het WOB-verzoek, was gelegen in de omvang ervan. Er moesten extra ambtenaren worden aangesteld om dit omvangrijke verzoek uit te voeren en in 2011 werd in overleg met de verzoeker besloten de documenten fasegewijs openbaar te maken. Ik vroeg of ik hierover een publicatie op deze website mocht plaatsen, inclusief integrale plaatsing van zijn mail. Hij verzocht mij te wachten tot na de zomer, want dan zou volgens de planning het verzoek zijn afgerond. Nieuwsgierig geworden googelde ik op de onderwerpen ‘WOB-verzoek en biometrie’ en kwam op de website Rijksoverheid.nl uit bij een WOB-verzoek over de introductie van vingerafdrukken en andere biometrische kenmerken in reisdocumenten. Het verzoek was ingediend door de organisatie Privacy First (website gemakkelijk te googelen). Daardoor werd mij ook duidelijk waarom het verzoek in fasen wordt afgehandeld. Het ging om een onvoorstelbare hoeveelheid documenten betreffende rechterlijke uitspraken, correspondentie, visies van politici en Kamerleden en beleid. Om de omvang te illustreren: van 2011 tot 27 juni 2017 waren er negen deelbesluiten en alleen al het negende deelbesluit omvatte 33 pagina’s A-4 en een inventarislijst met 65 veelal omvangrijke bijlagen. Het tiende deelbesluit dat in de afrondingsfase verkeert en waarover ik werd geïnformeerd, zal vermoedelijk tevens de afsluiting zijn van dit verzoek. Voorbeeld van correspondentie met BZK: BIZAAntwoordVanBoxtelOpVraagBiometrie  (1).

Biometrische identificatie
Biometrie is bezig aan een niet te stuiten opmars. Illustratief daarvoor is dat biometrie, evenals genetica, is opgenomen in artikel 4 onder 13 en 14 van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), die sinds 2018 in ons land van toepassing is en als volgt omschreven:
13) „genetische gegevens”: persoonsgegevens die verband houden met de overgeërfde of verworven genetische kenmerken van een natuurlijke persoon die unieke informatie verschaffen over de fysiologie of de gezondheid van die natuurlijke persoon en die met name voortkomen uit een analyse van een biologisch monster van die natuurlijke persoon;
14) „biometrische gegevens”: persoonsgegevens die het resultaat zijn van een specifieke technische verwerking met betrekking tot de fysieke, fysiologische of gedragsgerelateerde kenmerken van een natuurlijke persoon op grond waarvan eenduidige identificatie van die natuurlijke persoon mogelijk is of wordt bevestigd, zoals gezichtsafbeeldingen of vingerafdrukgegevens.

Dat deze betrekkelijke nieuwe onderwerpen zijn opgenomen in privacywetgeving is van groot belang. Het zijn volgens de AVG bijzondere persoonsgegevens, die door hun aard bijzonder gevoelig zijn en extra moeten worden beschermd (2).

Publiek Debat Biometrie
In 1999 publiceerde de Registratiekamer de verkenningsstudie ‘At Face Value’, waarin de toekomstige invloed van biometrie werd geschetst. Onze overheid besefte toen al dat er een ingrijpende ontwikkeling op komst was en de studie vormde de basis voor het Publiek Debat Biometrie, dat in mei 2000 werd gehouden. Vanwege de correspondentie die ik had gevoerd met BZK, was ik daarvoor door de Registratiekamer uitgenodigd. Tijdens het debat passeerden de voordelen van biometrie voor veiligheid en rechtshandhaving uitgebreid de revue. Ook de zwaarwegende nadelen werden belicht. Zo kan DNA inzicht geven in gevoelige informatie, bijvoorbeeld over ras en gezondheid. Stemherkenning kan ook worden gebruikt om iemands emoties of gemoedstoestand te meten. Belangrijk punt van zorg was, dat bepaalde biometrische kenmerken kunnen worden gemeten, zonder dat betrokkenen ervan op de hoogte zijn. Bijvoorbeeld door slimme camera’s, die functioneren op basis van gezichtsherkenning. Bijna twee decennia na het publiek debat is biometrische identificatie een gegeven, ondanks vele protesten. Paspoorten zijn voorzien van een chip met gelaatsscan en digitale vingerafdrukken. DNA wordt op grote schaal gebruikt voor de opsporing. Justitie kan daardoor oude misdrijven (cold cases) oplossen en welk redelijk denkend mens kan daar bezwaar tegen hebben? Tot voor enige jaren lag het in de bedoeling dat er een nationale DNA-databank zou komen. Daarin zou DNA van bepaalde groepen burgers, zoals criminelen, worden opgeslagen en in de toekomst wellicht DNA van alle burgers. Tegen dat laatste ingrijpende middel is veel maatschappelijke weerstand. In 2000 werden de risico’s van een centrale opslag van biometrische gegevens al onderkend. Maar toen was er amper sprake van grootschalige computercriminaliteit. Met de huidige kennis weten we dat bestanden kunnen worden gehackt en er sprake is van een grensoverschrijdend probleem. Bestanden zijn nooit voor honderd procent te beveiligen. Als een centraal databestand met biometrische kenmerken wordt gehackt, kan dat grote schade aanrichten aan overheden, individuen en bedrijven. Nummeridentificatie, oftewel ons BSN-systeem, is de ‘sleutel’ waaraan alle informatie die wordt verzameld via analyse van Big Data en algoritmes kan worden ‘opgehangen’. Informatie die vervolgens massaal kan worden gebruikt voor volgsystemen, marketing en het opstellen van bijvoorbeeld risicoprofielen.

De opmars van Biometrische Identificatie
Toen ik 18 jaar geleden mijn boek over biometrische identificatie publiceerde, beschreef ik de enorme gevolgen die biometrie zou hebben op de samenleving. In 1999 had ik uitgebreid gecorrespondeerd over de ethische gevolgen van deze ontwikkeling met politici en vertegenwoordigers van het bedrijfsleven. Inmiddels zijn moderne vormen van biometrische identificatie op basis van vingerafdruk, gezichts- en spraakherkenning niet meer weg te denken. Die ontwikkeling zal de komende jaren doorzetten en roept vragen op zoals waar de grenzen liggen. Biometrie met name de snelle groei van gezichtsherkenning, zal de komende decennia nog vaak in de media worden belicht. Ook chiptechnologie zal daarbij een belangrijke rol spelen. Ik sluit zeker niet uit dat er maatschappelijke excessen zullen optreden bij massaal gebruik van moderne systemen, die botsen met belangrijke grondrechten over bescherming van de persoonlijke levenssfeer en de lichamelijke integriteit (artikelen 10 en 11 Grondwet). Er is ook een groep burgers die op grond van levensbeschouwing of ethiek problemen heeft met de massaliteit van deze ontwikkeling (3). Dilemma is dat in een wereld die steeds complexer wordt en kampt met talrijke grensoverschrijdende die in goede banen moeten worden geleid. Digitalisering kan bijdragen aan beheersing van vreemdelingenstromen, effectieve rechtshandhaving en bestrijden van maatschappelijke excessen. Betrouwbare identificatie wordt steeds belangrijker, bijvoorbeeld om identiteitsfraude te voorkomen. Het inzicht in mogelijke nadelen, bijvoorbeeld als gevolg van cybercriminaliteit, groeit echter wereldwijd en de behoefte aan bezinning neemt toe (zie ook mijn publicatie De Cybersamenleving’ die gratis kan worden gedownload van de pagina boeken en oude publicaties). Hoe massaal en universeel biometrische identificatie momenteel wordt toegepast blijkt uit de volgende voorbeelden.

Sociale surveillance systemen
In landen als India en China wordt biometrische identificatie op grote schaal toegepast. Burgers worden massaal gevolgd via slimme camera’s met gezichtsherkenning en gebruik van data en profielen op basis van algoritmes. Ik ben geen voorstander van dergelijk massale systemen, ondanks de voordelen die er ook zijn. De waarschuwende vinger eenzijdig opheffen naar China is echter niet correct. In de Westerse landen, de VS en Europa wordt ook op grote schaal biometrie en Big Data gebruikt in allerlei volgsystemen (4). In mijn boek ‘Biometrische Identificatie. Digitaal Brandmerk’ heb ik daarvoor gewaarschuwd (5). Overheden en bedrijven krijgen veel macht over brede lagen van de bevolking en manipulatie vormt dan een risico dat wordt onderschat. De waarschuwingen die klokkenluiders, journalisten, organisaties als Privacy First en Bits of Freedom, het bedrijfsleven en de overheid zelf hebben laten horen aan het eind van de vorige eeuw en het eerste decennium van deze eeuw, dreigen te verstommen in de complexiteit van onze samenleving. De biometrische golf die ons overspoelt zal verder aanzwellen. Fundamentele grondrechten hebben deze ontwikkeling niet kunnen tegen houden. De gewone burger kan alleen maar afwachten hoe het verder gaat. Het WOB-verzoek leert in ieder geval, dat er aan het begin van deze eeuw over is nagedacht en de enorme hoeveelheid documenten etc. is daarvan het bewijs. Zoveel bewijs dat ik denk dat de gemiddelde burger het helaas niet meer kan overzien.

 

 

Foto’s/illustraties: paspoortomslag Jaap Spaans. Omslagen: boek over biometrie en het rapport At Face Value

Bronnen:
1. Uitgebreide mailcorrespondentie van 25 juli 2019 tussen Jaap Spaans en het Ministerie van BZK Directie Informatiesamenleving en Overheid over een WOB-verzoek.
2. In de AVG wordt de bescherming van persoonsgegevens geregeld in Europees Verband. De AVG heeft in Nederland rechtskracht door de invoering van de Uitvoeringswet Algemene verordening gegevensbescherming uit 2018.
3. At Face Value. Een uitgave van de Registratiekamer in samenwerking met TNO (1999). Openbaring 13
4. Big Brother 2.0. In China bepaalt je ‘sociale score’ je leven, NOS Nieuws, 17 april 2018. ‘Zo stuurt en controleert China zijn burgers’. NRC.nl, 14 juni 2019. ‘India beperkt het gebruik van omstreden biometrisch ID-systeem’, Trouw, 27/9/2018. Website Business Insider Nederland, 29/4/2018 ‘China is building a vast civilian surveillance network – here are 10 ways it could be feeding its creepy ‘social credit system’. 
5. Diverse uitgaven van Jaap Spaans. Zie de pagina Boeken en oude publicaties op deze website

-536.112.000 hartslagen na de diagnose. Hoe gaat het nu?

Ik was 55 jaar toen ik in 2002 voor mijns inziens geringe klachten een bezoek bracht aan de huisarts. Voor de zekerheid, want je weet maar nooit. Ik had af en toe last van kortademigheid, een drukkend gevoel op de borst en een algemeen opgejaagd gevoel. ‘Ik denk dat het oververmoeidheid is dokter’. Na mij te hebben onderzocht betwijfelde hij dat echter en vond dat er een elektrocardiogram (ECG) moest worden gemaakt. Al snel volgde een telefoontje van de huisarts. Er moest een inspanningsonderzoek volgen en de verwijsbrief lag al klaar. Bij de functieafdeling werd mij duidelijk gemaakt, dat dit alleen mogelijk was na verwijzing door een cardioloog. Aldus geschiedde en met lichte tegenzin bezocht ik de cardioloog en onderging de inspanningstest. De uitslag was duidelijk. Hoewel ‘de afgelegde fietsafstand’ gezien mijn leeftijd conditioneel prima was, bleek duidelijk dat ik een hartritmestoornis had (boezemfibrilleren). De ritmestoornis beïnvloedde de pompkracht van het hart en veroorzaakte een lichte vorm van hartfalen. Wat ik vreesde werd bewaarheid. De diagnose luidde een zorgtraject in dat voortduurt tot op de dag van vandaag, inclusief medicatie om het hartritme te reguleren en bloedverdunners. Vooral het gebruik van bloedverdunners riep weerstand bij mij op. De ratio won echter, nadat mij was uitgelegd dat deze hartritmestoornis zou kunnen leiden tot bloedstolsels met alle risico’s van dien zoals een herseninfarct. In mijn boekje ‘Hoe een hartritmestoornis mijn leven veranderde’ beschrijf ik de diagnose, de ingrijpende gevolgen ervan en hoe ik daarmee ben omgegaan. HoeHartritmestoornisLevenVeranderde

Pompkracht van het hart is verbeterd

Maar dat er ook bij chronisch boezemfibrilleren hoop kan zijn leert mijn ervaring. In 2002 was de pompkracht (ejectie fractie) van het hart 45%. Omdat 65% het maximum is, was er toen dus sprake van licht hartfalen volgens de cardioloog. Reden voor mij om keuzes te maken en prioriteiten te stellen. Daarbij kwam de nadruk te liggen bij een gezonde levenswijze met goede voeding, veel beweging en vermijden van piekstress. Maar hoe ga je om met problemen en prikkels vanuit de omgeving die piekstress kunnen opleveren? Die zijn vaak moeilijk te beheersen en dan komt het aan op coping gedrag (Engels voor omgaan met). In de jaren na de diagnose heb ik diverse malen gepubliceerd over mijn situatie. Zeventien jaar na de diagnose en ruim een half miljard hartslagen verder, is de tijd nu rijp voor een nieuwe evaluatie. Ik ben nu 71 jaar. Ik gebruik nog bloedverdunners, maar een deel van de medicatie is in overleg met de cardioloog afgebouwd. De pompkracht van mijn hart is verbeterd naar 55% en dat is acceptabel voor iemand van mijn leeftijd is mij verteld. Belangrijk want hartfalen kan leiden tot allerlei fysieke problemen, vanwege mindere doorbloeding van vitale organen. Maar ook de begeleiding speelt een rol. Mijn bijzondere dank gaat uit naar een hoogleraar van het UMCG te Groningen, die mij plaatste op rate control ook wel aangeduid als frequentiecontrole met een jaarlijkse controle. Het voordeel daarvan is dat er niet constant wordt geëxperimenteerd met nieuwe medicatie, want dat leidde in mijn situatie tot veel onrust en stress. De passende niet al te intensieve begeleiding en een verantwoorde levenswijze, maakten het voor mij mogelijk om redelijk in balans te blijven.

Berekening aantal hartslagen in 17 jaar uitgaande van gemiddeld 60 hartslagen per minuut:
Minuut: 60       Uur: 3600       Etmaal: 86400       Jaar: 31.536.000    x 17 = 536.112.000 ruim een half miljard

Verantwoord leven met een hartritmestoornis
Verantwoord leven betekent in mijn situatie het maken van goede keuzes bij datgene waarop je als mens invloed hebt zoals:

–Goede en gezonde voeding en voldoende beweging. Ik eet veel groente en fruit en ben matig met zout. Ik loop of fiets dagelijks een half uur en zwem eenmaal per week vroeg in de ochtend non stop 30 baantjes in het 25 meter bad.
–Ik mijd alcohol. Dat vind ik wel jammer, want van een glas rode of witte wijn in het weekeind kon ik genieten, maar juist daar heb ik last van.
–Vanuit de omgeving komen veel prikkels op je af, die niet altijd zijn te voorkomen. Ik heb wel geleerd er rustiger mee om te gaan. Dat blijft echter een heikel punt, waar het weleens mis gaat. Op die momenten is stresshantering belangrijk, vooral als het piekstress betreft. Goede communicatie met je omgeving is daarbij belangrijk, maar juist op stressvolle momenten kan er ‘ruis’ optreden.
–Ik tracht de informatie die ik opneem te doseren en dat is een hele opgave. Ik lees veel en houd het nieuws nauwgezet bij. Ook dat is echter een heikel punt, want veel situaties trek ik mij persoonlijk aan. Ooit zei iemand tegen mij: ‘Jaap, leef het leven en maak er wat van’ oftewel zoek een evenwicht tussen spanning en ontspanning. Als ik meer last heb van boezemfibrilleren, heeft dat in de regel met dit en het voorgaande onderwerp te maken en dat weegt zwaar, omdat juist die je slaap beïnvloeden. Ik benadruk dat de onrust die de huidige digitalisering veroorzaakt en de grote afhankelijkheid van beeldschermtechnologie, grote invloed heeft en mijn inziens in het algemeen te veel aspecten van het leven beïnvloedt. Ook is er onvoldoende bekend over houdingsproblemen, verslaving en de invloed van straling op de hersenfunctie en andere organen. Ik vind dat daar veel meer aandacht aan moet worden besteed.
Ik begin elke dag met bewegings- en ademhalingsoefeningen. Daarna bouw ik een moment in van stilte, meditatie, gebed en rust. Zo’n begin van de dag is heilzaam voor mijn hart dat zuurstof nodig heeft. Stresshantering in optima forma dus, waarbij ik mij realiseer dat ik bevoorrecht ben. Ik ben inmiddels al jaren met pensioen en geniet AOW. Stress van de werkvloer is er niet meer en ik hoef er niet vroeg uit om de autoruiten te krabben. Daarnaast speelt muziek een grotere rol in mijn leven dan voorheen. Luisteren naar muziek geeft rust en een stevige solo op mijn elektrische gitaar, die altijd staat ingeplugd, is voor mij een goede manier om emoties te kanaliseren.

Steeds vaker lees je dat boezemfibrilleren en hartfalen epidemische proporties aannemen. Ik geloof dat ook en denk dat dit onder andere te maken heeft met de vergrijzing, betere behandelingsmogelijkheden en de groeiende complexiteit van de samenleving. In combinatie met andere factoren zoals marktwerking in de zorg en nieuwe technologische mogelijkheden als telemonitoring, zal de zorg bij boezemfibrilleren naar verwachting ingrijpend veranderen.

 

 

Foto: Ben Stockphoto’s Nationale Beeld Bank (NBB)

Bronnen: zie het boekje Hoe een hartritmestoornis mijn leven veranderde onder de link in de tekst